Zambiyanın seçki komissiyası cümə axşamı keçirilən prezident və parlament seçkilərinin səs sayımını zorakılıq və seçki işçilərinə hücumlar səbəbindən dayandırıb.

Komissiya prosesin dərhal ölkə üzrə dayandırılacağını və "markalanmış səsvermə vərəqələrinin sandıqlardan oğurlanması" barədə xəbərdarlıqlardan narahat olduğunu bildirib.

Hazırkı prezident Hakainde Hichilema ikinci beşillik müddətə namizədliyini irəli sürür. Əsas müxalifət namizədi isə 13 rəqibdən biri olan Brian Mundubiledir.

Qanuna görə, seçki komissiyası bazar günü seçkinin nəticələrini elan etməlidir.

Cümə günü açıqlamada komissiya səs sayımının dayandırılması qərarını növbəti 24 saat ərzində yenidən nəzərdən keçirəcəyini bildirib.

Seçki günü əsasən sakit keçib, bir çox bölgədə isə növbələr müşahidə olunub. Səsvermə zamanı 8 milyondan çox qeydiyyatdan keçmiş seçici yeni parlament və yerli şuraların üzvlərini seçib.

Cümə axşamı keçirilən seçki Zambiyanın Afrika qitəsinin ən sabit demokratiyalarından biri kimi nüfuzunu sınayıb. Eyni zamanda siyasi azadlıqların zəifləməsi barədə narahatlıqlar var.

Prezident seçkisi kağız üzərində 14 namizəd olsa da, yarış əsasən mövcud prezidentlə onun əsas rəqibi Mundubile arasında keçib. Mundubile Milli Barışıq Partiyasının "Birlik və Tərəqqi" şüarı ilə çıxış edir.

Hakainde Hichilema iqtisadi bərpa müddətini idarə edərkən, çoxlu insan vəziyyətin yaxşılaşmadığını deyir. Mundubile bu narazılıqdan faydalanmağa ümid edir.

Mundubile 2011-2021-ci illərdə hakimiyyətdə olan Vətənpərvər Front hökumətində keçmiş nazir olub. Onun koalisiyası mərhum keçmiş prezident Edgar Lungunun tərəfdarlarının dəstəyini alıb.

Seçkidən sonra Mundubile "sülh və birlik" yanaşmasını və gənclərin, qadınların səlahiyyətləndirilməsini vurğulayıb.

"Bu, həqiqətən ikinci müstəqilliyimizdir. Mən istəyirəm ki, hər zambiyalı bu günü qeyd etsin," deyə o əlavə edib.

Mərhum Edgar Lungu bir ildən artıq əvvəl vəfat edib və cəsədi Cənubi Afrikada dəfn olunmayıb. Lungu ailəsi ilə Hichilema arasındakı mübahisə isə siyasi böhranı dərinləşdirib.

64 yaşlı Hichilema altıncı cəhdində 2021-ci ildə seçkiləri qazanıb. O, ikinci və son müddətini təmin etmək üçün iş yerlərinin yaradılmasına və infrastruktur proyeklərinə önəm verir.

Onun seçki kampaniyası borcun restrukturizasiyası, valyutanın gücləndirilməsi və inflyasiyanın azaldılması kimi iqtisadi nailiyyətlərə əsaslanırdı.

Ancaq Amnistiya Beynəlxalq hökuməti insan haqları və azadlıqlarını məhdudlaşdırmaqda tənqid edib. Seçkilərə hazırlıq zamanı irəli sürülən bu ittihamlara Zambiya hakimiyyətindən hələ rəsmi cavab verilməyib.

Hichilema AFP-ə səs verdikdən sonra bildirib: "Borclanmanın yenidən qurulması, mədən sektorunun bərpası kimi ağır işləri bitirdikdən sonra indi əhəmiyyətli sosial inkişaf addımları atmaq istəyirik ki, cəmiyyətin qayğısına qala bilək."

Beynəlxalq və vətəndaş cəmiyyəti müşahidəçiləri əsasən səsvermənin qaydalara uyğun keçdiyini deyir. Lakin gecikmə və prosedur narahatlıqları barədə məlumatlar var.

Seçki günü səhərində Lusakada seçki məntəqələrində növbələr müşahidə olunub.

26 yaşlı Mwiche Nalupumbwe AFP-ə deyib: "Zambiyalılar məyusdurlar və bu seçki 50-50 balansındadır. Dəyişiklik olmaq üçün hamımız vaxtından əvvəl buradayıq."

29 yaşlı Zambiya Universitetinin tələbəsi Con Filri Reuters-ə bildirib: "Mən Hichileməyə səs verdim, çünki o, bizim üçün işləyir."

Filri əlavə edib: "Yemək üçün ödənişlər yenidən tətbiq olunandan sonra vəziyyət yaxşılaşıb."

47 yaşlı qaynaqçı, dörd övlad atası Samuel Çitendwe Mundubilə səs verdiyini açıqlayıb. O, Reuters-ə deyib: "Mən indi birini işdən çıxartmaqdan gəlmişəm. Biz iqtisadi inkişaf haqda danışan hekayələrdən yorulmuşuq."

Seçkidə heç bir namizəd 50 faizə yaxın səs toplaya bilməsə, 37 gün ərzində ikinci tur keçiriləcək.

_Əlavə məlumat Natasha Butinin hazırladığı hesabat əsasında tərtib olunub._