Akdeniz Universiteti Ədəbiyyat Fakültəsi Qədim Dillər və Mədəniyyətlər Bölümünün müəllimi professor doktor Fatih Onur Muğlanın Fəthiyə (Fethiye) rayonunun Şövalyə adasında tapılan 2200 illik kitabənin antik dövrün kənd təsərrüfatı siyasətini anlamaq baxımından əhəmiyyət daşıdığını söylədi. Kitabənin kənd təsərrüfatı əməliyyatları prosesini ətraflı şəkildə izah etdiyini bildirən professor doktor Onur dedi: "Daha əvvəl Amos şəhərində oxşar məzmunlu bir çox kitabə tapılmışdı. Bu kitabə, çoxdan bəri bilinən bir kitabə qrupunun bir hissəsidir". Kitabədə Amos şəhərində və yalnız Amos sakinləri tərəfindən qatıla bilən bir tenderlə paylanan kənd təsərrüfatı torpaqlarından bəhs edildiyini qeyd edən professor doktor Onur, "Bu tarlalara üzüm və üzümlə yanaşı əncir də əkirlər. Bunlar maddələrə bağlanmış şəkildə kitabədə yer alır" ifadələrini işlətdi. Kitabədə yer alan torpaqların bir mənada xəzinə torpaqları olduğunu izah edən professor doktor Onur, "Bu torpaqlar dövlət torpaqlarıdır və eyni zamanda müqəddəs torpaq kimi də xatırlanır. O dövrdə bir məbədə bağlı idilər, məbədlər və dövlət sistemləri ciddi şəkildə ayrışmış deyildi" dedi.

KİRAYƏ MƏBLƏĞİNƏ GÖRƏ FİDAN SAYI

Bu müqəddəs xəzinə torpaqlarının kirayə miqdarının hər 100 draxması üçün təxminən 800 üzüm fidanının əkilməsinin müqavilədə şərt qoyulduğunu qeyd edən professor doktor Onur, "Müqavilədə bu üzüm fidanlarının hər birinə 40 ədəd də əncir əkəcəksiniz deyilir. Yəni 500 draxma verdinizsə, 4 min ədəd üzüm fidanı, 200 ədəd də əncir əkmək lazımdır" deyə danışdı.

TAXIL DA ƏKİLİR

Üzüm və əncirdən başqa bir şey əkilməsinə icazə verilmədiyinin mətndə birbaşa yer almadığını izah edən professor doktor Onur bunları söylədi: "Lakin mətn içərisində biz üzümlərin sıralarını oxuyuruq. Məsələn, deyir ki, '2 üzümün arasını ən azı bu qədər buraxacaqsınız'. Əgər bu ərazi yamac ərazidədirsə, bu ölçü dəyişir. Düz ərazidədirsə, yenə dəyişir. Üzümlərin uzaqlıqları ilə yanaşı, hər bir üzüm sırasının bir-birinə uzaqlıqlarını da verir. O sıraların arasına da əkin sahəsi buraxılacaq deyilir. Biz bundan şunu anlayırıq ki, yalnız üzüm və əncir yoxdur. Bunlar yetişməyə davam edərkən o proses içərisində xüsusilə taxıl kimi başqa növlər də əkilir. Maksimum məhsul əldə edə bilmək üçün ərazinin heç bir nöqtəsini boş buraxmırlar. Yəni o göstəricilər, məsafələr xüsusilə saxlanılmışdır. Həmçinin xüsusilə hansının hara əkiləcəyi yazılmır. Onu yalnız günümüzün müasir bağçılıq sisteminə baxdığımızda görə bilirik".

ÜZÜMÜ QORUMAQ ÜÇÜN ƏNCİR

Üzümlərin arasına əncir əkilməsinin isə vacib olduğunu vurğulayan professor doktor Onur, "Çünki əncir əslində üzümü qoruyan quruluşa malikdir. Üzümün xüsusi bir milçəyi var. Əncir o milçəyin üzümə yaxınlaşmasına mane olur, öz üzərinə çəkir. Beləcə üzüm sağlam qalır. Ənciri də yeyirlər, lakin əncir daha çox üzümün keyfiyyətini qoruya bilmək üçün xüsusilə qoyulan bir meyvədir" deyə danışdı.

ANTİK COĞRAFİYADA TƏK

Fəthiyə (Fethiye) Şövalyə Adasında tapılan kitabə qrupunun Anadoluda yalnız Amosda yer aldığına diqqəti çəkən professor doktor Onur belə davam etdi: "Bu kitabə qrupu tək və çox maraqlıdır. Bu kitabələrin Antik dünyada, Afinada ya da Yunanıstanda bəzi nümunələri var, lakin yenə də tam uyğun gəlmir. Bu mənada Amosdakı kitabə qrupu demək olar ki, bütün Antik dünyada, bütün o antik coğrafiyada belə unikal sayıla biləcək bir quruluşa malikdir".

DOR LƏHCƏSİYLƏ YAZILMIŞDIR

O dövrlər Amosun Rodos torpaqları olduğunu bildirən professor doktor Onur, "Amos Rodosun birbaşa öz torpaqlarıdır və orada yaşayan bütün insanlar Rodos vətəndaşıdır. Bu qanunvericilik sistemləri tamamilə Rodosun öz quruluşu içərisində formalaşmışdır."