Şərqi Kongo Demokratik Respublikasında Konqo ordusu ilə Ruanda dəstəklədiyi AFC/M23 silahlı qruplar arasında atəşkəsin yoxlanılması missiyası bazar ertəsi göndərilib. Tərəflər bir-birini hüquq pozuntularında ittiham edir.

Şərqi DKR uzun illərdir bir neçə silahlı qrup tərəfindən zəngin mineral yataqları uğrunda mübarizə aparılır. M23 qrupu keçən il regionun daha böyük hissəsini ələ keçirib.

Ötən il Qətər və ABŞ tərəfindən aparılan sülh səyləri nəticəsində böhranın həlli üçün iki ayrıca müqavilə imzalanıb.

Konqo hökuməti ilə AFC/M23 iyul 2025-ci ildə Dohada atəşkəsə dair öhdəlik sənədini imzalayıb. Sonra isə DKR ilə Ruanda arasında ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə sülh müqaviləsi bağlanıb.

Lakin döyüşlər davam edir.

Bazar günü İsveçrə hökuməti bildirib ki, DKR ilə AFC/M23 sülh danışıqları üçün yol xəritəsi barədə razılığa gəlib. Danışıqlar İsveçrədə aparılıb.

Həmçinin atəşkəs pozuntularını yoxlamaq üçün regional orqanın tezliklə bölgəyə göndəriləcəyi vurğulanıb.

Atəşkəsin pozulmasını yoxlama mexanizmi Konqo hökuməti və AFC/M23 nümayəndələri ilə Beynəlxalq Böyük Göllər Regionu Konfransı (ICGLR) üzv ölkələrinin müşahidəçilərindən ibarətdir.

Bu missiya bazar ertəsi BMT vertolyotları ilə Şərqi Kivuda yerləşən Minembwəyə göndərilib. Həmin ərazi son zamanlar çoxsaylı toqquşmaların müşahidə olunduğu regiondur.

Həm DKR, həm də AFC/M23 missiyanın elanına hələ rəsmi münasibət bildirməyib.

İddia olunan pozuntular

Şərqi DKR-də bir neçə silahlı qrupun fəaliyyəti fonunda beynəlxalq vasitəçilik səyləri sülhü bərqərar edə bilməyib.

Apreldə DKR ilə AFC/M23 İsveçrədə danışıqlar nəticəsində insani yardımların asanlaşdırılması və məhbusların azad olunması barədə razılığa gəlib.

Bu ayın əvvəlində Konqo hökuməti daha bir məhbus qrupunu M23-ə təhvil verib.

Avqustun 17-dən 21-dək ABŞ, Qətər, İsveçrə, Afrika İttifaqı Komissiyası və Taqonun iştirakı ilə gizli danışıqlar keçirilib. Afrika İttifaqı bu prosesdə vasitəçi rolunu oynayır.

İsveçrə hökumətinin açıqlamasına görə, tərəflər atəşkəs pozuntularına dair iddiaların standart üsulla bildirilməsinin vacibliyi barədə razılığa gəlib.

Həmçinin Dohadakı razılaşmanın icrasındakı çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün mekanizm qurulmasına qərar verilib.

Konqo hökuməti bazar ertəsi M23-nin nəzarətindəki ərazilərdə törətdiyi cinayətlər və ciddi insan haqları pozuntularını pisləyib. Qrupun iyun və iyul aylarında 300-dən çox insanı öldürməkdə ittiham olunduğunu bildirib.

AFC/M23 nümayəndəsi isə X platformasında hökumət qüvvələrinin Minembwe yaxınlığındakı kəndə artilleriya ilə öldürücü hücum etdiyini iddia edib.

Hər iki tərəf bir-birini atəşkəs pozuntularında və insan haqları mövzusunda ittiham etsə də, iddiaların çoxu müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənmir.

Minembwə ətrafı uzun müddətdir mübahisəli ərazi kimi qalır və beynəlxalq təşkilatların ora daxil olmasını çətinləşdirir.

BMT mütəxəssisləri və qeyri-hökumət təşkilatlarının hesabatlarına görə, AFC/M23 nəzarətindəki bölgələrdə jurnalistlər və insan haqları fəalları daxil olmaqla fərqli fikrli şəxslər susdurulub.