Robotaksilər sürətlə yayılır və onlara nəzarət qaydaları ilə bağlı mübarizə də artır.

Nyu-Yorkda qubernator Keti Hocul ilin əvvəlində təklif etdiyi sürücüsüz robotaksilərin şəhərdən kənarda fəaliyyətinə icazə verəcək layihəni taksi sürücüləri, ittifaqlar və qanunvericilərin müqaviməti səbəbindən geri çəkib. Altı ay sonra ticarət məqsədli sürücüsüz xidmət hələ də ştatda qadağandır və leqallaşdırma işləri dayandırılıb.

Vaşinqtonda əmək ittifaqları ticarət robotaksilərinin qanuniləşdirilməsinə qarşı çıxır. Qanunvericilər isə 200 vasitə limiti və hər mil üçün 15 sent ödəmə təklif edirlər. Bu məbləğ metro təkmilləşdirilməsinə və avtonom nəqliyyat səbəbindən işdən çıxanlara dəstək üçün nəzərdə tutulur. İyulda Şəhər Şurasının dinləməsi 10 saat davam edib.

San-Fransiskoda meri Daniel Luri Waymo-nun təcili vəziyyətlərdə və iri tədbirlər zamanı yaratdığı tıxaclar səbəbi ilə robotaksi tənzimləmələrinin sərtləşdirilməsini istəyir. İyuldan etibarən Kaliforniya polisi sürücüsüz maşınların yol qaydasını pozduğu hallarda avtonom vasitə istehsalçılarına cərimə kəsə bilir.

Konqres hələ geniş robotaksi qanunvericiliyi qəbul etməyib, ancaq federal tənzimləyicilər nəzarəti gücləndirir. Tramp administrasiyasının Milli Yol Hərəkəti Təhlükəsizliyi İdarəsi avtonom vasitələrin polis, yanğınsöndürən və digər təcili yardım xidməti əməkdaşları ilə təhlükəsiz qarşılıqlı əlaqəsini təmin etməyən şirkətləri xəbərdar edib və bu vasitələrin ictimaiyyət üçün təhlükə yaratdığını bildirir.

Robotaksiləri qəbul edən ştatlarda hökumətlər onların idarə olunması ilə bağlı problemlərlə üzləşir. Bu il Texas ticarət AV operatorları üçün yeni icazə tələblərini tətbiq edib. Florida şəhərləri isə dövlət qanunlarının onların küçələrində yaranan problemlərə cavab vermək imkanlarını azaltdığını şikayət edir.

Taksi sürücüləri, ittifaqlar və təhlükəsizlik müdafiəçiləri illərdir avtonom vasitələrə qarşıdır. Robotaksilər şəhər küçələrinə çıxdıqca, qanunvericilər təhlükəsizlik, tənzimləmə, inkişaf və iş yerləri ilə bağlı müxtəlif suallarla qarşılaşır. Onlar flota nə qədər sürətlə böyüməyə icazə veriləcəyini, şirkətlərdən hansı tələblərin gözləniləcəyini və hökumət orqanlarının nəzarət səviyyəsini müəyyənləşdirir.

Marketin lideri "Waymo" 11 ABŞ şəhərində 3500-dən çox robotaksini ictimai istifadəyə təqdim edir. "Zoox" — sükansız və tosterə oxşayan xüsusi robotaksi — Las-Veqasda pullu, San-Fransiskoda isə "Explorer" proqramının istifadəçilərinə pulsuz səyahətlər təklif edir. Şirkət 10 şəhərdə testlər aparır və ilin sonuna Austin və Mayamidə proqramı genişləndirməyi planlaşdırır. "Tesla" isə robotaksi layihəsini bir ildən çox əvvəl təhlükəsizlik nəzarətçisi ilə başlayıb, indi flota əlavə edir və bu ay "Cybercab" adlı süərisüz robotaksini işə salmağı nəzərdə tutur.

