ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ABŞ-İran münaqişəsində atəşkəsin uzadılması ilə bağlı memorandum imzalayıb.

Pakistan Çərşənbə günü memorandumun qüvvəyə mindiyini açıqlayıb.

ABŞ rəsmiləri razılaşmanın İranın nüvə silahı hazırlamamağa dair öhdəlik götürdüyünü, müharibənin bütün cəbhələrdə dayandırılmasını və Hörmüz boğazının yenidən açılmasını təsdiqlədiyini bildiriblər.

Müharibə fevralın 28-də ABŞ və İsrailin İrana hücumları ilə başlayıb, lakin 8 aprel tarixində müvəqqəti atəşkəs ən şiddətli döyüşləri dayandırıb. Bu sənəd atəşkəsi 60 gün uzadır və İranın nüvə proqramı, ABŞ sanksiyaları və dondurulmuş aktivlərin azad olunması üzrə geniş danışıqlara yol açır.

Dünyanın reaksiyası belə olub:

İran

Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmaeil Bağayi bildirib ki, Tehran ABŞ-ın öhdəliklərinə dəyişməz nəzarət edəcək, əgər Vaşinqton öhdəliklərini yerinə yetirməsə, İran da öz vəzifələrini yerinə yetirməyəcək.

O əlavə edib ki, 60 günlük müddətdə İranın nüvə proqramı və ABŞ-ın qoyduğu sanksiyalar müzakirə olunacaq, lakin İranın raket proqramı danışıqların mövzusu olmayacaq.

İran həmçinin yüksək zənginləşdirilmiş uranın xaricə göndərilməyəcəyini, ABŞ-ın İsraili öhdəliklərinə hörmət etməyə məcbur edəcəyini və Hörmüz boğazının Omanla birgə idarə olunması üçün yeni rejim hazırlayacağını, həmçinin orada xidmət haqları tətbiq ediləcəyini açıqlayıb.

Amerika Birləşmiş Ştatları

Versal Sarayında ABŞ Prezidenti Donald Tramp aralıq sazişi fiziki imzalayarkən düşünərək dayanıb.

“Bu asan deyildi,” deyə Tramp əlini açıb bildirib. O, ilk səhifəni imzalayarkən bunu əlavə edib.

Razılaşma Trampın Respublikaçı həmkarları tərəfindən tənqid olunub. Onlar sənədin vergi ödəyicilərinin milyardlarla dollarını boş yerə xərclədiyini və İranın nüvə proqramına ciddi məhdudiyyət qoymadığını iddia edirlər.

Buna baxmayaraq, bəzi Respublikaçılar sənədi dəstəkləyir.

ABŞ Respublikaçı senatoru Rocer Marşal İran və ABŞ arasında memorandumun uğurlu razılaşma olduğunu söyləyib.

O, sosial şəbəkədə məhz bunu “qələbə sazişi” adlandırıb və Trampın 2018-ci ildə ABŞ-ı tərk etdiyi, əvvəlki prezident Barak Obamanın dövründə aparılan danışıqlardan üstün olduğunu vurğulayıb.

Pakistan

Baş nazir Şəhbaz Şərif bildirib ki, ABŞ və İran arasında tarixi “İslamabad Anlaşması Memorandumu” elektron imzalanıb.

Sosial şəbəkədə o yazıb: “Memorandum hər iki ölkənin hörmətli prezidentləri tərəfindən imzalanıb və mən mediator kimi təsdiq etmişəm. Bu, münaqişənin diplomatik yolla həllinə bağlılığı göstərir.”

“Ümid edirəm ki, bu sənəd region üçün daha böyük anlaşma, qarşılıqlı hörmət və ortaq rifah yaratmağa zəmin olacaq.”

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (IAEA)

IAEA-nın baş direktoru Rafael Qrossi sənədi alqışlayıb və BMT-nin nüvə nəzarət təşkilatının İranın nüvə proqramı ilə bağlı aydın plan hazırlayacağını deyib.

“Memorandum olması yaxşıdır. İndi texniki işlər başlanır,” deyə o bildirib.

“IAEA-nın ABŞ və İran rəsmiləri ilə danışıb İranın nüvə proqramını idarə etmək üçün konkret addmlar planlamağı vaxtı gəlib.”

Fransa

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Versal Sarayında Trampın memorandum imzaladığı anın videosunu yayımlayıb.

Çərşənbə gecəsi sosial şəbəkədə yazıb: “Prezident Tramp bu gün Versalda İran və ABŞ arasında razılaşmanı imzaladı.”

“Bu sənəd davamlı sülhə yol açır və Hörmüz boğazının açılmasını təmin edir. Bu, enerji qiymətlərinin azalmasına zəmin yaradan vacib addımdır.”

Hizbullah

Hizbullah rəhbəri Naim Qəsəm razılaşmanı “böyük qələbə” adlandırıb və Livan-İsrail danışıqlarının yalnız “qarşılıqlı təhlükəsizlik” üzərində qurulmalı olduğunu vurğulayıb. O, silahsızlanmanın danışıqlarda mövzu olmaması lazım olduğunu bildirib.

Televiziya çıxışında Qəsəm deyib: “İran xalqını, rəhbərliyini və azadlığı dəstəkləyənləri bu böyük qələbə münasibətilə təbrik edir, həmçinin Livan müqavimətini – çox qurbanlar vermiş cəbhəni – İran İslam Respublikasına təşəkkür edirəm. Bu, İsraili hücumlarını dayandırmağa məcbur etdi.”

“İsrail düşməni ilə danışıqların hüdudu qarşılıqlı təhlükəsizlikdir. Silahsızlanma adı altında edilən təkliflər qəbul olunmayacaq, çünki bu, İsrailin ölkəni dağıtmaq planının bir hissəsidir.”

Çin

Çin Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ-İran aralıq razılaşmasını alqışlayıb və hər iki ölkənin danışıqlarda məntiqli və praktik olacağına ümid etdiyini bildirib.

Sözçü Lin Cian əlavə edib ki, Pekin tərəflərin öhdəliklərini yerinə yetirməsini istəyir.

Rusiya

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi atəşkəs razılaşmasını müsbət qarşılayıb.