Aleksandra Qrant Antiqon haqqında düşündüyü çox az insanlardan sayılır. Onun əsərləri uzun illərdən bəri təsviri incəsənəti yazı və dil müstəvisində araşdırmaqla zəngindir. "Antiqon 3000 (Anakainōsis)" adlı ən son sərgisi Albertz Benda qalereyasında cümə gününə qədər nümayiş olunur və yunan qəhrəmanının hekayəsini rəsm, kollaj və mətn vasitəsilə 10 tərkib hissəsində təqdim edir. Qrant bu simvolik xarakter barədə "Bu yeniyetmə, bu qəhrəmanla pərenopauza və menopauza dövründəydim, ona çox minnətdaram" deyib.

İyul ayında Qrantın "İşığa inanmaq üçün bir ulduz kifayətdir" adlı sərgisi Almaniyanın Nüremberq şəhərində Neues Museum-da açılacaq. Bu sərgi orta əsrlər rahibəsindən müasir yazıçılara qədər Alman dilində səkkiz qadın müəllifin işlərinə həsr olunub. "Ədəbiyyat və yazı tarixində qadınların özlərini necə təqdim etdiklərini araşdırmaqdır" deyə Qrant bildirib. O, iştirakçıları seçərkən "Kimləri nahar gecəsinə dəvət edərdiniz sualını çox sevirəm" əlavə edib.

Qrant, həmçinin tərəfdaşı Keanu Rivz ilə birgə "X Artists’ Books" nəşriyyat şirkətini idarə edir. O, yazı və sənəti birləşdirmək yolunu tapması, 14 il ərzində bir layihə üzərində çalışmağı və yeni mərhələlərə qədəm qoymasını ELLE jurnalına danışıb.

Uzun müddət üzərində işlədiyiniz sərgini açmaq necə hisslər yaşadır?

Hər yaradıcı proses kimi, bunun da müxtəlif tərəfləri var. İdeyanın yaranması öz dövrünə malikdir. Bəzən ani olur, bəzən zamanla yetişir. Bəzən asan, bəzən isə çətin olur. Sonra işin tamamlanması və dünyaya təqdim olunması mərhələsi gəlir. Bu konkret işdə isə bu, son nöqtədir. Artıq Antiqon ilə işləməyəcəyəm.

Mən bu işə qırx yaşlarımın əvvəllərində başlamışdım, 53 yaşında Antiqon üzərindəki işi tamamladım. Kerri Mey Vims, Jan Anu-il (məşhur teatr adaptasiyasını yazıb) və digər bir çox böyük sənətkarlar və yazıçılar Antiqona sevgi göstərib. O, sizi müəyyən məqsəd üçün cəlb edir, siyasi və sosial səbəblər üçün. Sonra siz miflə o qədər yaşayırsınız ki, onunla uzun bir yol gedirsiniz.

Mən bu yeniyetmə, bu qəhrəmanla pərenopauza və menopauza dövründə idim. Ona çox minnətdaram. Sərginin məqsədi bu təzələnməni və qəzəbin idarəsini göstərməkdir. Bu qəzəb sosial, ictimai və ədalətsizliklə bağlı idi, eyni zamanda mənim üçün dərindən şəxsi idi.

53 yaşımda mən dedim ki, "Bəlkə yeni bir mərhələ vaxtıdır." Bir çıxışda danışarkən göz yaşlarımı saxlaya bilmədim, çünki dedim, "Vay, mən bu xarakterlə həqiqətən uzun bir yol keçmişəm."

Antiqonla əlaqəniz güclü nə vaxt başladı?

İlk dəfə Antiqonu yəqin ki, səkkizinci sinifdə oxumuşam. Anam ABŞ Xarici Xidmətində diplomat idi. Biz Parisdə yaşayırdıq və Anu-ilin fransız versiyasını oxuduq, orada Antiqon Fransada nasizmə qarşı müqavimət ideyasının bir hissəsi kimi təqdim olunur. Anu-il versiyasını, yəni fransız versiyasını Sofokl-dan əvvəl öyrənmək maraqlı bir yol oldu. Mən anladım ki, Antiqon müxtəlif nəsillərə necə xidmət edib.

