"Bitkilər dünyanın gəncləridir, sağlamlıq və qüvvət daşıyıcılarıdır; lakin onlar diqqətlə şüur istiqamətində irəliləyirlər..." – Ralf Uoldo Emerson.

Son əsrdə bitkilərin zəka və şüur səviyyəsinin qavranılmasında böyük irəliləyişlər olub. Alimlərdən əvvəl şairlər və təbiətşünaslar bitkilərin zəka əlamətlərini müəyyən etmişdilər. Bu sahəyə ən böyük töhfələr İohann Volfqanq fon Qetenin 1790-cı ildə yazdığı "Bitkilərin Metamorfozu" və Çarlz Darvinin 1862-1880-ci illər arasında çap olunan əsərləri vasitəsilə gəlib.

Müasir dövrdə biologlar, kimyaçılar və digər mütəxəssislər aparılan eksperimentlərlə bitkilərin şüurunun geniş diapazonunu üzə çıxarıblar. Əvvəllər hərəkətsiz və həssas olmayan sayılan bitkilərin hissiyyatı heyvanlarla bəzən oxşar, hətta daha yüksək ola bilər. Bitkilərdə zəka xüsusən köklərdə inkişaf edir.

Bitkilər yaşayır, nəfəs alır, ünsiyyət qurur və "şəxsiyyət və ruh xüsusiyyətlərinə malikdir". Darvin bitkilərin şüurunu aşağı səviyyəli heyvanların beyinləri ilə müqayisə edib. Bitkilər bədənləri boyunca mesaj ötürür, qonşu budaqlara və fərqli növlərə qida və siqnallar göndərə bilir. Tədqiqatçı Klev Bakster bitkilərin şüurunun hüceyrə, molekulyar, atom və ehtimal ki, subatom səviyyələrində işlədiyini göstərib.

Bitkilərin hərəkətsiz olması onların primitiv olduğunu göstərmir. Onlar müəyyən saatlarda hərəkət edir, qaranlıqda dönərək səhər günəşinə hazırlaşır, sarmaşaq budaqları isə saatlar ərzində köklərə və ya ağac gövdəsinə bükülür. İqlim dəyişiklikləri səbəbindən bəzi növlər cənubdan şimala və hündür yerlərə doğru köç edir. Alp dağlarında sərt iqlimə dözümlü ağaclar isə buzla örtülmüş ərazilərə doğru hərəkət edir.

Bitkilər planetimizin cazibə və elektromaqnit sahələrinə reaksiya verir. Günəş enerjisinin mənimsənilməsi onların inkişafı və həyat üçün əsas amildir. Bitkilərin vibrasiyaları onların emosional vəziyyətini və ağıllı davranışlarını əks etdirir. Üstəlik, ana bitkidən ayrılmış yarpaqların da şüuru var. Məsələn, təhdid altındakı yarpaqlar yüksək stress vəziyyətini göstərir.

Poliqraf, kardiograf və ensəfaloqraf vasitələrindən istifadə olunan araşdırmalar bitkilərin mürəkkəb zəka, emosiyalar, ekztrasensor qavrayış və ölüm qorxusuna sahib olduğunu göstərir. Bu emosiyalar yalnız bitkiyə yox, ətrafdakı canlılara da təsir edir. Klev Bakster barmağını kəsib iyodinlə təmasda olduqda, poliqrafda müşahidə olunan bitkinin reaksiya verdiyi müəyyən olunub.