Yeni Zelandiyanın ilk süni intellekt (AI) məlumat mərkəzinin yaxınlığında yaşayan sakinlər elektrik, su sərfiyyatı və səs-kirliliyin təsiri barədə daha çox şəffaflıq tələb edirlər.

Sinqapurda ofisi olan "Datagrid" şirkəti ölkənin cənubundakı Inverkargild şəhərinin şimalındakı Makarewa bölgəsində 49 hektar sahədə 3,5 milyard Yeni Zelandiya dolları (təxminən 2 milyard ABŞ dolları) dəyərində AI məlumat mərkəzi tikmək üçün icazə alıb. Tikinti bu il başlayacaq, mərkəz isə 2028-ci ildə fəaliyyətə başlayacaq.

Şirkətin saytında yazılır ki, obyekt süni intellektin təlimi, işlənməsi və məlumatın saxlanması üçün nəzərdə tutulub və qlobal AI, bulud xidmətləri təminatçılarına xidmət göstərəcək. "Datagrid" həmçinin Inverkargildlə Avstraliya arasında yüksək sürətli internet kabeli çəkməyi planlaşdırır.

Məlumat mərkəzləri böyük elektrik, su və torpaq resursları tələb edir. Bu qurğuların sürətlə yayılması dünya üzrə müzakirələr və etirazlara səbəb olur. Cəmiyyətlər onların ətraf mühitə təsiri, elektrik xərclərinin artması və yerli iqtisadi faydaların azlığı ilə bağlı narahatdırlar.

Makarewa mərkəzi Yeni Zelandiyada Tiwai Pointdəki alüminium əridici müəssisədən sonra ən çox elektrik sərf edən ikinci obyekt olacaq. Elektrik tələbatı 280 meqavatdır.

Yerli hakimiyyət layihəni region üçün uğur kimi qiymətləndirir, iş yerlərinin yaradılacağını və internet sürətinin artacağını bildirir. Tikinti dövründə təxminən 1.200, tamamlandıqdan sonra isə 50 daimi iş yeri açılacaq.

Lakin iqtisadi coğrafiya üzrə mütəxəssis, doktorluq dissertasiyasını məlumat mərkəzlərinin tikintisi mövzusuna həsr edən Angus Doyl layihə və Yeni Zelandiyanın AI məkanı olmaq təşəbbüsü ilə bağlı “çox narahatlıq işarələri” olduğunu vurğulayıb.

“Bu mərkəzlər tikinti mərhələsində qısa müddətli iqtisadi fayda verir, ancaq uzunmüddətli dövrdə iş yerlərinin sayı çox az olur. Ona görə də yerli iqtisadi inkişaf üçün uzunmüddətli faydaları yoxdur,” deyə o bildirib.

Qonşu icmanın sakinləri layihədən narahatdır.

Cənub Adası Davamlı Resurslar Koalisiyasının sədri və regional infrastruktur layihələrini izləyən qrupun üzvü Kelli Blomfeld “Buradakı yerli sakinlər sanki bölgəmizin altında satıldığını hiss edir,” deyib.

O əlavə edib ki, insanların əsas narahatlığı işlər bitənə qədər məlumatın gizli qalmasıdır və "Datagrid"dən məlumat almaq cəhdləri uğursuzluqla nəticələnib.

Mərkəz Yeni Zelandiya hökumətinin xarici sərmayə cəlb etmək və məlumat mərkəzləri qurmaq təşəbbüslərinin bir hissəsidir. Dövlət agentliyi "İnvest New Zealand" məlumat mərkəzləri və süni intellekt infrastrukturu üçün 25-30 milyard Yeni Zelandiya dolları həcmində xarici sərmayə cəlb etməyi planlaşdırır.

Agentlik Dövlətin bərpa olunan enerji mənbələrinə çıxışı, mövcud torpaq və mülayim iqlimi əsasında Yeni Zelandiyanı “cəlbedici imkan” və “təhlükəsiz liman” adlandırır.

“Bu əsaslar mükəmməl rəqəmsal əlaqə, bacarıqlı işçi qüvvəsi, beynəlxalq rəqabətədavamlı qiymətlər və güclü hüquq sistemi ilə tamamlanır,” deyə məlumat verilib.

Agentlik üçün Boston Consulting Group-un hesabatında sənayenin növbəti on il ərzində “70 milyard dollaradək iqtisadi fəaliyyətin açılmasına” səbəb ola biləcəyi qeyd olunur.

Makarewa sakini Amanda adını bildirmədən layihəyə əvvəlki qeyri-müəyyən münasibətinin narahatlığa çevrildiyini deyib.

“Artıq xaricdə gördüklərimdən daha çox məlumatlıyam, buna görə narahatam – təkcə Makarewa üçün deyil, bütün Yeni Zelandiya üçün,” o bildirib.

Amanda su və elektrik istifadəsi, 84 dizel generatorun elektrik kəsintisi zamanı işləməsi və gecə-gündüz səs və işıq çirkliliyinin icma və təsərrüfat heyvanlarına təsiri barədə narahatdır.

"Datagrid" Southland Regional Şurasının məlumatına əsasən, 84 dizel ehtiyat generatorundan hava çirkləndiricilərinin buraxılmasına, gündə 604.800 litr yeraltı su çəkilməsinə, 5.000 litr təmizlənmiş tullantı suyun buraxılmasına icazə alıb. Həmçinin yaxınlıqdakı bataqlığın təmizlənməsi planlaşdırılır.

Məlumat mərkəzinin yaxın qonşuları ilə məsləhətləşmə aparılıb, lakin geniş icma ilə deyil. Anti-məlumat mərkəzi əhval-ruhiyyəsi artmaqdadır.

Kelli Blomfeld deyib: “İcma daxilində bir çox adam bu işə dəstək vermir. Müzakirələr əsasən narahatlıq və ya neqativ münasibətlə keçir.”

O əlavə edib ki, Yeni Zelandiya AI məlumat mərkəzləri yarışına qoşulub, “amma heç kim bizdən soruşmayıb ki, bu yarışda iştirak etmək istəyirik?”

“İnsanlar işin miqyasını anlamağa başlayır və deyirlər: Mən bunu arxa bağıma istəmirəm,” Blomfeld vurğulayıb.

"Datagrid" "Guardian" qəzetinin şərh tələbinə cavab verməyib. Lakin şirkətin baş icraçı direktoru Remi Qalasso əvvəlcə su və enerji istifadəsi ilə bağlı narahatlıqların əsassız olduğunu deyib. Southland bölgəsinin mülayim iqlimi su sərfiyyatını minimuma endirəcək və şirkət uzunmüddətli bərpa olunan enerji müqavilələri ilə işləyəcək. Onun sözlərinə görə, mərkəz evlərin elektrik təchizatına rəqabət etməyəcək.

"İnvest New Zealand"ın icraçı direktoru Robert Uoll müsahibəyə cavab verməyib.

Doyl "Datagrid" layihəsi ətrafında “çoxlu qeyri-aydınlıq” olduğunu deyir. Bu, onun təsirləri, AI ekosistemində rolu və Yeni Zelandiyaya faydaları barədə suallar yaradır.

“Dünyanın digər yerlərində məlumat mərkəzlərinin ətraf mühitə təsirlərini və texnologiya şirkətlərində dəyərin qeyri-bərabər paylandığını görmək mümkündür. Ona görə də deyə bilərik ki, daha çox məlumat almağa ehtiyacımız var,” o qeyd edib.

“Daha çox tələb etməliyik, çünki çox şey risqdedir,” Angus Doyl əlavə edib.