Mariya Antonettaya ünvanlanan məktubların çoxu Fransanın məşhur Şato de Fontenblo qalasında "Sizin Majestəniz" müraciətilə başlayır.

Parisdən təxminən 60 kilometr cənub-şərqdə yerləşən sarayın inkişaf və kommunikasiya direktoru Sylvain Moulène məktubların müəlliflərinin ona hörmətlə və rəsmi tərzdə müraciət etdiyini bildirib.

“Qələmlərinizə! Mariya Antonettaya yazın” kampaniyasının başlanğıcından bəri qədim Fransız monarxlarının iqamətgahı olan qala 4 mindən çox məktub alıb.

Moulène bu uğurun gözlənilməz olduğunu, məktubların xüsusilə dünyanın müxtəlif ölkələrindən gəlməsinin təəccüblü olduğunu vurğulayıb.

Mariya Antonetta və Luis XVI ili

Bu kampaniya Fontenbloda Mariya Antonetta və Luis XVI mövzusunda təşkil edilən il tədbirlərinin bir hissəsidir. İki yüz qırx il əvvəl krallıq cütlüyü bu qalada son günlərini keçirmişdi. 1770–1786-cı illərdə onlar burada 11 dəfə qalıb.

Moulène Kraliçanın xüsusilə təbiəti sevən biri olduğunu, XVIII əsrin sonunda artıq təbiətə dönüşün olduğunu söyləyib. Fontenblo qalası meşəyə yaxın olduğundan, burada həyatın Versal sarayındakından daha az rəsmi olduğunu qeyd edib.

Krallara məxsus bu xüsusi bağlılığı göstərmək üçün ilin bütün dövründə sərgilər, ekskursiyalar, tamaşalar və konsertlər planlaşdırılıb. Proqramın ən orijinal hissəsi isə ictimaiyyəti birbaşa kraliçaya məktub yazmağa çağırır. Hər kəs evdən və ya qalanın mağazasının yanında yaradılmış "budoar"dan Mariya Antonettaya məktub ünvanlamağa dəvətlidir.

18-ci əsrə ixtisaslaşmış tarixçi Seçil Berli layihənin ideyasını belə izah edib: “Fontenblo qalası məndən həmin dövrün və Mariya Antonettanın tarixini yeniləyəcək ideya istədi. Dərhal məktub vasitəsilə həqiqi əlaqə yaratmalı olduğumuzu düşündüm. Bu, kraliça ilə yaxınlıq hissi yaradır.”

Berli son aylarda bölgədəki məktəblərdə bir neçə yazı seminarı keçirib. O, iki əsrdən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq Mariya Antonettanın insanlarda maraq doğurduğunu bildirib.

“Mən tələbələrin məktublarından görürdüm ki, onu influencer kimi qəbul edirlər. Onun müasirliyindən çox təsirlənirlər. Onu modanın ikonu kimi görürlər və əgər o, indiki zamanda yaşasaydı, sosial mediada əsas rol oynayardı” – deyə Berli bildirib. Ancaq tələbələr onu tənqid edərək, bəzən düzgün davranmadığını da vurğulayırlar.

Mədəni ikon

Mariya Antonetta moda həvəskarı, sədaqətsiz həyat yoldaşı, məsuliyyətsiz xərcləyici, qayğıkeş və müasir ana, İnqilabın qurbanı kimi təsvir olunur. O, 1793-cü il oktyabrın 16-da həyat yoldaşı Luis XVI-dən bir neçə ay sonra gilotinlə edam edilib və hələ də güclü emosiyalar doğurur.

Saray rəsmisi Moulène bildirir ki, onun ölümü ilə bağlı obraz hər zaman həm yaxşı, həm də pis mənada istifadə olunub. 19-cu əsrin Restavrasiyası dövründə kraliçanı azadlıq məğduru kimi təqdim etmək istəyirdilər. Üçüncü Respublika dövründə isə ona qarşı mənfi obrazlar formalaşdırılırdı.

