BMT Baş Assambleyası cümə günü Afrika qitəsinin ölçüsünü daha dəqiq göstərən xəritəyə keçmək üçün ənənəvi Merkator xəritəsinin ləğvi ilə bağlı qətnamə üçün səs verəcək.

Togo-nun xarici işlər naziri Robert Dussey bildirib ki, qətnamə Togo tərəfindən təqdim olunub və Afrika İttifaqının digər 54 üzv dövləti tərəfindən dəstəklənir. O, ümumi dəstəkçi sayını açıqlamayıb.

“Bu müzakirə siyasi yox, elmi müzakirədir, çünki bunun elmi sübutu var və biz hamımız reallığı qəbul etməliyik,” deyib.

BMT qətnamələri icra olunması məcburi olmayan sənədlərdir. Lakin səsvermə uğurlu olarsa, Merkator proyeksiyasının təhsil, texnologiya və idarəetmədə geniş istifadəsi nəzərə alınaraq, dərs proqramları və gündəlik texnologiyada yeniliklər edilə bilər.

Bu proyeksiya Flandriyalı kartoqraf Gerardus Merkator tərəfindən 1569-cu ildə dənizçilərin naviqasiyası üçün hazırlanıb. Təxminən beş əsr sonra da qlobal standart olaraq qalır.

Lakin proyeksiya tərzinə görə, ekvatora yaxın bölgələr faktiki ölçülərindən xeyli kiçik, yüksək enliklər isə həddindən çox böyük görünür. Məsələn, xəritədə Afrika Qrönlandiya ilə eyni ölçüdə təsvir olunur, amma qitə Danimarka ərazisindən 14 dəfə böyükdür.

Change.org saytında #CorrectTheMap kampaniyası üçün hazırlanmış petisiyada deyilir: “Afrika qitəsinə ABŞ, Çin, Hindistan, Yaponiya, Meksika və böyük bir Avropa hissəsini yerləşdirmək olar və yenə də boş torpaq qalardı.” Kampaniya 11 min imza toplayıb. Afrika İttifaqı bu kampaniyanı 2025-ci ilin avqust ayında dəstəkləyib və qəbulunda Togo-nu öncül olmağa çağırıb.

Tarixçilər və coğrafiya alimləri uzun illərdir ki, Merkator proyeksiyasının Qərb stereotiplərinə əsaslandığını söyləyirlər. Aktivistlər də bu fikri dəstəkləyir və bəziləri bu anlayışı “kartoqrafik kolonializm” termini ilə ifadə edir.

Bəzi şəxslər iddia edir ki, xəritə qlobal cənubun fiziki mövcudluğunu kiçildərək, şimal yarımkürəsi ölkələrini isə vizual olaraq şişirdib. Bu isə beynəlxalq güc dinamikasını fərqli qurub, eyni zamanda ticarət, inkişaf prioritetləri və təhsil sistemlərində sistemli ədalətsizlikləri gücləndirib.

Merkator proyeksiyasının ən bariz tənqidçilərindən alman tarixçisi Arno Peters olub. O, 1973-cü ildə Gall–Peters proyeksiyasına əsaslanan Peters dünya xəritəsini təqdim edib. Bu xəritə tez-tez Merkator xəritəsinə alternativ kimi istifadə olunur.

Togo-nun #CorrectTheMap kampaniyası beynəlxalq kartoqraflar qrupu tərəfindən hazırlanmış daha dəqiq 2018 Equal Earth dizaynını təşviq edir. Dəstəkçilər bildirirlər ki, bu, Afrika haqqında yanlış təsəvvürləri aradan qaldıracaq və qlobal tədris proqramlarının dekolonizasiyasına yardım edəcək.

Londonda yerləşən JS Held şirkətinin geosiyasi risk məsləhətçisi JJ Enoch deyib ki, Merkator proyeksiyası Afrika qitəsinin həqiqi ölçüsünü vizual olaraq kiçildir. O, kampaniyanı Afrika ölkələrinin global qurumlarda daha çox təsir və qitənin necə təqdim olunmasına daha çox nəzarət istəməsi ilə əlaqələndirib.

“Bərabər sahə xəritəsinin qəbul edilməsi təhsil və ictimai anlayış üçün daha düzgün baza yaradacaq. Bu, Afrika qitəsinin demoqrafik, iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyətinin yanlış konvensiyalar vasitəsilə təqdim olunmasının sona çatdığını bildirəcək,” deyə o əlavə edib.

Togo hakimiyyəti ümid edir ki, səsvermə bu il BMT-də Afrika İttifaqının dəstəklədiyi digər qərar kimi müsbət nəticələnəcək. Bu il mart ayında Qana tərəfindən təqdim olunan qətnamə BMT-də qul ticarətini “bəşəriyyətə qarşı ən ağır cinayət” kimi tanıyıb. 123 dövlət lehinə səs verib, üçü əleyhinə, 52-si bitərəf qalıb.

Qana qərarının uğuru xəritəni dəstəkləyənlərə ümid verib. Togo hökuməti növbəti ilin ilk rübündə Lomé şəhərində Unesco, Afrika İttifaqı və Google Maps kimi texnologiya şirkətləri ilə qətnamənin həyata keçirilməsinə dair tədbir keçirməyi planlaşdırır.

Robert Dussey bildirib: “İndi niyə deyil, deyənlərə cavabım budur ki, niyə də yox? Dünya xəritəsinə baxanda zaman dəyişiklik etmək vaxtıdır.”

O əlavə edib: “Afrikada biz özümüzün dəyişdirə biləcəyimiz şeyləri dəyişdirmək məsuliyyətini götürməliyik.”