Dəməşqdə çərşənbə axşamı Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun səfəri zamanı baş verən partlayışlar böyük sarsıntı yaratdı. Makron Avropa İttifaqı lideri kimi 2024-cü ilin dekabrında Əhməd əl-Şəraanın prezident Bəşər əl-Əsədin devrilməsindən sonra ilk dəfə ölkəyə səfər etdi.

Ötən həftə Dəməşqdə bir kafedə baş verən başqa bir bomba partlayışı nəticəsində ən azı doqquz nəfər həyatını itirib.

Dövlət xəbər agentliyi SANA-nın verdiyi məlumata görə, çərşənbə axşamı baş verən partlayışlarda 18 nəfərin yaralandığı bildirilib. Hadisə Makronun otelinin yaxınlığında təhlükəsizlik qüvvələrinin zərərsizləşdirməyə çalışdığı cihazın partlaması və bir neçə dəqiqə sonra ikinci partlayışın baş verməsi ilə əlaqədar idi.

Əhməd əl-Şəraanın hökuməti Əsədin devrilməsindən sonra sayısız çətinliklərlə üzləşib. İllərlə davam edən və bir çox xarici aktorun — Rusiya, İran və onun müttəfiq şiə milislərinin teatralarına çevrilmiş və daxilində kəskin parçalanmalar olan ölkəni idarə edən hökumət üçün işsizlik hələ də yüksək səviyyədədir, hüquq hökmranlığı isə qeyri-müəyyəndir.

Son bombalamalar üzrə məsuliyyət hələ müəyyən edilməsə də, istintaq İŞİD qrupunun qalıqlarına yönəlir. Qrupun keçmiş paytaxtı, Suriya şimal-şərqində yerləşən Rakka, vəhşi təcavüzləri ilə tanınır və hazırda ölkədə canlı bir qüvvə olaraq qalır. BMT-nin hesablamalarına görə, qrup hələ də Suriyada və qonşu İraqda 1.500-dən 3.000-ə qədər döyüşçüyə malikdir.

“İŞİD hələ də mövcuddur və fəaliyyət göstərir,” deyə Nyu-Yorkda yerləşən Century International ekspert mərkəzinin əməkdaşı Aron Lund bildirib. O əlavə edib ki, indiyədək baş verən son bombalamalar üzrə məsuliyyətin həmin qrup üzərinə düşməsi ehtimalı daha çox müzakirə olunur.

“Məsələ sayda deyil. İki-üç nəfər bomba hazırlanıb partladılması üçün kifayətdir ki, böyük təsir yaransın,” deyə Lund bildirib. Bu sıralar hökumətin sabitliyi bərpa etmək, turizmi və xarici investisiyaları cəlb etmək səylərini nəzərə alsaq, çərşənbə axşamı partlayışları kimi hadisələr bunun qarşısını ala bilər. “Siyasi və psixoloji baxımdan, bu hadisələr ən pis vaxta təsadüf edir,” o əlavə edib.

Silahlı qrupların və fraksiyaların mövcudluğu

Əl-Şəraa demək olar ki, Suriyanın demək olar bütün ərazilərində nəzarəti geri qaytarsa da, bəzi yerlərdə hüququn əsasən yerli milis qüvvələri tərəfindən qorunması və ya ümumiyyətlə mövcud olmaması müşahidə edilir. Müxtəlif döyüş qrupları hələ də aktivdir.

Əl-Əsəd rejiminə bağlı qüvvələrə əlavə olaraq, əvvəllər İranla müttəfiq olan bir sıra şiə milisləri də fəaliyyətini davam etdirir. Eyni zamanda İran və İraq kimi qonşu ölkələrlə, Livandakı Hizbullah təşkilatı ilə, eləcə də Suriya hökumətinə qarşı olan Druz azlıq qrupunu dəstəkləyən İsraillə aralarında etimadsızlıq və rəqabət respublika quran planları təhdid edir.

