Konya Ovası'nda yer altı sularının çəkilməsi və torpağın çökdüyü üçün yaranan, əsasən Karapınar rayonunda müşahidə edilən obrukların sayı 700-ə çatıb. Son illərdə eyni bölgədə yerləşən Ereğli, Halkapınar, Emirgazi, Çumra, Cihanbeyli, Kulu, Yunak, Çeltik və Altınekin rayonlarında da obruklar yaranmağa başlayıb. Bu il isə yer altı su mənbələrinin deyil, yağan yağışlar səbəbindən obrukların əmələ gəlməsi ilə bağlı narahatlıq yaranıb.

'YER ALTINDA DİNAMİK PROSES BAŞLAYIR'

Geologiya Mühəndisləri Palatasının Konya şöbəsinin sədri Şükrü Arslan, yağışların sevindirici olduğunu, lakin yer altında dinamik bir prosesi tetiklədiyini bildirib. O, "Yağışlar bölgəmizdə ciddi səthi suları təmin edir, göllərimizi, su anbarlarımızı doldurur. Biz bunu böyük məmnuniyyətlə qarşılayırıq. Konya Qapalı Hövzəsi yağıntılardan qidalanır. Bu ilin ilk 3 ayında yağıntıların 2025-ci illə müqayisədə iki dəfəyə qədər artması Konya üçün sevindirici haldır. Yağış və su təchizatı baxımından çox yaxşı bir vəziyyətdir, lakin təəssüf ki, Konya'nın digər fəlakət problemi olan obruklar baxımından da narahatedici bir vəziyyət olaraq görürük. Çünki yağışdan gələn sular torpağı doyurur. Torpaqlarda müəyyən bir doygunluq çəkisi yaranır. Həmçinin bu sular yavaş-yavaş yer altına süzülür. Süzülərkən torpaqları özünə qataraq aşağı doğru daşıyır. Biz buna daxili eroziya deyirik. Daxili eroziya nəticəsində yer altında dinamik bir proses başlayır," deyə izah edib.

Arslan, obrukların əmələ gəlməsində 3 əsas amilin olduğunu qeyd edərək, "Bu gün, xüsusilə son 20-30 ildə yaranan obrukların demək olar ki, hamısı, bizim səth örtüyü adlandırdığımız çöküntü obruqları sinifinə aiddir. Bu obrukların demək olar ki, hamısı yer altı sularının təsiri nəticəsində yaranıb. Obrukların əmələ gəlməsində üç əsas amil var və bu üç amil arasında ən əhəmiyyətlisi və həlledici olanı suyun hərəkəti və suyun kimyasıdır. Buradakı yağışlardan qaynaqlanan suvarma, torpağın qidalanması, süzülməsi, çaylardan və sellərdən axan sular, təəssüf ki, yer altına süzülərkən yer altı suyunda bir hərəkətliliyə səbəb olur. Bu hərəkətlilik dediyimiz şey, xüsusilə yer altı suyunun şaquli istiqamətdə, aşağı və ya yuxarı yönlü hərəkətidir. Bu hərəkət zamanı əmələ gələn boşluqları zamanla böyüdərək, orada daxili eroziya yaradaraq, material daşıyaraq, boşluqları daha da böyüdüb genişləndirərək prosesin sonunda çökərək obruk yaranmasına səbəb ola bilər," deyə danışıb.

Yer altında su anbarları kimi təbəqələr olduğunu bildirən Arslan, "Bu yağışların birbaşa yer altı sularına təsir etməsi çox mümkün deyil. Texniki olaraq izah etsək, yer altı suları bizim birinci, ikinci və üçüncü su anbarı (akifer) dediyimiz, yəni yer altında yerləşən, su anbarı kimi təsəvvür edə biləcəyimiz kütlələrdir. Konya Qapalı Hövzəsində biz ikinci, bəlkə də üçüncü su anbarlarından su çəkirik. Lakin bu yağan yağmur, yer altına süzülən sular birinci su anbarlarına çata bilər və orada bir qidalanma, dolma prosesi baş verə bilər. Birinci su anbarındakı bu qidalanma prosesi, oradakı suyun hərəkətliliyi, material daşınmasına, materialın həll olunmasına və boşluqların yaranmasına səbəb ola bilər. Nəticədə isə obrukların əmələ gəlməsi təəssüf ki, mümkündür," dedi.