BMT-nin dəstəklədiyi araşdırmaya görə, xarici hərbi işə götürmə və xarici dəstək şəbəkələri Sudandakı vətəndaş müharibəsini vətəndaşlara zərər verərək, silah, hərbi texnologiya və döyüşçülər təmin etməklə davam etdirir və genişləndirir.

BMT-nin Sudan üzrə Müstəqil Beynəlxalq Faktaraşdırma Missiyasının cümə günü açıqladığı hesabat da bir neçə ölkədə fəaliyyət göstərən transmilli təşkilatların paramilitar "Rapid Support Forces" (RSF) qüvvələrini dəstəkləmək üçün xarici şəxsləri işə götürdüyü, hazırladığı və göndərdiyi bildirilib.

Hesabatda həmçinin Sudan Silahlı Qüvvələrinin (SAF) vətəndaşlara və mülki infrastrukturuna zərər verən əməliyyatlarda xaricdən gətirilmiş pilotsuz uçuş aparatları istifadə etdiyinə dair "məqbul əsaslar" olduğu qeyd olunub.

2023-cü ilin aprelindən bəri SAF ilə RSF arasındakı münaqişə on minlərlə sudanlının ölümünə və milyonlarla insanın evini tərk etməsinə səbəb olub.

"Bu dəstək RSF-nin Zamzam düşərgəsində və daha sonra el-Fasher şəhərinin ələ keçirilməsi zamanı həyata keçirdiyi əməliyyatlara qidalandırıcı təsir göstərib. Burada BMT Missiyası ağır insan hüquqları və beynəlxalq humanitar hüquq pozuntuları, həmçinin beynəlxalq cinayətlər, o cümlədən soyqırım əlamətləri daşıyan davranışlar sənədləşdirib," missiya üzvü Mona Rişmavi deyib.

Hesabatda bildirilib ki, xarici qurumlar həm RSF, həm də SAF-nın pilotsuz uçuş aparatlarının imkanlarını xeyli artıraraq onlara döyüş xəttindən uzaqda hədəf vurmaq imkanı verib.

Sənədləşdirilmiş pilotsuz uçuş aparatı hücumları arasında Kalogi, Cənubi Kordofan bölgəsində RSF-nin 114 nəfəri öldürən zərbələri və Doğu Darfurda Ad-Da’ein şəhərində ordu tərəfindən həyata keçirilən hücumlar var. Burada ən azı 70 nəfər həlak olub və böyük xəstəxana dağıdılıb.

Hesabata əsasən, 2023-cü ilin iyul-avqust ayları arasında Şimali Kordofanın el-Obeid şəhərində təkrar olunan RSF pilotsuz uçuş aparatı hücumları "insan hüquqları və beynəlxalq humanitar hüquq pozuntuları təşkil edə bilər və müharibə cinayətləri hesab oluna bilər".

"Bu xarici dəstəyin nəticələri ən çox mülki əhaliyə təsir edir," missiya sədri Məhəmməd Çande Othman bildirib.

Bir neçə ölkəni əhatə edən şəbəkələr

Araşdırmada Darfur və Kordofandakı RSF bölmələri ilə birlikdə pilotsuz uçuş aparatları, artilleriya və qabaqcıl silahlardan istifadə edən təxminən 2 min keçmiş kolumbiyalı hərbi podratçının yerləşdirilməsi sənədləşdirilib.

Kolumbiya hökuməti araşdırmaçılara bildirib ki, mercenarizmin əleyhinədir və vətəndaşlarının xarici münaqişələrdə iştirakını məhdudlaşdırmaq üçün tədbirlər görür.

Şahidlər həmçinin Cənubi Sudan, Çad və Efiopiyadan olan döyüşçülərin, "xüsusilə qadınların, əsasən döyüş xəttində texniki deyil, birbaşa döyüş rollarında" iştirak etdiyini, bunu dil, aksent və "bəzən forma" ilə müəyyən etdiklərini bildirib.

Kolumbiya və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) daxil olmaqla ölkələrdən fəaliyyət göstərən özəl qurumlar, vasitəçilər və işə götürənlər Çad, Liviya və Somali kimi tranzit yerlərdən istifadə edərək RSF-yə Sudan daxilində şəxslərin, təlimin, silah və logistikanın çatdırılmasını asanlaşdırıblar, hesabatda deyilir.

BƏƏ RSF-ə hərbi, lojiştik, maliyyə və ya siyasi dəstək verməsi ittihamlarını rədd edib. Çad müharibədə neytral mövqedə olduğunu bildirib, Somali hökuməti isə hesabatdakı ittihamları ciddi qəbul etdiyini "Reuters" xəbər agentliyinə bildirib.

BMT missiyası dövlətlərdən qanunsuz təchizat şəbəkələrini dayandırmağı və BMT-nin silah embarqosunu tətbiq etməyi tələb edir.

BMT-nin məlumatına görə, 2023-cü ildən bəri Sudan vətəndaş müharibəsi 12 milyondan çox insanı məcburi köçkünə çevirib, mülki infrastrukturu dağıdıb, əsas xidmətləri iflic edib və dünyanın ən pis humanitar böhranlarından birini yaradıb. Üç milyondan çox sudanlı qaçqın Misir, Çad və Cənubi Sudan da daxil qonşu ölkələrə sığınıb.

BMT İnsan Hüquqları Şurası 2023-cü ilin oktyabrında Sudan üzrə pozuntuların araşdırılması üçün faktaraşdırma missiyası təsis edib. Müstəqil istintaq qrupu BMT-nin rəsmi nümayəndəsi kimi çıxış etmir.