Afrika və Karib ölkələri transatlantik köləlik ticarətindən faydalanan dövlətlərdən rəsmi üzr və təzminat tələb edib.

Tələblər Gana paytaxtı Akkra şəhərində keçirilən üç günlük konfransın sonunda irəli sürülüb və təzminat ədalətinin irəliləməsini məqsəd qoyub.

Bu addım mart ayında qəbul edilən tarixi BMT qərarından sonra verilib. Həmin qərarda transatlantik köləlik "insanlığa qarşı ən ağır cinayət" kimi tanınıb və üzv ölkələrdən təzminat fonduna vəsait ayırmaları tələb olunub.

15-19-cu əsrlərdə təxminən 12-15 milyon Afrika kişi, qadın və uşaq əsir götürülərək Amerikaya aparılıb və orada qul kimi işlədilib.

Gananın paytaxtında keçirilən "Next Steps" konfransında 19 maddədən ibarət təzminat planı təsdiqlənib.

Plan genişmiqyaslı borc azadlığı, soyğunçuluq yolu ilə qənimət götürülmüş mədəniyyət nümunələrinin qaytarılması və qlobal təzminat fondunun yaradılmasını tələb edir. Lakin konkret məbləğ göstərilməyib. Həmçinin, plan köləliyin Afrika qadınları və qızlarına qeyri-proporsional təsir etdiyini vurğulayıb.

Konfransın rəhbərləri əvvəlki köləlik ticarətində iştirak etmiş dövlətlərdən "tam, rəsmi və şərtsiz üzr" tələb ediblər.

Gana Prezidenti Con Dramani Mahama iştirakçılara bildirib: "Tarix bizdən günahı miras almağımızı istəmir, ancaq məsuliyyəti miras almağımızı tələb edir."

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron konfransda videomüraciətində əsir götürülmüş insanların "insanlıqdan çıxarıldığını və bir əşya kimi rəftar edildiyini" qəbul edib.

Lakin o, təzminatın yalnız maliyyə ödənişi kimi qəbul edilməməsinin vacibliyini qeyd edib və bunun "hekayəni yekunlaşdırmaq üçün yazılmış çek" kimi görülməməli olduğunu vurğulayıb.

BMT Baş Assambleyası mart ayında keçirilən səsvermədə 123 ölkə transatlantik köləlik ticarətini insanlığa qarşı cinayət kimi tanıyıb. ABŞ, İsrail və Argentina isə əleyhinə səs verib.

52 ölkə, o cümlədən Birləşmiş Krallıq və Avropa İttifaqı üzv dövlətləri bitərəf qalıb.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarından fərqli olaraq, Baş Assambleyasının qərarları hüquqi baxımdan məcbur edici deyil.

Birləşmiş Krallıq uzun müddətdir təzminat tələblərini rədd edir və bu günkü təşkilatların keçmişdəki səhvlərə görə məsul tutulmayacağını bildirir.

BMT-də Britaniya səfiri Ceyms Kariuki belə demişdi: "Heç bir vəhşilik digərindən daha az və ya daha çox əhəmiyyətli sayılmamalıdır."

BMT-dəki ABŞ səfiri də oxşar fikri vurğulayıb və ölkəsinin "tarixi qanunsuzluqlar üçün beynəlxalq hüququn o vaxtlarda qeyri-qanuni saymadığı hallar üzrə təzminat hüququnu tanımadığını" bildirib.

O əlavə edib ki, BMT qərarı "hüquqi ədalətin" kimə yönəldiləcəyi barədə aydın deyil.

Heç bir ölkə əsir götürülmüş Afrika əcdadlarının və ya təsirlənmiş Afrika, Karib və Latın Amerika ölkələrinin nəslinə təzminat ödəməyib.

Dövlətlərin ödədiyi təzminatların əksəriyyəti 19-cu əsrdə kölə sahiblərinə verilən kompensasiyalardır, əsir götürülənlərə ödənilməyib.

Buna Birləşmiş Krallıq da daxildir - 1830-cu illərdə köləliyin ləğvindən sonra ölkə sahiblərə bu günkü dəyərdə 21 milyard dollardan çox (16 milyard funt) ödəyib.