İsveçrə vətəndaşları yaxın vaxtlarda Mülki Xidmət Qanunu ilə bağlı referendumda səs verəcək. Bu referenduma ordu xidmətdən mülki xidmətə keçənlərin sayının azaltılması və sağçı "10 milyona yox" təşəbbüsü də daxildir. Bu təşəbbüs ölkədə əhalinin 10 milyonu keçməməsini hədəfləyir.

Referendum 14 iyun tarixində keçiriləcək və əsas sual İsveçrədə neçə nəfərin yaşamasının lazım olmasıdır. Təşəbbüsün təklifçisi olan sağçı İsveçrə Xalq Partiyası (SVP) 2050-ci ildən sonra daimi əhalinin 10 milyonun üzərinə çıxmamasını təmin etmək istəyir.

Qeyd edək ki, SVP-nin oxşar təşəbbüsü 12 il əvvəl uğursuzluqla nəticələnmişdi.

İqtisadi maraqlar da gündəmdədir

Bu məsələ yalnız millətçilik və ksenofobiyadan ibarət deyil, həm də iqtisadi maraqları əhatə edir.

Kiel Dünya İqtisadiyyatı İnstitutundan Tobias Haydlend deyib ki, iqtisadi baxımdan məsələ sadə deyil. O bildirib ki, seçicilər immiqrasiyanı məhdudlaşdırmaq qərarına gəlsələr, "hansı növ immiqrasiyaya icazə veriləcəyi barədə mübarizə yaranacaq." O qeyd edib ki, biznes cəmiyyətində və ümumilikdə cəmiyyətdə narazılıq artacaq, çünki "bir çox yüksək ixtisaslı şəxslər İsveçrəyə köçməməyi seçəcək və bu, yanlış şəxslərin çəkilməməsi kimi qəbul edilə bilər."

Berlin-də fəaliyyət göstərən Alman İqtisadi Tədqiqatlar İnstitutundan Sabinə Zin bildirib ki, immiqrasiya məhdudiyyətlərinin məqsədəuyğunluğu "sadə bəli və ya xeyr cavabı ilə izah edilə bilməz." Onun sözlərinə görə, əsas məsələ humanitar əsaslarla qaçqınların miqrasiyası ilə iqtisadi zərurətdən yaranan əmək miqrasiyasını ayırmaqdır.

Zin ümumi immiqrasiya məhdudiyyətinin bir neçə iqtisadi səbəbdən yalnış olduğunu vurğulayıb: "Almaniya və İsveçrə də daxil olmaqla bir çox Avropa ölkəsi ciddi demoqrafik problemlə üzləşir." O bildirib ki, sosial müdafiə sistemlərini maliyyələşdirən işçi qüvvəsi azalmaqdadır və artıq iş bazarında ixtisaslı işçi çatışmır. Ümumi miqrasiya məhdudiyyəti bu problemləri artıracaq.

Köln Alman İqtisadi İnstitutundan immiqrasiya üzrə ekspert Vido Gayz-Töne diqqət çəkib ki, ixtisaslı işçi çatışmazlığı narahatlıq mənbəyidir, amma əsas problem ixtisaslı olmayan işçi qüvvəsinin azalması ola bilər. O qeyd edib ki, çoxlu sayda Avropa Birliyi vətəndaşı otel, restoran və tikinti sektorlarında çalışır və onların ölkəyə daxil ola bilməməsi problemlər yaradacaq. O əlavə edib ki, bu işçilər İsveçrə üçün çox vacibdir, çünki ölkə böyük turizm məkanıdır.

Gayz-Töne vurğulayıb ki, "10 milyon məhdudiyyəti demək olar ki, ciddi zərər verəcək."

Başqa ölkələr, məsələn Almaniya, oxşar addım ata bilərmi?

Maliyyə xəbər agentliyi Bloomberg bildirib ki, SVP üçün referendum Avropa Birliyi ilə əlaqələrin məhdudlaşdırılması və immiqrasiya nəzarətinin sərtləşdirilməsi kimi iki uzunmüddətli prioritetdə mühüm mərhələdir.

Bloomberg İsveçrənin təhlil mərkəzi "Demografik"in hesabatına istinad edərək yazır ki, SVP-nin təklifləri qəbul olunarsa, yüzillik sonunadək iqtisadi gəlir 12 faizədək azalacaq. Xüsusilə səhiyyə, qonaqpərvərlik, informasiya texnologiyaları və tikinti sektorları əmək çatışmazlığından zərər çəkəcək. İndi əsas sual İsveçrə seçicilərinin uzunmüddətli iqtisadi risklər üzündən təklifdən çəkilib-çəkməyəcəyidir.

İsveçrə seçiciləri SVP təşəbbüsünü təsdiqləsələr, digər ölkələr - Almaniya kimi - onu təkrarlaya bilərmi? Gayz-Töne deyib ki, "Almaniya və İsveçrədə siyasi proseslər olduqca fərqlidir," buna görə belə risk görmür. O vurğulayıb ki, İsveçrənin Avropadakı önəmi Almaniya ilə müqayisə edilə bilməz. Almaniya Avropa İttifaqı üzvü olduğundan insan azad hərəkətini məhdudlaşdıra bilməz və İsveçrə yolunu təkrarlamaq mümkün deyil.

Tobias Haydlend isə pessimist yanaşır. O deyib ki, "Almaniya artıq sərt qonşuları, məsələn Danimarka ya baxır" və bu, sosial müdafiəyə çıxış üçün köç məsələsində və Ukraynadan gələn qaçqınlara əsas gəlirin verilməsi müzakirəsində özünü göstərir.

Sabinə Zin bildirib ki, referendum "millətlərarası siqnal" rolunu oynaya bilər. O deyib ki, nəticələr diqqətlə izlənəcək, xüsusən də sağ və mərkəz-sağ hökumətlərin olduğu Avropa ölkələrində. Bu, immiqrasiyaya ciddi nəzarət tələblərinin çoxluq tərəfindən dəstəklənə biləcəyinə dair sübut kimi qiymətləndirilə bilər.

Almaniya üçün faydalı, İsveçrə üçün fəlakət

Gayz-Töne bildirib ki, SVP təşəbbüsü qəbul olunarsa, Almaniya üçün faydalı ola bilər: "Təklifin tətbiqindən asılı olaraq, Almaniya böyük fayda əldə edə bilər. Əgər Alman ixtisaslı işçilərinin İsveçrəyə köçməsi əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşərsə, bir çoxu ölkədə qalacaq və yerli işçi qüvvəsini sabitləşdirəcək."

Lakin İsveçrə üçün bu fəlakət ola bilər, xüsusən də Avropa İttifaqı ilə münasibətlər pozularsa. Belə halda İsveçrə ən böyük ixrac bazarını itirər. Hazırda İsveçrə Aİ-də sərbəst hərəkət prinsipi ilə faydalanır və bu, ölkə şirkətlərinə 450 milyonluq, 23 trilyon dollarlıq bazara çıxış imkanı yaradır.

İsveçrə: Qırdan qızıladək

Bu məqalə almancadan tərcümə olunub.