Air India təyyarə qəzalarında həyatını itirənlərdən olmayanların acısı
Hindistanın Ahmedabad şəhərindəki BJ Tibb Kollecində baş verən Air India təyyarə qəzasında yerə düşən 19 nəfərin həyatını itirməsi böyük ağrı doğurur. Hadisənin ildönümündə sağ qalanlar və yaxınları keçən il baş verən faciənin xatirəsini qoruyur.
Xəbər məzmununda bəzi oxucular üçün çətin ola biləcək məlumatlar var.
Prahlod Thakur üçün o fotolar səhər oyandıqda gördüyü ilk şeydir.
Onlar onun Aşöhabadındakı kiçik evinin açıq yaşıl rengdəki, qopmağa başlayan divarlarında, dini ikonlar, mis qablar və solan ailə portretləri arasında asılıb. Bir çərçivədə həyat yoldaşı Sarlabenin üzləri, digərində isə ağ paltar geymiş, gülən nəvəsi Aadhyanın şəkli var.
Hər ikisi ötən ilin iyun ayında Air India təyyarəsinin Ahmedabad hava limanına 2 kilometr yaxınlıqda yerləşən BJ Tibb Kollecinin yataqxanasına çırpıldığı zaman orada idilər. Təyyarədə 241 nəfər, yerə düşən 19 nəfər isə daxil olmaqla, ümumilikdə 260 nəfər həlak oldu.
Bir il ötəndən sonra da bu itki çox kəskindir.
"Onları hələ də çox darıxıram," deyir Thakur. "Şəkillərə baxanda gözlərim dolur."
Hadisənin araşdırılması üzrə tezliklə bir hesabatın açıqlanması gözlənilir. Keçən il ərzində diqqətin böyük hissəsi Londona gedən təyyarənin sərnişinlərinin son anları və cavabsız qalan suallardan ibarət olub.
Amma Ahmedabadda başqa bir sual qalır: fəlakət bir yerin gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrildikdə orada nə baş verir?
Çox vaxt fəlakət yerlərində olan izlər zamanla yox olsa da, BJ Tibb Kollecində kədər daimi əhali kimi yerləşib.
İl sonra, təyyarənin çırpıldığı yataqxana hələ də açıq yara kimi qalır. Üst mərtəbələri səmanın altında açıq, beton parçaları sındırılmış və qara tüstü tutmuş pilləkən qaranlıqda itib gedir. Divarlar tüstü ilə örtülüdür, toz, dağıntı və bükülmüş poladların altında çamadanlar və paltarlar hələ də qalıb.
Rəsmi şəxslər zədələnmiş kompleksi dağıtmaq və orada yeni yataqxana tikmək planını təsdiqləyiblər. Lakin indiki halda dağıntılar hələ də durur.
Tələbələr dərslərə gedərkən yataqxanadan keçirlər və hər bir neçə dəqiqədən bir təyyarələrin gurultusu eşidilir. Onlar daha əvvəl şəhərin fon səs-küyünün bir hissəsi, yola çıxan avtomobillər kimi adi səs hesab edilirdi.
Lakin qəza baş verdikdən sonra bu səs çox fərqli məna kəsb edir, deyir Thakur.
"Hər dəfə təyyarə uçanda həmin acını duyuruq," deyir o. "Artıq səma belə maraqlı deyil."
Əvvəlki 15 il ərzində ailə qonşu xəstəxanalardakı həkimlər üçün yemək xidməti aparırdı, tibbi kampusda yeməkləri hazırlayıb çatdırırdılar. İki yaşlı nəvələri çox vaxtı orada keçirmiş, nadir hallarda nənəsinin yanından ayrılmışdı.
Təyyarə qəzası zamanı yeməkxanada nahar davam edirdi. Sarlaben orada işləyirdi və Aadhya tualetə getmək istəyəndə onu yuxarı apardı. Bir neçə an sonra isə təyyarə aşağı düşdü.
Thakur başqa binada işlədiyindən hər şeyi atıb tüstüyə doğru qaçdı. İndi yalnız parçaları xatırlayır: partlayış, istilik, mətbəxdə səpələnmiş qaz silindrləri və otaq-otaq gəzişərək qadının adını çağırması: "Sarla, Sarla."
Ətrafda sağ qalanlar və dağıntıdan çıxırdı, digərləri isə içəridə qalmışdı, xilasedicilər duman və dağıntılardan keçməyə çalışırdı. Təxminən bir həftə boyunca ailə xəstəxanalar, palatalar və yardım düşərgələrində məlumat axtardı, şaiyələrə ümid bağladı və eyni sualları dəfələrlə verdi. Altı gün sonra Sarlaben və Aadhyanı xəstəxananın morqunda tapdılar.
Bu gün Thakur Aadhyanı xatırlayanda evə gətirdiyi peçenyeləri və onun qucağına qaçmasını yada salır. Sarlabeni düşünərkən isə, uzun illər başqalarını yeməklə məşğul olan bir qadını anır.
"Hamı onu sevirdi," deyir o. "O, çox yaxşı qadın idi."
Thakur və qızı Sarlaben və Aadhyanın şəkillərini göstərirlər.