Siyasi diqqətə baxmayaraq, robotaksilər ABŞ-da ridehailing bazarının kiçik hissəsini təşkil edir. "Waymo" həftədə 500 mindən çox pullu səyahət təqdim edir, halbuki "Uber" gündə təxminən 40 milyon səyahət edir. Robotaksilər hələ sürücülük işlərini geniş miqyasda dəyişməyib və şəhərlərdə hərəkəti köklü dəyişməyib. Ancaq onların görünüşü, məsələn, səhv yerdə dayanıb təcili yardıma mane olan sürücüsüz avtomobillər səbəbindən geniş diqqət çəkir.

Avtonom flota minlərlə vasitədən yüz minlərlərə qədər artdıqca nəticələr fərqli ola bilər. Bu səbəbdən ölkə üzrə genişləmə şərtləri üzərində mübarizələr gedir: şirkətlərin böyümədən əvvəl nələri sübut etməli olduğu, şəhərlərə və işçilərə nə borclu olduqları və nəzarətin səviyyəsi.

Tənqidçilərin istəyi

Robotaksi yayımı bir çox yerdə qaydalardan qabaq gedib.

SAVE-US adlı qeyri-kommersiya təşkilatının milli kampaniya rəhbəri Şua Sançes deyib ki, “Robotaksilər hər yerdə peyda olur və ştat qanunvericiləri bu texnologiyada təcrübə sahibi deyil, onları tənzimləyəcək yaxşı qanunlar yoxdur.”

SAVE-US Nyu-Cersi və Nyu-York qanunvericiləri ilə üç mərhələli yanaşma üzərində işləyir. Şirkətlərdən əvvəl təhlükəsizliyini kiçik flotta sübut etməsi, ticarətə başlandıqdan sonra isə təhlükəsizlik məlumatlarını paylaşmağa davam etməsi tələb edilir. Həmçinin avtonom vasitələrin fərqli sensor növlərindən istifadə etməsini və Tesla-da olduğu kimi yalnız kameralara güvənməməyi istəyirlər. Eyni zamanda "Autopilot" və "Full Self-Driving" kimi istehlakçı funksiyaları üçün marketinq terminlərinə məhdudiyyət qoyulmalıdır.

Sançes vurğulayıb ki, onlar avtonom vasitələrə qarşı deyil, sadəcə təhlükəsiz inkişafını dəstəkləyirlər. O əlavə edib ki, avtonom vasitələrin təhlükəsizliyi hələ tam həll olunmayıb və proqram və ya aparat dəyişiklikləri qorxunun qalmasına səbəb olur.

Senator Ed Markey (D-Massachuetts) daha çox federal nəzarət tələb edir. O The Verge məqaləsində bildirib: “Avtonom vasitə şirkətləri texnologiyalarının həyatları xilas edəcəyini iddia edir, amma indi qaydaları qurmaqda biz sadəcə ümid edirik ki, onlar həqiqəti deyir.”

Markey uzaqdan insan operatorlarının istifadəsini araşdırıb və AV şirkətlərinin təhlükəsizlik məlumatlarını müntəzəm təqdim etməsini tələb edən qanunvericilik irəli sürüb.

Amma təhlükəsizlik təkcə mübarizənin bir tərəfidir. Əmək ittifaqları üçün isə risklər iqtisadi əsası təşkil edir.

Teamsters təşkilatının beynəlxalq vitse-prezidenti Pitər Finn avtonom vasitələrin üzvlərinin işlərinə “mövcudluq təhlükəsi” adını verib. O müxtəlif nəqliyyat işçilərinin, o cümlədən yük və çatdırılma sürücülərinin risk altında olduğunu vurğulayıb.

Teamsters prinsipcə texnologiyaya qarşı deyil, lakin avtonom vasitələrin tətbiqini möhkəm şəkildə məhdudlaşdıran mövqe tutur. Bunlara iri yük maşınlarında insan operatorunun olması tələbi daxildir. Çünki Kaliforniyada iki dəfə bu qanunvericiliyi irəli sürsələr də, qubernator Qəvin Nüsom veto edib. Finn deyib ki, bu məsələ ilə yenidən məşğul olacaqlar.

