Cənubi Koreyalı çip istehsalçısı Samsung Electronics tarixində ən ciddi işçi tətilərindən biri ilə üz-üzədir, bu etiraz isə ümumi iqtisadiyyata və şirkətin qlobal yarımkeçirici təchizat zəncirinə təsir göstərə bilər.

Şirkətin işçi ittifaqı bildirib ki, 48 mindən çox işçi cümə axşamı günü bonus ödənişləri ilə bağlı 18 günlük iş dayandırma aksiyasına başlayacaq.

Elektronika nəhəngi Cənubi Koreya iqtisadiyyatının mühüm təkəridir və ölkənin ümumi daxili məhsulunun (ÜDM) təxminən 12.5 faizinə bərabər gəlir əldə edir.

Tətilə səbəb nədir və niyə narahatlıq doğurur?

Məlumatlarımız belədir:

Samsung ilə onun ittifaqı arasındakı mübahisə nədən ibarətdir?

Samsung Electronics-ın İttifaqı şirkətdən cari olaraq illik maaşın 50 faizi ilə məhdudlaşdırılmış bonusların ləğvini və bunun əvəzinə şirkətin illik əməliyyat mənfəətinin 15 faizinin bonuslara ayrılmasını tələb edir.

Yerli KİV-in məlumatına görə, ittifaq, Samsung-un rəqibi olan SK Hynix kimi digər, daha kiçik şirkətlərin işçilərinə daha yüksək bonuslar verdiyini vurğulayıb.

Samsung Electronics öz əmək haqqı sxemini müdafiə edib.

Mətbuat açıqlamasında şirkət bildirib ki, ittifaq “qəbul edilməz tələblər” irəli sürüb və bu tələblərə zərər çəkən bölmələr üçün bonus ölçüsü daxildir.

Hər iki tərəf çərşənbə günü hökumətin vasitəçiliyi ilə danışıqlar aparıb, lakin razılığa gələ bilməyib.

Reuters-in məlumatına görə, çərşənbə günü ittifaq rəhbəri Çoi Seung-ho bildirib ki, ittifaq hökumətin vasitəçisinin təqdim etdiyi son təklifi qəbul edib, amma 18 günlük tətil davam edəcək, çünki idarə heyəti hələ də bir qalan çətin suala razılaşmayıb.

“Mümkün qədər güzəştlər etməyimizə baxmayaraq, yaxşı nəticə əldə edə bilmədiyimiz üçün ictimaiyyətdən üzr istəyirəm,” deyə o bildirib.

“Tətil dövründə belə razılığa gəlmək üçün səylərimizi dayandırmayacağıq.”

Samsung Electronics bildirib ki, “işçi ittifaqının həddindən artıq tələblərinin qəbul edilməsi şirkət idarəetməsinin əsas prinsiplərini zəiflədəcək.”

Samsung-da işçi tətiləri son vaxtlara qədər nadir hallarda görülürdü. 2024-cü ilin iyun ayında isə əmək haqqı ilə bağlı aylar davam edən danışıqlardan sonra şirkət ilk dəfə sənaye aksiyası ilə üzləşib, bəzi işçilər bir günlük tətilə çıxıb vəetiraz keçiriblər Seulda “Əməyi hörmətlə qarşılamaq! Biz 6.5 faiz maaş artımı və ya 200 faiz bonus tələb etmirik!” şüarı səsləndiriblər.

Şirkət ilin əmək haqqı artımı kimi 5.1 faiz təklif etmişdi, amma ittifaq 5.6 faiz maaş artımı, əlavə bir günlük illik məzuniyyət və şəffaf, performansa əsaslanan bonuslar tələb edirdi.

Daha sonra, 2024-cü il 8 iyulda minlərlə işçi üç günlük tətilə çıxdı, amma tətil nəticədə avqustun 1-dək davam etdi və sonra yavaş-yavaş zəiflədi. Bundan sonra əlavə tətil aksiyaları keçirilib.

Niyə bu etiraz narahatlıq doğurur?