Demək olar ki, Thakur tüstüyə qaçarkən, yeməkxanada tələbələr baş verənləri anlamağa çalışırdılar.
Arman Xan Patan nahara gecikmişdi. Onun ən yaxşı dostu Aditya Dayal isə daha da gec gəlmişdi.
Bu dəqiqələr onların qəza anına fərqli yanaşmasını müəyyən etdi, amma yaddaşlarının ayrı düşməsinə imkan vermədi.
Arman sadəcə nahara oturanda qəfil səs partladı. Bir neçə an sonra bina onun ətrafında çökməyə başladı və bir masa onun ayaqlarını sıxmışdı. Silindrlər partlayır, otaq tozla dolurdu, xilasedicilər isə yenidən baş verən partlayışlar səbəbi ilə geri çəkilirdi. Tufanda qalmış, nəfəs almağa çətinlik çəkən Arman boş əli ilə pəncərəni sındırdı.
"Qaranlıq idi," deyir o. "Nəfəs ala bilmirdim."
Xilasedicilər onu xilas edə biləndə Aditya hadisə yerinə çatmışdı.
O, dostları ilə demək olar ki, hər gün yemək yediyi binadan yüksələn tüstünü xatırlayırdı. Tələbələr ətrafda qaçır, nə baş verdiyini anlamağa çalışırdılar.
Aditya və başqaları birlikdə Armanı yataq üzərində çıxarıb təcili yardım maşınına apardılar.
Bir il sonra, yataqxana otağında oturarkən, iki dost hələ də həmin gün gələn cəsədlərin xatirəsini qoruyurlar. Tələbə olduğundan ölümü tanıyırdılar, amma bu hadisəyə heç biri hazır deyildi.
Çoxları o qədər yanmışdı ki, tanınmaz vəziyyətdə idilər. Aditya deyir ki, o qoxu hələ də bəzən yaddaşına dönür və onu narahat edir.
"Qusmaq istəyirdim," xatırlayır.
Aditya dostları Arjun və Armanla qəzaların olduğu yerdə dayanıb.
Söhbət qarşısındakı itirilən dostlardan düşür. Arman bir sinif yoldaşından danışır, o, bir neçə bacının tək qardaşı idi və ailəsinin böyük ümidləri ona bağlı idi. O da minlərlə digər insan kimi illərlə gələcək üçün çalışıb, ancaq bir neçə saniyədə o gələcək uçub getdi.
Bəzi insanlar üçün qəza fərqli şəkildə iz buraxıb.
Qəzada ağır yanıq xəsarətləri alan Brijeş hələ də müalicədədir. O, Ahmedabadın isti havasında sıxışdırıcı paltarlar geyinir və dərsliklərin səhifələrini çevirməkdə çətinlik çəkir. "Baş verib," deyir. "Nə etmək olar?"
Bəzi tələbələr kimi, o da bəzən binaya baxmaqdan yayınır, sanki orada yox imiş kimi davranır.
Kollecin ətrafında yaşayanların belə seçim şansı azdır.
Qəza günü Vijay evdə idi, qəzanın baş verdiyi yerdən 200 metr aralıda. Partlayışı eşidib motosiklilə hadisə yerinə getdi. Çatanda təyyarə parçalanmış, bina alov içindəydi.
Birkaç saat ərzində məhəllə xilasedicilər, yanğınsöndürənlər və təcili yardım işçilərinə dəstək verirdi, dəsmal və su gətirir, cəsədləri örtüb sağ qalanlara kömək edirdi.
O, hələ də o görüntülərdən azad ola bilmir.
"Hara baxsam, yanğın var," deyir Vijay. "Kimisnin başı, kimisnin əlləri görünür."
Arman deyir ki, qəza sonrası günlərdə tez-tez qışqıraraq oyanırdı.
Birkaç həftə sonra şəhərin diqqəti başqa sahələrə yönəldi. Təcili yardalar, televiziya qrupları getdi. Kollecdə isə həyat bərpa olunmağa başladı və böyük ağırlıq dekan Minakşi Parixeira düşdü.
O xatırlayır ki, faciədə itkidən çox, bir çox səhnə vardı: uşaqlarını axtaran valideynlər, yaralanmış tələbələr, çox yük altında qalmış personal, DNT testlərini gözləyən ailələr.
"Bir tərəfim işlərin görülməsi ilə məşğul idi, digəri isə baş verənləri anlamağa çalışırdı," deyir Parikh.
Bir xatirə onun yaddaşından silinmir. Oğlunu, gəlinini və nəvəsini itirən bir kişi cəsədləri görmədən getmək istəmirdi. Rəsmi şəxslər DNT testlərinin zəruri olduğunu deyirdi.
"Gözlərim DNT testidir," demişdi o, ailəsini necə olursa olsun tanıyacağını bildirərək.
Parikh o anı xatırlayanda dayandırır və deyir: "Onun niyə belə davrandığını başa düşdüm."
Zaman keçdikcə, kollecin həyatı normala qayıdır.
BBC News
'We don't look at the sky anymore': The Air India crash victims who were not on the plane
Orijinal məqaləyə keç


