Yeni bir hesabata görə, 2021-ci ildə dünya üzrə hava çirkliliyi qeyri-sağlam səviyyələrə yüksəlib.

Qlobal hava keyfiyyətini izləyən IQAir şirkətinin hesabatı müəyyən edib ki, hər ölkədə və şəhərlərin 97%-də orta illik hava çirkliliyi Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) hökumətlərə ictimai sağlamlığı qorumaq üçün qaydalar hazırlamağa kömək etmək məqsədi daşıyan hava keyfiyyəti təlimatlarını aşıb.

Təhlil edilən 6.475 şəhərdən yalnız 222-si ÜST-nin standartlarına uyğun orta hava keyfiyyətinə malik idi. ÜST təlimatlarına uyğun gələn üç ərazi müəyyən edilib: Fransa ərazisi Yeni Kaledoniya və ABŞ əraziləri Puerto Riko və ABŞ Virgin adaları.

Hindistan, Pakistan və Banqladeş hava çirkliliyi baxımından ən pis ölkələr arasında olub, təlimatları ən azı 10 dəfə aşıb.

Skandinaviya ölkələri, Avstraliya, Kanada, Yaponiya və Böyük Britaniya hava keyfiyyəti baxımından ən yaxşı ölkələr arasında yer alıb, orta səviyyələri təlimatları 1-2 dəfə aşıb.

ABŞ-da IQAir 2021-ci ildə hava çirkliliyinin ÜST təlimatlarını 2-3 dəfə aşdığını müəyyən edib.

IQAir Şimali Amerikanın baş direktoru Qlori Dolphin Hammes (Glory Dolphin Hammes) CNN-ə verdiyi açıqlamada deyib: "Bu hesabat dünya hökumətlərinin qlobal hava çirkliliyini azaltmağa kömək etməsinin zəruriliyini vurğulayır. İncə hissəciklər (PM 2.5) hər il həddən artıq çox insanın ölümünə səbəb olur və hökumətlər daha sərt milli hava keyfiyyəti standartları müəyyənləşdirməli və daha yaxşı hava keyfiyyətini təşviq edən xarici siyasətləri araşdırmalıdır."

Bu, ÜST-nin 2021-ci ilin sentyabrında yenilənmiş yeni illik hava çirkliliyi təlimatlarına əsaslanan ilk böyük qlobal hava keyfiyyəti hesabatıdır. Yeni təlimatlar incə hissəciklərin – yəni PM 2.5-in – məqbul konsentrasiyasını 10-dan 5 mikroqram/kub metrə endirərək yarıya qədər azaldıb.

PM 2.5 ən kiçik çirkləndirici maddə olsa da, eyni zamanda ən təhlükəlilərindən biridir. Nəfəs alındıqda, ağciyər toxumalarına dərinə nüfuz edərək qan dövranına daxil ola bilir. O, yanar qalıq yanacaqların yandırılması, toz fırtınaları və meşə yanğınları kimi mənbələrdən əmələ gəlir və astma, ürək xəstəlikləri və digər tənəffüs xəstəlikləri kimi bir sıra sağlamlıq təhdidləri ilə əlaqələndirilib.

Hər il milyonlarla insan hava keyfiyyəti problemlərindən ölür. ÜST-ə görə, 2016-cı ildə təxminən 4,2 milyon vaxtından əvvəl ölüm incə hissəciklərlə əlaqələndirilib. Əgər 2021-ci il təlimatları həmin il tətbiq edilsəydi, ÜST təxminən 3,3 milyon daha az çirklənmə ilə əlaqəli ölümün qarşısını almaq mümkün olardı.

IQAir 117 ölkə, region və ərazidə 6.475-dən çox şəhərdə çirklənməyə nəzarət stansiyalarını təhlil edib.

ABŞ-da hava çirkliliyi 2021-ci ildə 2020-ci illə müqayisədə artıb. Təhlil edilən 2.400-dən çox ABŞ şəhərindən Los-Ancelesdə hava 2020-ci illə müqayisədə 6% azalma olsa da, ən çox çirklənmiş şəhər olaraq qalıb. Hesabatda Atlanta və Minneapolisdə çirklənmənin əhəmiyyətli dərəcədə artdığı göstərilib.

Müəlliflər yazıblar: "Birləşmiş Ştatların yanar qalıq yanacaqlara güvənməsi, meşə yanğınlarının artan şiddəti, eləcə də "Təmiz Hava Aktının" (Clean Air Act) administrasiyadan administrasiyaya dəyişən tətbiqi ABŞ-da hava çirkliliyinə əlavə təsir göstərib."

Tədqiqatçılar deyirlər ki, ABŞ-da çirklənmənin əsas mənbələri yanar qalıq yanacaqla işləyən nəqliyyat, enerji istehsalı və ölkənin ən həssas və marginallaşmış icmalarına zərər verən meşə yanğınlarıdır.