Danışıqlar uğursuzluğa uğradığı üçün, Samsung Electronics-də təxminən 48 min işçi cümə axşamından etibarən 18 günlük tətilə hazırlaşır. Bu, şirkətin işçi qüvvəsinin 38 faizinə bərabərdir və əksəriyyəti çip bölməsində işləyir.

Samsung dünyanın ən böyük yaddaş çipi istehsalçısıdır; bu çiplər noutbuklar, kompüterlər və məlumat mərkəzlərində istifadə edilir.

Tətil bu çiplərin istehsalını poza bilər və hökumət bunun Cənubi Koreya iqtisadiyyatına təsir edə biləcəyindən narahatdır. Texnologiya nəhənginin gəlirləri ölkə ÜDM-inin təxminən 12.5 faizi həcmindədir.

Cənubi Koreyanın Mərkəzi Bankı bu həftə qiymətləndirib ki, Samsung Electronics-də ümumi tətil bu il ölkənin iqtisadi artımını 0.5 faiz bəndi azalda bilər. Hesabatda qeyd olunub ki, tətil nəticəsində zərər təxminən 30 trilyon von (20 milyard dollar) olacaq və istehsalın tam dayandırılması halında şirkətin yaddaş çip xəttində istehsalın bərpası həftələr çəkəcək.

Bazar günü Baş nazir Kim Min-seok xəbərdarlıq edib ki, əgər tətil baş tutsa, “qarşılaşacağımız iqtisadi zərər təsəvvür edilə bilməz”.

Bazar ertəsi günü Cənubi Koreyanın Yonhap xəbər agentliyi bildirb ki, məhkəmə Samsung-un tətilə qarşı məhdudlaşdırıcı vəsatətinə qismən səs verib. Hesabatda göstərilir ki, Suvon Rayon Məhkəməsi bəzi vacib istehsal bölmələri üçün kadr səviyyələrinin saxlanılmasını tələb edib və ittifaqın şirkət obyektlərinə nəzarət etməsinə qadağa qoyub.

Allspring Global Investments-dən portfel idarəçisi Gary Tan Reuters-ə deyib ki, əgər tətil uzunmüddətli deyilsə, təchizat zəncirlərinə təsir məhdud qalmalıdır.

Tan əlavə edib: “Daha böyük təsir bazar sentimentinə və uzunmüddətli yaddaş sənayesinin qiymət quruluşuna olacaq, bu isə xərclər üzərində təzyiqləri gücləndirir.” Onun fondu Samsung səhmələrinə sahibdir.

Hökumət nə edir?

Cənubi Koreyada hökumət təcili arbitraj qərarı verə bilər ki, bu da tətilin təxminən 30 gün dayandırılmasına səbəb olar. Lakin bu, işçi ittifaqları və şirkətlərin hal-hazırda uğursuzluğa uğramış danışıqları yenidən başlatmasını tələb edir, bu danışıqlar Milli Əmək Münasibətləri Komissiyasının vasitəçiliyi ilə aparılır.

Hökumət belə qərar verə bilər, əgər tətilin “milli iqtisadiyyata əhəmiyyətli zərər” verəcəyi qənaətinə gəlsə.

Komissiya vasitəçiliyin uğursuz olduğunu qeyd edərsə, növbəti addım tərəflərin fikirlərini dinləyən və məcburi qərar verən ayrıca arbitraj panelidir.

Panelin qərarına əməl etməyən şəxslər iki ilə qədər həbs cəzası və ya 20 milyon von (13,300 dollar) cərimə ilə üzləşə bilər.

Bu tədbir ən son 2005-ci ildə tətbiq olunub, o zaman Korean Air pilotları işdən çıxmışdı, amma dörd gündən sonra əmək haqqı artımı üzrə kompromisə gəldilər.

Yonhap çərşənbə günü bildirib ki, ölkənin əmək naziliyi sözçüsü belə qərarın verilməsinin hələ erkən olduğunu deyib.

“Əmək və idarəetmə arasındakı dialoq üçün hələ vaxt var,” deyə naziliyin sözçüsü Hong Kyung-ui Sejong mərkəzi inzibati şəhərində hökumət kompleksində jurnalistlərə bildirib.

“Bu barədə dəqiq danışmaq hələ tezdir,” o əlavə edib.