Yüz minlərlə saxta sosial media hesabı, on minlərlə saxta məqalə və milyonlarla avtomatlaşdırılmış paylaşım mövcuddur.

Almaniya Xarici İşlər Nazirliyi bu göstəricilərin 2022-ci ildən sonra Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda ortaya çıxan "Doppelgänger" adlı dezinformasiya kampaniyasına aid olduğunu açıqlayıb.

Kampaniyanın məqsədi Almaniya kimi ölkələrdə sosial media platformalarında pro-Rusiya mövqeyini gücləndirmək olub.

2024-cü ilin hesabatında nazirlik bəzi günlərdə minlərlə hesabın saniyədə bir dəfədən artıq koordinasiyalı fəaliyyət göstərdiyini vurğulayıb.

Bu kampaniya istifadəçilərin sosial media hesablarının həqiqiliyini təsdiqləməsinin və botlar ilə trolların yaratdığı məzmunu ayırd etməsinin vacibliyini göstərir.

Saxta hesablar nədir?

Saxta hesablar sosial mediada əsl kimliyini gizlədən profillərdir. Bəziləri adi istifadəçi kimi davranır, digərləri isə siyasətçilər, qurumlar və jurnalistlərin adı ilə təqdim oluna bilər.

Bütün saxta hesablar pis niyyətlə yaradılmır. Bəziləri şəxsiyyətini qorumaq məqsədilə təxəllüs istifadə edir. Aktivistlər və vətəndaş jurnalistləri həssas məsələləri araşdırmaq üçün belə hesablar yarada bilər.

Botlar nədir?

Botlar — yəni robotlar — fasiləsiz paylaşımlar edir, şərh yazır və ya məzmunu süni şəkildə artırırlar. Onların bəzi fəaliyyətləri zərərsizdir, bəzən isə zərərli məqsədlərə xidmət edir.

Yaxşı botlar xəbərləri, hava proqnozlarını, zəlzələ xəbərdarlıqlarını və peyk görüntülərini avtomatik paylaşa bilər.

Pis botlar insan fəaliyyəti təqlid edilərək müəyyən siyasi məqsədi gücləndirmək üçün proqramlaşdırılır. Bu proqramlar sosial mediada paylaşımlar yaza, şərhlər verə, başqalarını izləyə və dostluq sorğuları göndərə bilir.

Bəzi pis botlar mövzularda saxta diqqət yaradaraq reallığı əyirə bilər.

Trollar nədir?

Trollar isə real insanlardır, onlar zərərli və hiperaktiv onlayn davranış göstərir.

Bəzi trollar müxtəlif ictimai insanlara və media orqanlarına qarşı zorakılığı təşviq etmək üçün troll fabrikləri tərəfindən maliyyələşdirilir.

Bu fabriklərdən ən məşhuru Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən İnternet Araşdırmaları Agentliyidir.

Avropa İttifaqının Xarici İşlər Xidmətinin EUvsDisinfo layihəsinin araşdırmasına görə, bu agentlik Avropa və ABŞ seçki kampaniyaları, habelə referendumlar ərəfəsində müxtəlif dillərdə yanlış məlumat və pro-Kremlin mesajları yayıb.

Onları necə ayırd etmək olar?

Bir çox saxta hesablar, botlar və trollar istifadəçilərin qarşısına çıxmadan əvvəl silinir.

Avropada sosial media platformaları Rəqəmsal Xidmətlər Aktı (DSA) çərçivəsində şəffaflıq hesabatları və silinən məzmunun statistikasını açıqlamaq məcburiyyətindədir.

Məsələn, 2025-ci ilin son üç ayında "Meta" 1,1 milyard hesab üzərində tədbir görüb.

Lakin saxta hesabların yaranması platformaların silmə sürətindən daha sürətlidir. Bundan ötrü onları tanımaq üçün bəzi məsləhətlər diqqətə çatdırılır.

Şəxsiyyət: Hesabın adı, profil şəkli və istifadəçi adı

Həqiqi hesablar adətən ardıcıl rəqəmsal şəxsiyyətə malik olur. Hesabın adı, profil şəkli, bioqrafiya və məzmun hesab sahibi barədə bilgi birliyində olur.

Əgər bunlar uyğunlaşmırsa, diqqət etmək lazımdır. Risk göstəricilərinə aşağıdakılar daxildir:

• Ümumi, süni intellektlə yaradılmış və ya standart profil şəkli
• Uzun, təsadüfi simvollar və rəqəmlərdən ibarət istifadəçi adı
• Yaxın vaxtda yaradılmış və sürətlə aktivləşən hesab
• Məlumat verməyən, ümumi ifadələrdən ibarət bioqrafiya, məsələn, "Həqiqət Axtaran" və ya "Vətənpərvər"

Məlumatların rəsmi mənbələrlə dəqiqləşdirilməsi vacibdir. İctimai şəxslərin rəsmi saytlarına və qurumlara baxın. Hesabın adı, şəkli və məlumatları digər mənbələrlə üst-üstə düşməlidir.

Əks görüntü axtarışından, məsələn, Google Lens vasitəsilə istifadə etməyi tövsiyə edirik.