“Əgər texnologiya sadəcə əmək xərclərini azaltmaq üçün yaradılıbsa, bundan yalnız şirkətlər qazanar,” - Finn bildirib.

Teamsters üçün dərhal prioritet robotaksilər deyil, gələcəkdə nə baş verəcəyidir.

O hesab edir ki, Waymo və Zoox avtonom sürücülük sahəsində böyük mübarizənin öncülləridir. Finn qeyd edib ki, Zoox Amazonun mülkiyyətindədir və oxşar texnologiya paket çatdırılmasında yararlı ola bilər.

Zoox və Waymo hazırda əsasən robotaksi xidmətlərinə diqqət yetirir.

Ümumilikdə isə etirazlar sadəcə təhlükəsizlik və əmək məsələləri ilə məhdudlaşmır. AV-ə qarşı müqavimət böyük texnologiyanın fiziki varlığının artmasına, o cümlədən məlumat mərkəzləri və "Flock" kameralarına yönələn geniş narazılığa çevrilib. Şirkətlər yeni infrastruktur üçün böyük investisiyalar edir, lakin sakinlər fayda görmür.

Robotaksi şirkətləri də qaydalar istəyir

Robotaksi şirkətləri qəfil reaksiyanın qarşısını almaq və tənzimləyici mürəkkəbliyə yol verməmək üçün qaydaların formalaşmasında iştirak etməyə çalışır. Onlar bəzi tənzimləmələri dəstəkləyir, bəzilərinə isə məhdudiyyətlə yanaşırlar.

"Zoox"un baş direktoru Aişa Evans "Fox Business"ə deyib ki, "Biz idarəçi, adminstrasiya və tənzimləyici orqanlarla razıyıq. Bizə nəzarət lazımdır." O bu fikri NHTSA-nın təcili yardım vasitələri ilə təhlükəsiz qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlı xəbərdarlığa cavab olaraq bildirib.

"Zoox" rəsmiləri yeni bazarlara girmədən əvvəl əlaqələri qurur, yerli və ştat orqanları ilə danışır və təcili yardım personalı ilə praktiki məşğələlər keçir. Onlar sənaye genişləndikcə federal səviyyədə vahid tənzimlənmə imkanının olduğunu düşünür.

"Waymo" da oxşar mövqedədir. İctimai siyasət üzrə rəhbər Castin Kintz The Verge-ə deyib: "Mütləq tənzimləmə lazımdır. Texnologiyamız inanılmaz təhlükəsizdir, amma hələ də federal, ştat və şəhər səviyyəsində nəzarət tələb olunur, insan sürücülərə olduğu kimi."

Kintz əlavə edib: "Biz qanunvericilərlə, idarəçilərlə və tənzimləyicilərlə razıyıq, nəzarətə ehtiyac var. 200 vasitə limiti kimi sərt məhdudiyyətlər xidmətin əlçatanlığını azalda bilər."

Waymo mil başına 15 sent ödəniş təklifini müsbət qarşılayır, ancaq kiçik AV operatorları üçün baha olma ehtimalına görə alternativ illik ödəniş variantını da irəli sürür. Şirkət həmçinin təcili yardım qurumları ilə daha sıx əlaqələr saxlayır və artıq xüsusi təlim proqramları və 24/7 əlaqə xətti fəaliyyət göstərir.

"Waymo" robotaksilərin ictimai nəqliyyatla rəqabətdən çox tamamlayıcı funksiya daşıdığını göstərməyə çalışır. Şirkətin siyasət və tədqiqat meneceri Arielle Fleisher qeyd edib ki, San-Fransiskoda sərnişinlərin üçdə biri xidmətindən ictimai nəqliyyatla əlaqə üçün istifadə edir.