Hindistanın Tata Electronics şirkəti Hollandiyanın texnologiya nəhəngi ASML ilə ölkənin ilk qabaqcıl yarımkeçirici istehsal zavodunun yaradılması üçün razılaşma imzalayıb. Bu addım Yeni Dehlinin daxili yarımkeçirici istehsalı bazasının qurulmasına yönəlmiş səylərinin tərkib hissəsidir.

Qabaqcıl istehsal dedikdə, xüsusi litografiya maşınları vasitəsilə silisium platasının üzərinə mikroskopik sxemlərin tətbiqi nəzərdə tutulur. ASML dünyada mikroçiplərin kütləvi istehsalı üçün litografiya texnologiyasının öncüsüdür.

"Hindistanın sürətlə genişlənən yarımkeçirici sektoru bir çox əhəmiyyətli imkanları özündə cəmləşdirir və biz uzunmüddətli tərəfdaşlıqların qurulmasına sadiqik", – ASML-nin baş direktoru Kristof Fuike bəyan edib.

Yarımkeçirici çiplər müasir texnologiyanı hərəkətə gətirir və smartfonlar, avtomobillər, süni intellekt sistemləri və müdafiə texnologiyası üçün həyati əhəmiyyətə malikdir.

Razılaşma Hindistanın baş naziri Narendra Modinin Niderlandlara iki günlük səfəri zamanı açıqlanıb.

Razılaşmanın təfərrüatı nədir?

Sazişə əsasən, ASML Tata Electronics şirkətinə 300 millimetrlik vafellərin istehsalı üçün qabaqcıl litografiya texnologiyasını təmin edəcək. Tata Electronics Tata korporasiyasının törəmə şirkətidir və Gujarat əyalətinin Dholera şəhərində ölkənin ilk yarımkeçirici fabrikinin yaradılması üçün 11 milyard dollar sərmayə qoymağı planlaşdırır.

"ASML Tata Electronics-in Dholera fabrikinin qurulması və işə düşməsi üçün litografiya alətləri və həllər paketi ilə dəstək verəcək", – şirkətlər birlikdə açıqlama verib.

Zavod avtomobil sənayesi, mobil cihazlar və süni intellekt tətbiqləri üçün çiplər istehsal edəcək. Hazırda Hindistan qabaqcıl (sub-7 nanometrlik) çipləri istehsal etmədiyi üçün mikroçiplərin əksəriyyətini idxal edir.

2024-cü ilin oktyabrında Hindistan ilk yerli yarımkeçirici çipini, Vikram-32-ni təqdim edib. Bu, kosmik buraxılışlar üçün nəzərdə tutulan 32-bitlik mikroprosessorudur.

Avropanın ən böyük texnologiya şirkəti olan ASML Hindistana qabaqcıl çip istehsalı üçün əsas texnologiyanı təqdim edə bilər. Hollandiyada yerləşən şirkət yeni fabrikin qurulmasına və istehsalın artırılmasına dəstək üçün ən müasir istehsal alətlərini təmin edəcəyini bildirib.

Tata Electronics həmçinin Tayvanın Powerchip Semiconductor Manufacturing Corporation (PSMC) şirkəti ilə əməkdaşlıq edir. PSMC əsas yaddaş çiplərinin istehsalında ixtisaslaşıb və fabrikin qurulmasında iştirak edir. Tata bildirir ki, PSMC 28nm, 40nm, 55nm, 90nm və 110nm çip istehsalı texnologiyalarının geniş portfelini paylaşacaq.

Hökumətin Elektronika və İnformasiya Texnologiyaları naziri Əşvini Vaishnavın sözlərinə görə, fabrikin 2028-ci ildə hazır olması gözlənilir.

Hindistan daxili yarımkeçirici ekosisteminin yaradılması üçün texnologiya transferi, təchizat zənciri inteqrasiyası və işçi qüvvəsinin inkişafı məqsədilə Tayvan şirkətləri ilə əməkdaşlığı gücləndirib. Son illərdə hind-tayvan ticarəti, o cümlədən texnologiya və süni intellekt sahəsində, 2024-cü ildə 10 milyard dollara çatıb.

300 mm-lik yarımkeçirici vafellər nədir?

Gujaratin fabrikində çiplər 300 millimetrlik vafellərdən istifadə olunmaqla istehsal ediləcək ki, bu da qabaqcıl yarımkeçirici istehsal sənayesində beynəlxalq standartdır. 300 mm vafellər silisiumun nazik dairəvi dilimidir və üzərində çiplər qurulur.

Daha böyük vafellər istehsal dövründə daha çox çip əldə etməyə imkan verir, bu da xərcləri azaldır və səmərəliliyi artırır. Süni intellekt serverlərində, məlumat mərkəzlərində, smartfonlarda və qabaqcıl nəqliyyat vasitələrində istifadə olunan çiplərin çoxu 300 mm vafellərdə istehsal olunur.

Yarımkeçirici təchizat zəncirində 300 mm-lik istehsal prosesinin əvvəlində mikrosxemlərin dizaynı və silisium vafellərinə tətbiqi həyata keçirilir. Bu mərhələdən sonra çiplər kəsilir, qablaşdırılır və yoxlanılır.

