Dünyada 18 yaşdan kiçik təxminən 2,4 milyard uşaq yaşayır.

Beynəlxalq Əmək Təşkilatı və UNICEF-in qiymətləndirmələrinə görə, onların təxminən 138 milyonu – yəni hər 17 uşaqdan biri – uşaq əməyində işləyir. Onlardan 54 milyonu sağlamlıqlarını və təhlükəsizliyini təhdid edən təhlükəli işlərdə çalışır.

Ümumdünya Uşaq Əməyi Əleyhinə Gün münasibətilə "Al Jazeera" uşaq əməyinin son statistikalarını, ən çox yayıldığı sahələri, həmçinin bu məsələnin ən çox təsir etdiyi ölkə və regionları qiymətləndirir.

Təhlükəli işlərdə çalışan uşaqlar

BMT 2015-ci ildə dünyada uşaq əməyini 2025-ci ilə qədər tam aradan qaldırmağı hədəfləmişdi. Bu son tarix artıq ötüb. Uşaq əməyində çalışanların sayı azalsa da, onların beşdə ikisi hələ də ağır fiziki yük, zəhərli kimyəvi maddələr, təhlükəli maşınlar, uzun iş saatları və ya riskli şəraitdə işləyir.

Təhlükəli işlərdə çalışan 54 milyon uşağın arasında:

• 10,3 milyonu (təxminən beşdə biri) 5-11 yaş arasındadır;
• 12,8 milyonu (təxminən dörddə biri) 12-14 yaş arasındadır;
• 30,8 milyonu (təxminən yeddidən dördü) 15-17 yaş arasındadır.

UNICEF və Beynəlxalq Əmək Təşkilatı xəbərdarlıq edir ki, bu işlər uşaqlarda xəsarət, xəstəlik yarada, onların fiziki və zehni inkişafına uzunmüddətli zərər verə bilər. Belə işlərdə çalışanların çoxu məktəbə getmir və ailələr nəsildən-nəsilə yoxsulluq vəziyyətində qalır.

Uşaq əməyinin fəaliyyət göstərdiyi sahələr

Əkinçilik uşaq əməyinin ən geniş yayıldığı sahə olaraq qalır və ümumi hallarının 61 faizini təşkil edir. Təxminən 84 milyon uşaq təsərrüfatlarda, balıqçılıqda, meşə təsərrüfatında, heyvandarlıqda işləyir.

Uşaqlar tarlalarda ağır yük daşıyır, bitkilərə pestisid səpirlər, mədənlərə enir, kəskin alətlər və maşınlarla işləyir, uzun saatlarla yüksək temperaturda çalışırlar. Dünyada təhlükəli uşaq əməyinin böyük hissəsi bu sahədə toplanıb.

Kənd yerlərində iş günəş çıxmadan başlayır və məktəb təhsili ilə birbaşa toqquşur.

Xidmət sektorunda — ev işləri, pərakəndə satış və qonaqpərvərlikdə — çalışan uşaqlar uşaq əməyinin 27 faizini təşkil edir. Sənayedə, o cümlədən mədənçilikdə, emal və tikinti sahəsində isə 13 faiz uşaqlar çalışır.

Dünyada uşaq əməyinin səviyyələri

Qərbi Afrikanın kakao tarlalarından Cənubi Asiyanın düyü təsərrüfatlarına qədər əkinçilik uşaq əməyinin ən çox yayıldığı sahədir. Bu sahə çox vaxt qeyri-rəsmi, ailə xarakterli işlədiyindən tənzimlənməsi çətindir.

"UNICEF"-in Qanadakı proqramlar üzrə müvəqqəti nümayəndəsi Lucia Soleti "Al Jazeera"ya deyib ki, Qərbi Afrikada uşaq əməyı yoxsulluq, məhdud sosial xidmətlərə çıxış və iqlim, iqtisadi şoklar səbəbindən geniş yayılıb.

O bildirib ki, Qanada 5 ilə 17 yaş arası 1,1 milyondan çox uşaq əkinçiliyə əlavə olaraq mədənçilik, balıqçılıq və ev işlərində də iştirak edir.

"Bu uşaqları təhsildən məhrum edir, təhlükəli şəraitə məruz qoyur və nəsildən-nəsilə yoxsulluğu davam etdirir," Soleti vurğulayıb.

Sub-Sahara Afrika uşaq əməyinin mərkəzi olaraq qalır. Bu regionda 87 milyon uşaq əməyində iştirak edir ki, bu da dünyanın digər hissəsindən çoxdur. Əhali artımı, münaqişələr və iqtisadi qeyri-sabitlik son illərdə əldə olunan irəliləyişləri aradan qaldırıb.

Asiya və Sakit Okean regionu uşaq əməyində ən kəskin azalma göstərsə də, qlobal təchizat zəncirlərində — o cümlədən qida, geyim, minerallar və dünya bazarına çıxarılan istehlak mallarının istehsalında — uşaq əməyinin təsiri qalır.

Nigeriyada UNICEF-in uşaq müdafiəsi üzrə müvəqqəti rəhbəri Mona Aika deyib ki, ölkədə uşaq əməyini yalnız təlim və tətbiq ilə həll etmək mümkün deyil.

"Sub-Sahara Afrikada uşaq əməyinin yavaş azalması bir çox struktur amillərlə bağlıdır. Bunlar arasında yoxsulluq, keyfiyyətli təhsilə məhdud çıxış, zəif sosial müdafiə, ailə əməyinə əsaslanan kənd təsərrüfatı, münaqişə, məcburi köçkünlük, iqlim şokları, əhali artımı, qeyri-rəsmi iş və tətbiq gücünün azlığı var," Aika "Al Jazeera"ya deyib.

"Bu, güclü uşaq müdafiəsi sistemləri, sosial müdafiə, təhsilə çıxış, ailələr üçün gəlir mənbələrinin dəstəklənməsi, icma səviyyəsində qarşısının alınması, istinad yolları və hökumət rəhbərliyi ilə davamlı tədbirlər tələb edir," deyə o bildirib.