Avstraliya və Vanuatu bazar ertəsi iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrini əhatə edən anlaşma imzalayıb. Bu, Kanberranın Sakit okean adalar dövlətinin əsas təhlükəsizlik və polis tərəfdaşı kimi mövqeyini möhkəmləndirir.

Anlaşma, Çin ilə ABŞ-ın müttəfiqləri arasında bölgədə təhlükəsizlik mövqeyinin artırılması üçün davam edən rəqabətin fonunda Avstraliyanın Sakit okean adaları ilə ardıcıl imzaladığı sənədlərdən biridir.

Razılaşma ötən ilin sentyabrında imzalanmalı idi, lakin Vanuatu xarici infrastruktura dəstək üçün digər ölkələrdən maliyyə cəlb etmək imkanlarının məhdudlaşacağından narahat olaraq, imzalama vaxtını təxirə saldı.

Avstraliya-Vanuatu anlaşması nəyi nəzərdə tutur?

"Nakamal Sazişi" adlanan bu razılaşma Avstraliyanın Vanuatuga iqtisadi dəstəyin artırılacağını nəzərdə tutmaqla yanaşı, xarici hərbi bazaların ölkədə yaradılmaması öhdəliyini ehtiva edir.

Avstraliya Baş naziri Entoni Albanese Kanberrada Vanuatu Baş naziri Cotam Napatla imzalama mərasimindən sonra jurnalistlərə bildirib: "Bu, Avstraliyaya xarici hərbi bazanın olmayacağına dair əminlik verir."

"Anlaşma Vanuatunun vertikal qərarı olaraq, ərazisinin heç bir xarici hərbi baza və ya infrastruktur üçün istifadəsinə icazə verməməsini və kritik infrastrukturun militarizasiya olunmamasını özündə ehtiva edir."

Napat Albanesenin bəyanatını təsdiq edərək parlamentin ölkənin kritik infrastrukturunun militarizasiya edilməsinə icazə verməməsi üçün qətnamə qəbul etdiyini bildirib.

Bununla yanaşı, Napat ölkəsinin Pekinlə ayrıca iqtisadi anlaşma üzərində işlədiyini qeyd edib.

Əgər bu sazişdə təhlükəsizliklə bağlı məsələlər olarsa, "biz razılaşmanı paylaşacağıq, gizlətmək heç nəyimiz yoxdur" deyə o bildirib.

Avstraliya və Vanuatu polis əməkdaşlığını gücləndirəcək

Razılaşmada Avstraliya "Vanuatunun uzunmüddətli əsas polis tərəfdaşı" kimi tanınır və Vanuatun digər Sakit Okean adaları regional blokunun üzvlərinə polis yardımı tələblərini önə çəkəcəyi bildirilir.

Həmçinin, iki ölkə polis təlimləri və avadanlığı, polisə nəzarət, dəniz təhlükəsizliyi, kibertəhlükəsizlik, kəşfiyyat sahəsində əməkdaşlığı və infrastrukturun təminatını gücləndirəcək.

Razılaşmanın bu hissəsi Çin təsirinin azaldılmasına yönəlib, çünki Pekin 2023-cü ildən bəri Vanuatunun polis orqanlarına dəstək verir.

Çin Vanuatunun polis qüvvələrinə dronlar, patrul gəmiləri və nəqliyyat vasitələri daxil olmaqla avadanlıqlar təqdim edib.

Çin Vanuatudakı rolu nədir?

Çin Vanuatunun ən böyük xarici kreditorudur.

Çin bankları Çin podratçılarının prezident administrasiyası kompleksi, parlament binası və yollar kimi iri infrastruktur layihələrini həyata keçirməsi üçün kreditlər verib.

Çin donanması da müntəzəm olaraq Vanuatunun limanlarını ziyarət edib, Pekin isə Luganvilidə bir zamanlar ABŞ-ın İkinci Dünya Müharibəsi dövründə ən böyük hərbi bazasının yerləşdiyi səddin genişləndirilməsini maliyyələşdirib.

Bu layihə Kanberra və Vaşinqtonda Çinin Vanuatuda donanma bazası qurmaq istədiyi kimi narahatlıqları gücləndirib.

Çin Sakit okean bölgəsində təhlükəsizlik təsirini artırmaq üçün uzun müddətdir çalışır.

Xüsusilə, Çin polisi 2022-ci ildə imzalanmış gizli təhlükəsizlik paktından sonra Solomon adalarında da fəaliyyət göstərir.