Donald Tramp danışdıqda, maliyyə bazarlarının iştirakçıları onun açıqlamalarını diqqətlə izləyir. Ticarət müharibələrindən hərbi qarşıdurmalara qədər ABŞ prezidentinin dediyi hər bir söz bazara təsir göstərə bilər. Buna görə də trader komandaları və avtomatlaşdırılmış kompüter sistemləri onun bəyanatlarını saniyələr ərzində izləyərək ticarət əməliyyatları həyata keçirir. Trump Media & Technology Group (TMTG) indi Truth Social sosial media platformasında yayılan bazara təsir edən bilgini pullu xidmət kimi təqdim edir. Şirkət Wall Street firmaları və institusional investorlar üçün ən təsirli hesablar üzrə yazılara "ən sürətli giriş" imkanı verən yeni xidmət təqdim edib. TMTG bu xidmətin ABŞ prezidentinin öz hesabını da əhatə edib-etmədiyini açıq deməsə də, platformada ən çox izləyicisi olan – 13 milyonluq auditoriya ilə Trampın paylaşımlarının ən təsirli yazılar arasında olduğu güman edilir. Lakin bu təşəbbüs hüquqi və etik müzakirələrə səbəb olub. Xüsusilə, prezidentin ailəsinin şirkətdə əsas səhmdar olması və onun öz ictimai bəyanatlarından gəlir əldə etməsi məsələsi ciddi suallar doğurur.

Xidmətin məzmunu nədir?

TMTG tərəfindən təqdim olunan xidmət Truth API adlanır. Bu, "ən yüksək dərəcəli Truth Social hesablarından" real vaxtda yayımlanan yazılara millisekund ərzində çıxış təmin edən yeni məlumat axınıdır. Xidmət 1 avqust tarixindən institusional müştərilər üçün əlçatan olması gözlənilirdi. Financial Times xəbər verirdi ki, yüksək sürətli giriş üçün aylıq haqq 100 min dollar ola bilər, lakin TMTG bu rəqəmi təsdiqləmədi. TMTG bildirir ki, bu xidmət şirkətə gəlir mənbəyi təmin etməyi hədəfləyir, hazırda şirkət isə zərərlə işləyir. Xidmət hər kəs üçün ödənişli olsa da, əsasən "məlumat gecikməsinin xərclərindən ən çox təsirlənən" yəni yüksək tezlikli və alqoritmik ticarət şirkətləri üçün nəzərdə tutulub. Belə şirkətlər üçün maliyyə ticarəti avtomatlaşdırılıb. Elektron sistemlər alqoritmlərdən istifadə edərək insanlardan daha sürətli və böyük həcmdə ticarət həyata keçirirlər, Charles Schwab investisiya bankının bildirdiyinə görə, bu, "göz qırpımında" əməliyyatın baş verməsi mənasını verir. "Belə sistemlər hər əməliyyatdan az da olsa mənfəət əldə etmək üçün dizayn edilir, lakin sürət və həcm ilə şirkətləri üçün böyük gəlir yarada bilirlər," deyə bildirilir.

Kimlər abunə olub?

Xidmətə abunə olanlar barədə şirkət zəngin məlumat verməyib. TMTG əvvəlcədən qeydiyyatın olduğunu, amma neçə müştərinin abunə olduğunu açıqlamayıb. Themis Trading şirkətinin həmtəsisçisi Co Saluzzi BBC-yə deyib ki, Truth API onun və digər ticarət firmalarının istifadə etdiyi "nanosekund sürəti ilə əməliyyat edə bilən" kompleks sistemləri olmadığı üçün onlar üçün faydasızdır. Saluzzi yüksək tezlikli ticarət şirkətlərinin bu xidmətdən yararlanacağını düşünür, çünki onlar üçün bu, həm gəlir əldə etmək üçün, həm də "mən etməsəm, başqası edəcək" anlayışı ilə vacibdir. "Bu xidmət sıravi investorlar üçün deyil, hətta inkişaf etmiş institusional investorlar üçün də deyil. Bu məlumat axını yüksək sürətli ticarət sistemləri olanlara, milyonlarla dollar sərmayə qoymuşlara istiqamətlidir," deyə qeyd edib. BBC ABŞ-ın əsas investisiya bankları və yüksək tezlikli ticarət şirkətləri ilə əlaqə saxlayıb, lakin onlar ya şərh verməkdən imtina edib, ya da cavab verməyib. Saluzzi deyir: "Heç kim bu mövzudan danışmaq istəmir."

Bu qanunsuz və ya etik baxımdan düzgün deyil?

Trampın siyasi rəqibləri xidmətə münasibətdə tənqidi mövqe bildirirlər. Demokrat senatorlar Elizabeth Uorren və Adam Şiff ABŞ qiymətli kağızlar tənzimləyicisinə məktub yazaraq Truth API-nin qanunu pozub-qormadığını araşdırmasını tələb ediblər. Qiymətli Kağızlar və Birjalar Komissiyası (SEC) məktubu aldığını təsdiqləsə də, araşdırmaya başlamaq barədə şərh verməyib. İnsayder ticarəti mümkünlüyü də müzakirə mövzusu olub. Bu qanunsuz praktikada, bazar iştirakçıları ictimaiyyətə məlum olmayan məlumatlarla ticarət edirlər. TMTG-nin sözçüsü senatorların məktubuna cavab olaraq bildirib ki, onlar Truth API haqqında "bazarın azadlığına ideoloji qarşı duruşdan və ya ictimai və xüsusi məlumat arasındakı fərqi anlamamaqlarından" yanlış təsəvvür yaradırlar. TMTG həmçinin "senatorların ictimaiyyətə açıq məlumat əsasında yeni bir 'insayder ticarəti' nəzəriyyəsi uydurduğunu" deyib. Xidmət tərəfindən verilən məlumatların ictimai və ya qeyri-ictimai olması əsas mübahisə mövzusudur. Corc Buşun keçmiş etik hüquqçusu Ridrik Peynter BBC-yə deyib ki, əgər platformada ABŞ hökumətinə aid və rəsmi, amma hələ ictimaiyyətə məlum olmayan materiallar satılırsa, bu, insayder ticarəti ola bilər. "Mən SEC rəsmisi olsaydım, ya bu planı dayandırmaları üçün təhdid edərdim, ya da hökumətə aid yazıların buraya daxil edilməyəcəyinə dair vəd alardım," deyə o bildirib. Saluzzi, digər məlumat təminatçıları, xəbər təşkilatları və birjaların oxşar xidmətlər göstərdiyini qeyd edərək, TMTG üçün "öncüllük" olduğunu vurğulayıb. Lakin əlavə edib ki, etik baxımdan məsələ fərqlidir. Tramp Trump Media şirkətinin təxminən 41 faizini öz uşaqları tərəfindən idarə olunan bir tröst vasitəsilə idarə edir və xidmət onun üçün mənfəət gətirə bilər. Senatorlar Uorren və Şiff SEC-ə ünvanladıqları məktubda bildiriblər: "Bu, prezidentin vəzifəsinin şəxsən öz mənfəəti üçün təhqiramiz şəkildə sui-istifadəsidir. Bu, adi investorları və bazarların bütövlüyünü zədələyir, amma Wall Street və digər zəngin şəxsləri zənginləşdirir."