“Rəsmi formada Dəməşq Suriya ərazilərinin çoxunu, əsas şəhərləri və şimal-şərqi yanvar ayındakı inteqrasiya sazişindən sonra nəzarət edir,” deyə Crisis Group təşkilatının aparıcı analitiki Nanar Havac bildirib. O əlavə edib ki, hökumətin nəzarəti qərb və mərkəzi ərazilərdə daha güclüdür, cənub sərhəddi və Druzların çoxluq təşkil etdiyi bölgələrdə isə zəifdir.

“Suriyada qalan müxalifət üç ayrı təhdid forması təşkil edir,” deyə Havac bildirib: “İŞİD hüceyrələri hökumətin idarə etdiyi ərazilərdən hücum edərək yeni nizamı pozmağa çalışır, keçmiş rejim qol qırıcı şəbəkələr şəklində sabotaj fəaliyyətləri göstərir, Suveyda və şimal-şərqdəki silahlı qruplar isə döyüş vasitəsilə Dəməşqin necə idarə etdiyi və inteqrasiya etdiyini davamlı şəkildə mübahisələndirir.”

Druzlar ilə yerli camaat arasındakı münasibətlər 2025-ci il iyul ayında açıq münaqişəyə çevrildi. Bu münaqişə zamanı Druz və yerli bədüilər arasında döyüşlər genişləndi və İsrail Druzların tərəfində olduğunu iddia edərək Suveydanı bombardman etdi. Bu zaman Suriya hökumət qüvvələri Druz çoxluq təşkil edən şəhərə daxil olmuşdu.

Keçmiş rejimə sadiq qüvvələr də son həftələrdə aktiv olublar. Bu həftənin əvvəlində, Əsədin milyarder qohumu Rami Maxluuf, yanvar ayında Al Jazeera-nın xəbər verdiyi kimi, Moskvadan Suriya Alaviti qüvvələrinə maliyyə köçürdüyünü bildirilirdi, hökuməti hədələyən video yayımlayıb. O, bütün Alaviti məhbusların azad edilməsini tələb edib və "Mən bir iş görəcəyimi deyəndə, edirəm" deyib.

Daxili təhlükə

Analitiklər bildirirlər ki, əl-Şəraanın üzləşdiyi bəzi çətinliklər ironik olaraq onun etibar etdiyi qüvvələrdən qaynaqlana bilər. Əsədin devrilməsindən sonra əl-Şəraa sürətli irəliləyiş zamanı konservativ Hay’at Tahrir al-Şam (HTŞ) qrupunun, həmçinin bir sıra digər dini təmayüllü qrupların köməyi ilə güc toplayıb.

Lakin 14 il davam edən sərt müharibə ilə viran olmuş ölkəni idarə etmək və korrupsiya və çoxsaylı sanksiyalarla korlanmış iqtisadiyyat reallığı üzə çıxıb.

Xarici investisiyalar hələ başlamasa da, sanksiyaların azaldılması istiqamətində addımlar atılır. 2025-ci ilin iyununda ABŞ Prezidenti Donald Tramp Suriya üçün "önəmli olan, hökumətin işləməsinə və ölkənin sosial toxumasının bərpasına kömək edən varlıqlar" üzrə sanksiyaları aradan qaldırdı, deyə ABŞ Maliyyə Nazirliyi açıqlama yayıb.

Lakin sanksiyaların azaldılması əl-Şəraa hökumətinin əsas dəstək bazası olan işsiz gənc konservativ kişilərin narazılığının artması və bunun nəticəsində hökumətin zəifləməsi riskini də artırır.

“Yeni hökumətə qarşı ən böyük təhlükənin içəridən gəldiyini düşünürəm,” deyə New Lines Institute-dən Karolin Rouz bildirib. O əlavə edib ki, bu təhlükə “tək bir qrup və ya fərd deyil, parçalanma meylidir”.

“Əl-Şəraa-nın əsas seçicilər və keçmiş HTŞ dairələrində hökumətin daha mülayim, Qərblə əlaqələrə önəm verən siyasətindən narazılıq olduqda yeni administrasiyaya və əl-Şəraa-ya qarşı kampaniya qura bilərlər,” deyə Rouz fikrini tamamlayıb.