Bavariyanın Chiemgau bölgəsində çörəkçi və ya kitab mağazasına daxil olduqda, oyun pulu kimi görünən, çəkərçəkənlər, ulduz böcəkləri və digər həşəratlarla çap olunmuş rəngarəng banknotlarla ödəniş edən müştərini görə bilərsiniz.

Kitab satıcısı DW-yə bildirib ki, müştərilərin təxminən 10-15 faizi belə ödəniş edir.

Yerli sakinlər buna "Chiemgauer" deyirlər və bu, onların özləri tərəfindən yaradılan valyutadır.

Bəhs olunan valyuta 20 ildən artıqdır fəaliyyət göstərən mikro maliyyə sisteminə əsaslanır və son vaxtlar cənub-şərqi Almaniyanın bu gözəl guşəsində karbon qazı emissiyasını azaltmaq üçün alətə çevrilib.

Sinif eksperimenti genişləndi

Chiemgauer 2003-cü ildə yerli liseydə iqtisadiyyat müəllimi Kristian Gelleri və tələbə qrupu tərəfindən yaradılıb. Onlar ticarət mərkəzləri və böyük zəncirlərin müştərilərini itirən yerli iş yerlərinə dəstək tapmaq istəyiblər.

Onların təklifi yeni valyuta oldu; pulun bölgə daxilində dövriyyəsini təmin etmək üçün dizayn edilmişdi. Bunları çap edib payladılar və tədricən yerli sakinlər və mağazalar Chiemgauer istifadə etməyə başladı.

Yavaş-yavaş sinifdə başlayan ideya maliyyə sisteminə çevrildi.

"İllik beş milyon Chiemgauer xərclənir," deyə valyutanı idarə edən cəmiyyət Chiemgauer e.V.-nin rəhbəri Kristian Gelleri bildirir.

Bir avro bir Chiemgauer-ə bərabərdir.

Alp yaylasındakı Traunşteyn şəhərindəki ofisində qrupun kassasını açaraq qalın banknot yığınlarını göstərir.

"Bunlar 200 minədək Chiemgauer-dir və avro ilə eyni dəyərə malikdir," Gelleri deyir. İndi banknotları peşəkar şirkət çap edir və üzərində su nişanları, saxtakarlığa qarşı qoruyucu elementlər mövcuddur.

Alman qanunlarına əsasən, avrodan başqa pul çap etmək və istifadə cinayət ola bilər. Ancaq Chiemgauer bölgə səviyyəsində təxminən 4 min 200 nəfər və 300-dək iş yeri tərəfindən istifadə olunduğundan, Almaniyanın mərkəzi bankı Deutsche Bundesbank həmin valyutanı qəbul edir. Puldan istifadə etmək üçün həmin valyuta cəmiyyətinə üzv olmaq lazımdır.

Pulun dövriyyəsini təmin edən mexanizm

Traunşteyndə mağazalarda rəngarəng fasadlar sistemin necə işlədiyini göstərir. Orqanik ərzaq mağazasında müştəri 50 Chiemgauer-lə pendir və kolbasa alır. Mağaza sahibi DW-yə bildirib ki, əldə etdiyi Chiemgauer gəlirlərini əsasən öz alışları üçün istifadə edir.

Bazar meydanında Aralıq dənizi ləzzətləri satan satıcı da gəlirlərini tədarükçüyə ödəmək üçün Chiemgauer-dən istifadə edir. Pul ya nağd, ya da adi bank hesablarına bağlı kartla elektron formada dövriyyədə qalır.

Banknotun keçərli qalması və pulun dövriyyədə qalması üçün sahiblər hər altı ayda kiçik möhür almaq məcburiyyətindədir. Məsələn, 10 Chiemgauer-li banknot üçün möhür 0,30 avro dəyərindədir. Üç ildən sonra banknot tam etibarsız olur.

Fərdi istifadəçilər valyutanı avroya dəyişə bilməzlər. İş yerləri isə bunu edə bilər, amma 5 faiz ödəniş edirlər. Bu ödəniş valyutanın fəaliyyətini və yerli qeyri-kommersiya təşkilatlarını maliyyələşdirir.

Balkon günəş panellərinə görə mükafat

Son illərdə Gelleri və Chiemgauer təşkilatçıları valyutaya ekoloji ölçü əlavə ediblər. Sakinlər iqlimə dost davranışlarla bonus Chiemgauer qazana bilərlər. Bu, cins şalvarları təmir etdirmək, avtomobil paylaşımı platformalarından istifadə etmək və ya evlərini təbii materiallarla izolyasiya etmək kimi davranışları əhatə edir. Bonuslar 1-dən 200 Chiemgauer-ə qədər dəyişir.

"Bu günəş panellərinin sahibi 100 Chiemgauer aldı," Gelleri Traunşteyndə həyətdə quraşdırılan iki panelə işarə edərək deyib. "20 ildə bu enerji sistemi 11 ton karbon qazı saxlayacaq."

Yerli sakinlər və iş yerləri emissiyalarını kompensasiya etmək məqsədilə ortaq fonda vəsait qoyurlar. Bu kiçik emissiya ticarət sisteminə bənzəyir. Fond vasitəsilə hər ton karbonun kompensasiyası iqlimə dost davranışlarla doqquz ton qənaətə gətirib çıxarır.

Bavariyadan başlanan oxşar iqlim bonus proqramları Almaniyanın dörd başqa regionuna yayılıb. Son dörd ildə ümumilikdə 12 min 800 ton CO2 saxlanılıb; bu, TÜV Nord-un məlumatına görə, həmin dövrdə Almaniyanın təxminən 2 min avtomobilinin emissiyasına bərabərdir.

Qlobal trend

Chiemgauer unikal deyil. Dünya üzrə təxminən 300 tamamlayıcı valyuta mövcuddur. Onlar rəsmi valyutadan əlavə istifadə olunur. Əsasən Avropada və Braziliyada yayılıb. Bu valyutaların məqsədi yerli iqtisadiyyatı və rifahı təşviq etməkdir. Nəticədə nəqliyyatın emissiyaları da azalır.

İsveçdə Lund Universitetindən tamamlayıcı valyutalar üzrə tədqiqatçı Ester Barinaga deyir ki, "Valyutalar yerli alış-verişi təşviq edir, nəticədə təchizat zəncirləri qısalır, çünki satıcılar yerli istehsal olunan malları alırlar." MIT və Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, yük daşımaları qlobal istixana qazı emissiyalarının 8 faizini təşkil edir.

Bəzi valyutalar xüsusi olaraq ətraf mühitə dost davranışları təşviq edir. Məsələn, İspaniyanın Viladecans şəhərində "Vilawatt" sakinləri enerji qənaətinə görə mükafat alır, İndoneziyada və Filippinlərdə isə "Plastic Bank" tokenləri plastik tullantıları toplayıb təkrar istehsal edənlərə verilir.

Bu valyutaların sərhədləri var və Chiemgauer də istisna deyil. Geyim, elektronika və məhsulların əksəriyyəti xaricdən idxal edilir. Təxminən regiondakı insanların 1 faizi sistemdə iştirak edir. Valyuta çox genişlənərsə, Almaniya mərkəzi bankı onu tənzimləyə bilər.

Barinaga bunu belə izah edir: "Pul dizayn edilə bilər. Əgər pul ətraf mühitə dost davranışları mükafatlandırmaq üçün yaradılırsa, daha çox insan da belə davranacaq."