Hürmüz boğazında nəqliyyat hələ də ciddi şəkildə pozulsa da, yükdaşıyanlar dünyanın digər tərəfində yerləşən strateji dəniz keçid nöqtəsi olan Panama Kanalında yeni məhdudiyyətlərlə qarşılaşırlar.

Kanalın su səviyyəsinin aşağı olmasına görə bu həftədən başlayaraq gündə kanaldan keçməyə icazə verilən gəmi sayı azalacaq, idarəçilər bildirir.

Panama Kanalı dünya üzrə ümumi dəniz ticarətinin 5 faizini təşkil edir. Kanalda tətbiq olunan son məhdudiyyətlər haqda məlumata görə, gündə yalnız 34 gəmi kanaldan keçə biləcək. Əvvəllər bu say 40 idi.

Panama Kanalında hansı məhdudiyyətlər var?

Cümə axşamı gündə yalnız 34 gəminin kanaldan keçməsinə icazə veriləcək, sentyabrın 15-dən isə bu limit 32-yə endiriləcək.

Panama Kanalı İdarəsi açıqlayıb ki, bu məhdudiyyətlər El Nino hava hadisəsi nəticəsində su səviyyəsinin azalma ehtimalına hazırlıq məqsədi daşıyır.

Kanal ərazisində may-avqust aylarında yağıntılar tarixi orta səviyyədən 34 faiz azalıb. El Nino bu azalmanı daha da dərinləşdirə bilər.

Artıq idarə ən böyük gəmilər üçün maksimum dərinliyi azaltmaqla digər suyun qənaət olunması tədbirləri həyata keçirib.

Panama Kanalının dünya ticarətində rolu nə qədərdir?

"Al Jazeera"nin araşdırmasına görə, 2024-cü ildə kanaldan 270 milyard dollar dəyərində yük keçib. Bu, ABŞ konteyner ticarətinin 40 faizi və dünya dəniz ticarətinin 2,5 faizini təşkil edir.

Panama Kanalı İdarəsinin məlumatına görə, cari il dünya dəniz ticarətinin 5 faizi kanaldan keçir və bu yükün 70 faizi ABŞ-a gedir və ya ABŞ-dan gəlir.

Panama Kanalındakı hərəkət bu il artıb?

Bəli.

İyun sonunda Panama Kanalı administratoru Rikaurte Vaskez Morales deyib ki, son doqquz ayda kanaldan 10 mindən çox gəmi keçib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 5,2 faiz çoxdur. Artım əsasən konteyner gəmiləri və maye qaz gəmidərylə bağlıdır.

O həmçinin əlavə edib ki, eyni dövrdə kanaldan keçən gəmilərin ümumi yükgötürmə tutumu 7,2 faiz artıb.

Hürmüz böhranı bu vəziyyətə necə təsir edib?

Körfəz ölkələri müharibədən əvvəl Hürmüz boğazı vasitəsilə gündə təxminən 20 milyon barrel neft ixrac edə bilmədikləri üçün bir çox ölkə ehtiyatlarını əsasən Şimali və Cənubi Amerikaya yönəldir. Bu da Panama Kanalındakı nəqliyyatı artırır.

Qlobal ticarət informasiya şirkəti Kpler-in məlumatına görə, ABŞ-dan xam neft ixracı 2026-cı ilin ikinci rübündə illik müqayisədə 46 faiz artaraq rekord 61,6 milyon metrik tona yüksəlib. Bu isə gündəlik orta hesabla təxminən 5 milyon barrelə bərabərdir.

Braziliya, Argentina və Guyana 2026-cı ildə neft göndərmələrində rekord səviyyəni qeydə alıblar.

Yeni məhdudiyyətlərin təsiri necə olacaq?

Kanal vasitəsilə daşınmalı yükün artması tranzit yerləri üçün rəqabəti artırır.

Panama Kanalı İdarəsi bildirir ki, ötən ilin oktyabrından bu ilin fevralına qədər tranzit yerləri üçün orta hərrac qiyməti 55 min dollar idi. İndi tələbin artması qiymətləri üç dəfə yüksəldib.

"Bloomberg News"in məlumatına görə, sentyabrın 1-də Cənubi Koreyalı bir gəmi kanaldan keçmək üçün rekord 5,3 milyon dollar ödəyib.

Baltik və Beynəlxalq Dənizçilik Şurasının (BIMCO) baş gəmiçilik analitiki Nils Rasmussen bildirib ki, yeni məhdudiyyətlər gəmiçilik sektorunda təzyiqləri artıracaq. Bəzi gəmilər alternativ marşrutlara üstünlük verərək Cənubi Afrikadakı Ümid Burnu yolu ilə daha uzun və bahalı səfərlər etməli olacaqlar.

O deyib: “Daşımada azalan tutum və tranzit yerləri üçün yüksələn hərrac qiymətləri daşımaların qiymətini artıracaq”.

Rasmussen əlavə edib ki, Asiyadan ABŞ-ın şərq sahillərinə konteyner daşımaları, həmçinin ABŞ Körfəzinə LPG ixracı xüsusilə Asiya və Mərkəzi, Cənubi Amerikanın qərb sahillərinə təsir göstərə bilər.