“Onlar gözəl oyunu düşünmürlər. Futbolun zərifliyini önəmirlər. Mənim zamanımda biz həm düşünərdik, həm də bir az şou göstərərdik.”

Təxminən bütün zamanların ən böyük oyunçusu hesab olunan Pele-nin 2014-cü ildə Braziliyada keçirilən Dünya Kuboku öncəsi dedikləri, Almaniyanın qazandığı həmin turnirin dünyadakı ən populyar oyunun vəziyyətini əks etdirir.

O turnir Braziliya üçün dönüş nöqtəsi idi: Neymar, Oscar və Hulk kimi ulduzların qlobal səhnədə nümayiş etdirilməsi planlanırdı.

Lakin Braziliya yarımfinalda Almaniyaya 7-1 hesabı ilə məğlub olaraq rüsvay oldu və bu məğlubiyyət hələ də ölkənin yaddaşında saxlanır.

Almaniyanın uğuru o dövr futbolunda sərt taktiki plana əsaslanan, güclü və atletik komandaların üstünlüyünü göstərdi, fərdi bacarıqlarla və əyləncəyə üstünlük verən komandalar isə geri qalırdı.

MEDIA0

Futbol böyük biznesə çevrildi

1970-ci ildə Meksikada çempion olan Pele-nin komandası Dünya Kubokunu qazanan son böyük komanda kimi qəbul edilir və “gözəl oyun” nümunəsi sayılır.

Dörd il sonra Qərbi Almaniyada keçirilən Dünya Kubokunda Braziliya taktiki baxımdan Niderland və onların “total futbol” anlayışı ilə üstələndi.

1974-cü il oynunun korporativ formaya keçid ilidir.

O il FİFA prezidenti Joao Havelange seçilərək gəlirli qlobal sponsorluq müqavilələrinin başlanğıcını qoydu.

Əvvəlki razılaşmalar regional və müstəqil olsa da, 1970-ci illərin sonlarında "Adidas" və "Coca-Cola" kimi dünya şöhrətli brendlər FIFA-nın daimi kommersiya tərəfdaşı oldular və bu əməkdaşlıq bu gün də davam edir.

Yayım hüquqları da buna uyğun olaraq artdı, milli yayım şəbəkələrinin və 1980-ci illərin əvvəllərində idman kabel abunəliklərinin yaranması ilə qiymətlər sürətlə yüksəldi.

Futbol böyük pullu bir işə çevrildi, nəticədə mərc yüksəldi.

Sponsorluq və yayım gəlirlərinin artımı komandaların maliyyə mükafatlarını əvvəllər düşünülməyən səviyyəyə çatdırdı. Futbol hər qiymətə qələbə qazanmaqla bağlı oldu və oyunun necə oynanması köhnəlmiş hesab edildi.

MEDIA1

Gözəlliyin yenidən yaradılması: Niderland 74 və Braziliya 82

İdman biznes olsa da, hələ də gözəl futbol oynayan komandalar mövcuddur.

Dünya Kuboklarında bunun iki əsas nümunəsi 1974-cü ilin Niderland komandası və 1982-ci ilin Braziliyasıdır.

1974-cü ilin finalına yüksələn hollandalılar Pele-nin məşhur Braziliya komandalarının yaradıcı və sərbəst oyununu “total futbol” anlayışı ilə əvəz etdilər. Bu sistemdə hər bir sahə oyunçusunun sabit mövqeyi olmur. Məsələn, qanad oyunçusu mərkəz müdafiəçi kimi oynaya bilərdi. Nəticədə sürətli, axıcı və hücumçu futbol ortaya çıxdı və komandaya Johan Cruyff rəhbərlik edirdi.

Hollandlar göstərdilər ki, gözəl oyun Avropada da oynana bilər. Onların sistemi 1974-cü ilin finalında daha taktiki oyun sərgiləyən Qərbi Almaniya tərəfindən zəiflikləri aşkar edilərək istifadə olunsa da, yarım əsrdən sonra hələ də hollandlar, qələbə qazananlardan çox xatırlanır.

1982-ci ildə İspaniyada isə Braziliya da oxşar vəziyyət yaşadı.

Socrates, Zico, Eder və Junior kimi ulduzların olduğu komanda azarkeşləri və qlobal televiziya izləyicilərini valeh etdi və 1970-ci Braziliya komandasına xas futbol üslubunu nümayiş etdirdi.

Lakin hollandlar kimi 1974-cü ildə Braziliya da Dünya Kubokunu qazana bilmədi və sonda İtaliya tərəfindən turnirdən kənarlaşdırıldı. Buna baxmayaraq, 1982 Braziliyası üslubuna görə unudulmazdır, hətta uğursuz olsa belə.

MEDIA2

Futbolun qiymətləri nəzarətdən çıxıb?

2026-cı ilə gəlincə, xalqın oyunu sayılan futbol adi azarkeşlərdən daha da uzaqlaşıb.

İngiltərədə, müasir futbolun doğulduğu ölkədə, sport sadə insanların idmanı, ucuz əyləncə və gündəlik həyatdan qaçış vasitəsi idi.

Hazırda İngiltərə Premyer Liqasının oyunlarına bilet almaq o qədər baha olub ki, adi azarkeşlər bazardan kənarlaşır.

İngiltərə azarkeş qruplarının apardığı araşdırma göstərir ki, 1990-cı ildən bəri yüksək səviyyəli futbol oyunlarının biletlərinin qiyməti 800 faiz artıb.

Beynəlxalq futbolda Dünya Kuboku FİFA-nın əsas gəlir mənbəyinə çevrilib. Cari turnirin biletləri 60 dollardan 10 min dollardan çox qiymətə satılıb və oyun rəhbərliyinə təxminən 9 milyard dollar gəlir gətirib.

1994-cü ildə ABŞ-da keçirilən Dünya Kubokundan sonra bilet qiymətləri davamlı artıb. 1994-cü ilin final mərhələsi üçün 1-ci kateqoriyalı bilet 475 dollar idi və indiki inflyasiyaya uyğun 1.074,45 dollara bərabərdir.

Statistik göstəricilərə görə, ən böyük və kəskin qiymət artımı 2022-dən 2026-ya olan Dünya Kuboku arasında olub. Burada 1-ci kateqoriyalı bilet 600 faiz artıb. İnfliyasiya ilə tənzimlənəndə qiymət 1.833,91 dollardan 10.990 dollara qaldırılıb.

Bu səbəbdən, 2026 Dünya Kubokunun canlı izlənməsi nisbətən seçilmiş və varlı bir azlıq üçün möhtəşəm təcrübəyə çevrilib.

MEDIA3

Bir müsbət cəhət

Lakin futbolun sehrli gözəlliyi bəzən, hətta bu ən kommersiya dolu Dünya Kubokunda da özünü göstərir.

FİFA-nın turniri 48 komandaya genişləndirmək qərarı əlavə oyunlar və daha çox reklam fasilələri ilə gəlir artırıb, lakin kiçik ölkələrin idmanın ən böyük səhnəsində iştirakına imkan yaradıb.

Bu kiçik ölkələrdən biri Kabo-Verde olub. İlk dəfə Dünya Kubokuna qatılan komanda uduzsa da, son mərhələyə yüksələrək azarkeşlərin sevgisini qazanıb.

Onlar çempion Argentina qarşısında əlavə vaxtda 3-2 hesabı ilə qəhrəmanlıqla uduzdu.

İspaniya, Uruqvay və Argentina kimi keçmiş çempionlara qarşı göstərdikləri oyun sübut edir ki, futbolun əsas mahiyyəti hələ də gözəldir.

MEDIA4