Mariya Antonetta 20-ci əsrdə mədəni ikonaya çevrilib. Təxminən 70 film onun həyatını işıqlandırıb və əksəriyyəti müsbət yanaşıb. Xüsusilə Sofia Coppola-nın 2006-cı ildə çəkdiyi film Avstriya arhidüçessəsinin 14 yaşında Versailles-ə gəlməsini müasir üslubda təqdim edib.

Moulène deyib ki, film anaxronizmlərinə baxmayaraq onun imicinin qlobal şəkildə yayılmasına böyük təsir göstərib.

Son aylarda keçmiş kraliçaya göndərilən məktubların çoxu ABŞ və Kanadadan gəlib.

Berli deyir: “Bir çox xarici onun idealaşdırılmış obrazını yaradır. Onlar üçün o, sirdaş, ən yaxşı dost və rol modeldir. Artıq onun siyasi məzmunu azalıb, insanlar onun zərif və həyəcanverici taleyinə maraq göstərirlər: Viyanda arhidüçessə doğulub, Versailles-in şöhrəti ilə yaşamış və 38 yaşından əvvəl siyasi fırtınada həyatını itirmişdir.”

Tarixçi Mariya Antonettanı sağçı anarxist Briçit Bardo ilə ‘Mən istədiyimi edirəm, vecimə deyil’ təmayülü və İngiltərə prinsesi Keyt Middltonun imicini mükəmməl idarə edən qadın obrazının qarışığı kimi tərif edir.

18-ci əsri anlamaq üçün vasitə

Berli uzun illərdir 18-ci əsrin böyük qadınlarına maraq göstərsə də, Mariya Antonettaya olan münasibətində daha tərəfsiz yanaşır. O, yazıçı və fəal Olimp de Quj və inqilabçı Madam Rolanda daha çox rəğbət bəsləyir.

Tarixçi deyib: “Bu, mənim duyğusuz olduğum anlamına gəlmir, sadəcə bu qadını öz dövründə anlamağa çalışıram. O, bizdən gizlənən dərinliyə malikdir və həmin dövrü anlamaq üçün vacib vasitədir.”

Berli kraliçanın yazışmalarını araşdıraraq onun laqeyd olmadığını, əksinə şəraitinə və faciəli həyatına bağlı olduğunu vurğulayıb.

Bəziləri Mariya Antonettanı feminismin pioneri sayır, ancaq Berli bu fikri rədd edir.

“O, azadlığı üçün mübarizə aparsa da, qadın haqları və cəmiyyətdə qadınların yeri onun diqqətində olmadı. Buna rəğmən, o, qadın azadlığı tarixində mühüm rol oynayır” – deyə tarixçi bildirib.

Dünyanın müxtəlif yerlərindən ziyarətçilər və pərəstişkarlar 4 iyula qədər — Fontenblo qalasının İngilis bağında keçiriləcək piknik və kraliça balına kimi — məktublarını yazmalıdırlar. Layihənin sonunda ən təsirli məktublar seçilərək, payızda keçiriləcək əsas sərgidə nümayiş olunacaq və Berli onları antologiyada toplayacaq.

Moulène bildirib: “Bu elmi kitab deyil, müasir ictimaiyyətin monarxiyaya baxışıdır.”

Berli əlavə edib ki, kollektiv təsəvvürümüzdeki obrazı dağıtmaq üçün əla fürsət yaranıb.

O deyib: “Əgər o, təsəvvürümüzdə bu qədər köklənibsə, deməli, arxasında dərinlik var. Marilyn Monroe və Frida Kahloya bənzər şəkildə o, yalnız paltarları ilə deyil, verdiyi mesajlarla da tanınır, ancaq bütün hekayəni izah etmir.”

Bu məqalə fransız dilindən tərcümə olunub, orijinal müəllif Simon Feystauer-Furne.