İranlı fəallar BBC-yə müharibə təhlükəsinin repressiya travmasını necə gücləndirdiyini danışırlar
Tehranda yaşayan Şirin (əsl adı deyil) adlı fəal müharibə təhlükəsinin və repressiyanın yaratdığı daimi stressdən əziyyət çəkir. O, müharibənin yenidən başlaya biləcəyi qorxusu və həbslərin travmatik təsirləri ilə yaşayır. Bu hadisə İranda insan haqları pozuntularının və siyasi gərginliyin dərinləşməsini göstərir.
Bu günlər və gecələr o, Tehranda evdə qalır. Gözləyir. Təyyarə səsi, bomba səsi üçün. Həbsdə olan dostlarından xəbər gəlməsi və ya gəlməməsi üçün. Şirin (əsl adı deyil) daim narahatdır. O, post-travmatik stress pozğunluğu əlamətləri göstərir. Sol əli artıq tam işlək deyil.
"Narahatedici səs eşidən kimi bədənim qeyri-iradi reaksiya verir. Zehnimə daxil olan psixoloji təzyiq sol əlimin bu hissəsini keyləşdirib. İşləmir. Hələ də müharibənin yenidən başlaya biləcəyi narahatlığı var və bu, qorxunc bir şeydir."
Küçələrdə rejim güc nümayişləri keçirir, o cümlədən ağır pulemyotlarla təchiz edilmiş cipləri idarə edən qadınların paradları, digərlərinin avtomatik tüfənglərlə iştirak etdiyi nümayişlər.
BBC İran daxilində etibarlı mənbələrdən istifadə edərək, rejimin səslərini boğduğu insanlarla danışır.
Şirin ağır repressiya altında yaşayan siyasi fəal kimi acizlik hissi ilə yaşayır.
"Heç bir şey edə bilmədiyimiz hadisələr baş verdi – məsələn, yanvar üsyanı zamanı həbs edilənlərin edamı. Edamlar baş verdi və həbs edilənlər asıldı… biz indi küçələri itirmişik."
O, çöldə maşın səsinə, qapının döyülməsinə, dindirilməyə çağıran telefon zənginə qulaq asır. Sənin üçün bir dəfə gəlmişlərsə, qorxu heç vaxt yoxa çıxmır.
İlk dəfə o, küçədə maşın onun yanında dayananda anası ilə telefonla danışırdı. Bu, 2024-cü ildə (düzəliş edildi), "Əxlaq Polisi" tərəfindən hicabı düzgün geyinmədiyi iddia edilən 22 yaşlı Mehsa Əminin (Mahsa Amini) həbsdə ölməsindən sonra "Qadın, Həyat, Azadlıq" etiraz hərəkatının uzunmüddətli təsirləri zamanı baş vermişdi.
Bir kişi və gənc qadın maşından düşüb Şirinin qarşısında dayandılar.
"Siz xanım…?" kişi soruşdu.
"Mən "bəli" dedim. Anama daha sonra zəng edəcəyimi dedim və dəstəyi asdım."
Onlar axşam yeməyi üçün yemək tapmaq barədə danışarkən yarıda qalmışdılar.
Siyasi fəal kimi Şirin nə baş verdiyini anladı. Onunla qarşılaşan cütlük gizli polis idilər.
"Mən soruşdum: 'Nə istəyirsiniz?' Onlar dedilər: 'Siz həbs olunursunuz.'"
Bir neçə dəqiqə sonra o, maşının içində idi və gənc qadın onu baş örtüyü taxmadığına görə ittiham etdi. Mübahisə yarandı.
"O dedi: 'Baş örtüyünüzü taxın.' O, baş örtüyünü mənə zorla taxmağa çalışdı. Mən dedim: 'Baş örtüyümə toxunmamalısız.' Əlini çəkdim."
Şirin dindirildi, lakin sonunda iki ay müddətində ictimai sükuta riayət edəcəyi barədə yazılı razılıq imzaladıqdan sonra azad edildi. Bu sözü pozmaq birbaşa həbsxanaya getmək demək idi. Əgər Şirin bu gün həbs edilsəydi, ona seçim təklif olunması çox az ehtimal olunurdu.
"Human Rights Watch" ("HRW") təşkilatının məlumatına görə, "bir çoxu heç vaxt həbs olunmamalı olan məhbuslar insan haqları pozuntuları, ciddi xəsarət və ölümlə üzləşirlər."
Fəallar yanvar ayında baş verən son rejim əleyhinə etirazlardan bəri 50 mindən çox insanın həbs edildiyini təxmin edirlər. Onların bir çoxu təcrid vəziyyətində saxlanılır. Fevral ayında müharibə başlayandan bəri repressiya güclənib. İşgəncələr barədə dəfələrlə və etibarlı iddialar var.
"HRW" tərəfindən keçən ay yayımlanan bir hesabatda İran polisinin yüksək rütbəli komandiri Əhmədrza Radanın (Ahmadreza Radan) sözləri sitat gətirilib: "Düşmənlərin iradəsi ilə küçələrə çıxan hər kəsi etirazçı və ya başqa bir şey kimi deyil, düşmənin özü kimi qəbul edəcəyik və [beləliklə] onlara düşmənə davrandığımız şəkildə davranacağıq."
BBC News
Iran activists tell BBC how threat of war intensifies trauma of repression
Orijinal məqaləyə keç