Almaniyada təqdim olunacaq sərginiz necə olacaq?

Konsept Alman dilində əlaqəsi olan səkkiz qadının işlərini təqdim etməkdir. Bu, qadınların ədəbiyyat və yazı tarixində özlərini necə təqdim etdiklərini araşdırmaq və onların səslərini kağız əsərlərində rəsm vasitəsilə təqdim etməkdir. Səkkiz qadın; orta əsr rahibəsindən müasir yazıçılara qədər.

Biri "Blümenorden", yəni Çiçək Təşkilatına aid romantik şairdir. Bir qadın müasir dövrdəndir, martini içir, sakitləşdirici qəbul edir və analıq mövzusuna şübhə ilə yanaşır. İkinci Dünya Müharibəsində isə Alman əsilli anası olan, fransız və ya Şimali Afrika yazıçısı kimi tanınan Elen Sizü də sərgiyə daxil edildi.

The Guardian üçün yazan Fatma Aydemir həm yazıçı, həm də dramaturq kimi tanınır. O, türkcə, kürd və alman mənşəlidir, eyni zamanda queerlik və bir çox digər ölkələr barəsində yazır.

Mən qadınların mübarizəsi tarixinə, yazı və danışıq vasitəsilə onların çətinliklərini təqdim etməyə çox maraq göstərirəm. Qadınların mübarizəsi elektrik işığı olmadan da, elektrik işığında da çox oxşardır. Bu mübarizə kişi dünyasında necə yaşamaq və dilin bizə kimlik, ləyaqət və xəyal gücü verməsi haqqındadır — xüsusilə də digər cins qədər gücümüz olmadıqda.

Hansı materiallardan istifadə edirsiniz?

Mən burada alman Hahnemühle şirkəti ilə işləyirəm; bu köklü bir kağız şirkətidir. Onlar 1568-ci ildən fəaliyyət göstərirlər. Mən zavodda oldum və 500 ildən artıqdır ki, suyun gəldiyi vananı gördüm.

Kağızın gözəl tərəfi odur ki, o, qələmi və mürəkkəbi çox gözəl qəbul edir, həm də yazıya uyğun xüsusiyyətə malikdir. İlk addım isə müəllifləri araşdırmaq, mətnləri tapmaqdır; bu, bir növ nəşriyyat tərəfdən mənim beynimdir.

Sərgidə fərqli şriftləri, fərqli rəng seçimlərini görmək mümkün olacaq. Məsələn, təxminən 13-cü əsrdə doğulmuş Kristina Ebner üçün onun əlyazması əsasında şrift hazırladım və əsəri ingilis və alman dillərində təqdim etdim.

Yazı hər zaman işinizin vacib hissəsi olub?

Mən anası tək uşağı olaraq böyümüşəm. Bu, mənim tərbiyəmdir. Sənətçi olmaq isə qeyri-adi seçim idi, amma mənə istədiyim sabitliyi verdi. Azadlıq istəyirdim, amma bəlli bir sabitlik də.

Sənətçi olmağı düşünəndə "Vay, bu çox modadır" deyirdim. Bir il təmsilçilik, digər il isə abstraksiya olur. Mən düşündüm ki, məni nə həqiqətən maraqlandırır? Heç kim yoxdursa, nəyi sevəcəyəm? Hamı varsa, nəyi? Qərar verdim ki, bütün karyeramı ədəbiyyat əsasında qurum; belə etsəm, marağımı itirməyəcəm.

Ədəbiyyatı düşünərkən bilməlisiniz ki, bu qədər böyük dünyanı heç vaxt tam anlamayacaqsınız. Bu, mənim üçün çox həyəcanvericidir. Bu, iştirak etməyin və hər zaman öz kiçik mənim, "Mən həyatımda nə etdiyimi bilmirəm" deyən versiyamı ucaldan bir yol tapmaq deməkdir.

Gənc olanda həyat siyahılarımda daim məşqlərin davam etməsi vacib idi. Amma mən elə sənətkar təcrübəsi yaratmışam ki, araşdırmaq üçün heç vaxt şeylər tükənmir.

Bu müsahibə oxunma asanlığı üçün redaktə olunub və qısaldılıb.