Razılaşmanın Hindistan üçün əhəmiyyəti nədir?

Bu saziş Hindistan üçün həm sənaye, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin texnoloji müstəqilliyinin artırılması və yanvar ayında Avropa İttifaqı ilə imzalanmış "bütün müqavilələrin anası" adlandırılan azad ticarət müqaviləsinin çərçivəsində Avropa ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.

Strateji və beynəlxalq tədqiqatlar üzrə mərkəzin direktoru və yüksək səviyyəli əməkdaşı Sujay Şivakumar Al Jazeera-ya bildirb ki, "Hindistan 12 nm-lik yarımkeçirici çiplər istehsalını genişləndirməyə çalışır və ASML lazım olan avadanlığı təqdim edə bilər".

Analitik Harş V Pant bu razılaşmanı "Hindistanın son illərdə gördüyü ən önəmli yarımkeçirici inkişaflarından biri" adlandırıb.

Pantın sözlərinə görə, bu addım Hindistanın süni intellekt iqtisadiyyatında rolunun proqram təminatı və istedaddan fiziki infrastruktur sahibliyinə doğru dəyişdiyini göstərir. "Bu, Hindistanın təkcə çip istehsal edən böyük ölkə olmaq istəməsi deyil, həm də etibarlı geosiyasi texnoloji tərəfdaş və süni intellekt infrastrukturunda iştirakçı olmaq niyyətindən xəbər verir".

Şivakumar vurğulayıb ki, Hindistan süni intellekt yarışında yalnız ABŞ və Çin-dən geri qalır. Dünyadakı çip dizayn mühəndislərinin təxminən 20 faizi hindistanlıdır və bu, Yeni Dehlinin yarımkeçirici tədqiqat və inkişaf mərkəzinə çevrilmək istəyini dəstəkləyir.

Lakin o, sənayenin kompleks və qlobal əlaqəli olduğunu da qeyd edib. Hindistanlı mühəndislərin ABŞ şirkətləri üçün işləməsi bu sistemin mühüm komponentidir. "İndi bu əlaqələrin intensivləşməsini görürük" – deyə əlavə edib.

Avropa İttifaqı Hindistanı öz əsas ticarət tərəfdaşı və mallarına bazar kimi görür, xüsusilə də ABŞ-ın tarif siyasətləri fonunda.

Ekspertlər yarımkeçirici istehsalının texnoloji müstəqillik üçün vacib olduğunu bildirirlər.

Lakin Hindistanın yarımkeçirici istehsalının artırılması istiqamətində səylər bəzən çətinliklərlə üzləşir. 2023-cü ildə Tayvanın Foxconn şirkəti Vedanta ilə 19,5 milyard dollarlıq yarımkeçirici birgə müəssisədən çəkilib. Bildirilir ki, bu, Hindistan hökumətinin güzəştlərin gecikməsi səbəbindən baş verib.

Hindistanın süni intellekt ambisiyaları

Baş nazir Narendra Modi Hindistanın qlobal süni intellekt və rəqəmsal iqtisadiyyat lideri olmaq istədiyini dəfələrlə ifadə edib. Onun hökuməti süni intellekt tədqiqatları, yarımkeçirici istehsalı, rəqəmsal infrastruktur və qabaqcıl hesablama sahələrində təşəbbüsləri təşviq edir.

2024-cü ildə Hindistan "India AI Mission" adlı əsas süni intellekt təşəbbüsünü start verib və son beş il üçün 1,07 milyard dollar ayırıb. Hökumətin açıqladığına görə, bu təşəbbüs "hesablama gücünün artırılması, tədqiqatların dəstəklənməsi və startaplara yardım" kimi məqsədləri ehtiva edir.

Layihə həmçinin süni intellekt modellərinin təlimi üçün məlumat bazalarının yaradılması, hökumət və qeyri-hökumət mənbələrinin istifadəsi, səhiyyə və iqlim dəyişiklikləri kimi sahələr üçün tətbiqlərin hazırlanması və startaplara maliyyə dəstəyi daxil olmaqla yeddi əsas sütunu özündə birləşdirir.

2026-cı ilin fevralında Yeni Dehlidə keçirilən AI Impact Summit tədbirində dövlət başçıları və texnologiya milyarderləri, o cümlədən Fransanın prezidenti Emmanuel Makron və OpenAI-nin baş direktoru Sam Altman iştirak edib. Tədbir indiyədək keçirilən ən böyük toplantı kimi qiymətləndirilib, təxminən 250 min nəfərin iştirak etdiyi bildirilir.

Modi dəfələrlə vurğulayıb ki, Hindistanın böyük əhalisi, mühəndis kadrları və rəqəmsal iqtisadiyyatı ölkəni süni intellekt bazarı və innovasiya mərkəzi kimi önə çıxarır.

Hökumət həmçinin yarımkeçirici istehsalını iqtisadiyyatın inkişafı, xarici investisiyaların cəlb edilməsi və müdafiə və telekommunikasiya kimi strateji sənayelərin dəstəklənməsi vasitəsi kimi görür.