Qlobal kriptovalyuta bazarının ən böyük iştirakçılarından olan Binance, İrana qarşı sanksiyaların pozulması və İran İnqilab Keşikçilərinə maliyyə dəstəyi verilməsi iddiaları ilə yenidən beynəlxalq gündəmin mərkəzinə çıxıb.

Beynəlxalq uyğunluq hesabatları, blokçeyn analizləri, xarici hüquq-mühafizə orqanlarından alınan məlumatlar və ictimaiyyətə açıq olmayan sənədlər İranlı iş adamı Babek Zencaninin rəhbərliyində qurulan genişmiqyaslı kripto şəbəkəsinin yüz milyonlarla dollarlıq əməliyyatını Binance vasitəsilə idarə etdiyini üzə çıxarıb.

Babek Zencani kimdir?

Bir zamanlar qoyun dərisi ticarəti ilə məşğul olan Babek Zencani illər ərzində İranda ən zəngin iş adamlarından birinə çevrilib. ABŞ tərəfindən ilk dəfə 2013-cü ildə sanksiya altına alınan Zencani, İran hökumətinin milyardlarla dollarlıq fonlarını Malayziya mənşəli banklar vasitəsilə yumaqda ittiham olunub. Bahalı saatları, lüks avtomobilləri və özəl təyyarələri ilə sosial mediada tez-tez diqqət mərkəzində olan Zencani yanvarda yenidən ABŞ sanksiya siyahısına daxil edilib.

850 milyon dollar şübhəli əməliyyat

Binance-in daxili uyğunluq hesabatına görə, Babek Zencaniyə bağlı əsas əməliyyat hesabı iki il ərzində təxminən 850 milyon dollarlıq əməliyyat həyata keçirib. Əməliyyatların böyük hissəsinin tək bir əsas hesab üzərindən aparıldığı, Zencaninin bacısı, sevgilisi və şirkət rəhbərləri adına açılmış əlavə hesabların da eyni cihazlardan istifadə etdiyi aşkarlanıb.

Binance tədqiqatçıları bu hesabların təşkilatlanmış sanksiya pozma şəbəkəsinə aid olduğuna qərar verib. Hesabatlarda xüsusilə İrana qarşı ABŞ sanksiyalarından yayınma və terror maliyyələşdirməsi riskinin yüksək səviyyədə olduğu vurğulanıb. Şirkət daxilində bəzi nəzarətçilər hesabların bağlanması və istifadəçilərin rəsmi orqanlara bildirilmasını tövsiyə edib. Lakin buna baxmayaraq əsas hesab ən azı 15 ay aktiv qalıb və yanvar ayı üzrə hələ də açıq olduğu iddia edilib.

Ekspertlərin fikrincə, 850 milyon dollarlıq ümumi əməliyyat həcmi daxil-çıxarış əməliyyatları birgə qiymətləndiriləndə təxminən 425 milyon dollarlıq əsl pul köçürməsinə uyğun gəlir.

İran İnqilab Keşikçiləri üçün maliyyə dəstəyi

Beynəlxalq hüquq-mühafizə orqanları və terror maliyyələşdirməsi üzrə mütəxəssislər Binance vasitəsilə keçən vəsaitlərin əksəriyyətinin İran İnqilab Keşikçiləri ilə əlaqəli şəbəkələrə yönəldiyini bildirir. İran İnqilab Keşikçiləri yalnız İranda deyil, həmçinin Yaxın Şərqdəki vəkil təşkilatlara dəstəyi ilə tanınır.

Rəsmi şəxslər bildirir ki, Binance vasitəsilə həyata keçirilən pul axını əsasən İran neftinin Çinə satışından əldə olunan vəsaitlərin rəqəmsal aktivlərə çevrilməsindən ibarətdir. Bu ticarət sanksiyalara baxmayaraq, İran rejimi üçün ən kritik gəlir mənbələrindən biridir.

Binance iddiaları təkzib etdi, amma...

Binance tərəfindən verilən açıqlamada iddiaların doğru olmadığı bildirilib. Şirkət nümayəndəsi Binance-in sanksiya altında olan şəxslər və rəqəmsal cüzdanlarla əməliyyatlara icazə vermədiyini vurğulayaraq, "Bu əməliyyatların əksəriyyəti Binance platforması ilə bağlı deyil" deyib.

Şirkət platformada qanunsuz fəaliyyətlərə qarşı 'sıfır dözümlülük' siyasəti tətbiq etdiyini, 2024-cü ildən sonra uyğunluq sistemlərini gücləndirdiyini, sanksiya altındakı qurumlarla əlaqələrin demək olar ki, sıfıra endirildiyini və hüquq-mühafizə orqanları ilə sıx əməkdaşlıq etdiyini açıqlayıb. Lakin əməliyyat həcmi və konkret hesablar barədə ətraflı açıqlama verməyib.

İran Mərkəz Bankı da zəncirdədir?

Blokçeyn analiz şirkətlərinin məlumatlarına görə, İran Mərkəz Bankı ilə əlaqəli rəqəmsal cüzdanlardan Binance hesablarına təxminən 107 milyon dollarlıq kriptovalyuta köçürməsi aparılıb. Bu ciddi iddiadır, çünki köçürmələrdən sonra vəsaitlərin haraya yönəldiyi tam müəyyənləşməyib.

ABŞ rəsmiləri və blokçeyn analiz şirkətləri əməliyyatların İranın sanksiyaları aşmaq üçün yaratdığı geniş rəqəmsal maliyyə sisteminin hissəsi olduğunu düşünür. 2024-2025-ci illərdə Binance hesabları ilə sanksiya altındakı İran qurumları arasında təxminən 260 milyon dollar birbaşa əməliyyat aparıldığı bildirilir.

İranın gizli kripto mərkəzi

İstintaq mərkəzində olan qurumlardan biri Babek Zencaniyə bağlı olan Zedcex şirkətidir. Londonda qeydiyyatda olan Zedcex, sadə bir kripto investisiya platforması kimi təqdim edilir, lakin xarici hüquq-mühafizə orqanlarına görə əsas müştərisi İran İnqilab Keşikçiləridir.
İddialara görə:

1- Vəsaitlər Zedcex hesablarına köçürülüb.
2- Daha sonra Binance vasitəsilə rəqəmsal aktivlərə çevrilib.
3- Sonra İnqilab Keşikçilərinə bağlı cüzdanlara göndərilib.

Binance qeydlərinə görə Zedcex-ə bağlı hesablar 2024-2025-ci illərdə təxminən 830 milyon dollar əməliyyat yerinə yetirib.

1,2 milyard dollar şübhəli əməliyyat aşkarlanıb

Binance daxilində bəzi işçilər İran bağlantılı hesablarla bağlı ciddi narahatlıqlarını ifadə edib. Wall Street Journal-ın əvvəlki məlumatına görə, şirkət daxilində tədqiqatçılar təxminən 1,2 milyard dollarlıq şübhəli əməliyyat aşkar edib və bunun İran rejimindən qaynaqlandığını bildiriblər.