Avstraliyada 16 yaşdan kiçik yeniyetmələrin üç ay öncə qüvvəyə minən sosial media istifadəsi məhdudiyyətlərinə baxmayaraq, 80 faizi hələ də sosial mediadadır.

Avstraliya sosial mediaya yaş məhdudiyyəti qoyan ilk ölkədir. 2025-ci ilin dekabrından etibarən 16 yaşdan aşağı şəxslər "TikTok", "X", "Facebook", "Instagram", "YouTube" və "Snapchat" kimi sosial media platformalarında hesab açmaqdan məhrum edilib.

Amma Nyu-Kasıl Universitetinin 12–17 yaş arası 408 yeniyetmə üzərində keçirdiyi müşahidə tədqiqatı göstərir ki, qanun tətbiqində ciddi çatışmazlıqlar mövcuddur və sosial media məhdudiyyətlərinin ətrafından geniş şəkildə dolanılır.

Tədqiqat müəllifləri bildirir: “Biz parlament aktının təsirlərindən 16 yaşdan kiçik yeniyetmələr arasında istifadə dərəcəsində əhəmiyyətli dəyişiklik olduğunu sübut edə bilmədik.”

Tədqiqat nəticələri bir çox ölkənin oxşar qadağaları hazırlayarkən diqqətlə yanaşmalıdır. Məsələn, 2027-ci ildə Böyük Britaniyada qüvvəyə minəcək qadağa 16 yaşdan kiçiklərin "Snapchat", "TikTok", "YouTube", "Instagram", "X" və "Facebook"a girişi, həmçinin "Roblox" kimi oyun platformalarında canlı yayımlar və yad insanlarla ünsiyyət etməsini əhatə edəcək.

Ekspertlər bildirirlər ki, qadağalar uşaqların zərərli onlayn məzmuna çıxışını tam dayandırmağa kifayət deyil və daha geniş strategiya tələb olunur.

Tədqiqat göstərir ki, qadağadan üç ay sonra sosial mediadan gündəlik istifadədə minimal azalma var. Yeniyetmələrin qadağan olunmuş platformalardan istifadəsinin əsas səbəblərindən biri zəif yaş təsdiqi prosesidir. Yeniyetmələrin 85 faizi hələ də sosial mediadadır, onların çoxu öz hesablarından istifadə edir.

Tədqiqatda iştirak edənlərin təxminən üçdə ikisi yaş təsdiqi tələb olunduğunu bildirir, amma 12–13 yaş qrupunda yalnız 5 faiz, 14–15 yaşda isə 11 faiz rəsmi şəxsiyyət vəsiqəsi şəklini təqdim etməli olub. Ən çox qarşılaşılan təsdiq üsulları yaşın soruşulması və selfie yükləmək olub.

Həmçinin, iştirakçıların müəyyən qismi yaş məhdudiyyətlərini qəsdən keçdiyini etiraf edib. 12–13 yaş arasında 15 faiz, 14–15 yaşda 19 faiz saxta hesabdan istifadə etdiyini, təxminən 3 faizi isə VPN xidməti vasitəsilə daxil olduğunu bildirib.

Tədqiqat müəllifləri bildirir ki, sosial media qadağası uşaqlarda 8 yaşdan aşağı istifadəni önləmək üçün daha təsirli ola bilər, amma artıq sosial mediadan istifadə edən yeniyetmələrin girişini məhdudlaşdırmaq məsələsində az effektlidir.

"Molly Rose Foundation"un rəhbəri Endi Barouz (Böyük Britaniya) deyir ki, təkcə sosial media qadağaları 16 yaşdan kiçiklərin qadağan edilmiş platformalardan istifadəsini önləyə və ya ən riskli saytlarda sərf edilən vaxtı azalda bilməz. "Nazirlər dərhal dərslər çıxarmağa və inandırıcı plan hazırlamağa başlayacaqlar, yoxsa Britaniyanın qadağası da uğursuz olacaq. Valideynlər uydurma ümidlə qala bilər və uşaqlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı yanlış təsəvvürə sahib olacaqlar."

İngiltərə uşaqlar üzrə komissarı Reçel de Souza əlavə edib: “Qadağa möcüzə həll yolu deyil. Bütün onlayn xidmətlər – yalnız sosial media deyil – zərərli xüsusiyyətlərlə uşaqlara qadağan olunmalıdır, sadəcə 16 yaşadək yox, bütün uşaqlar üçün.”

Kembric Universitetinin uşaq və yeniyetmə psixiatrı professor Denni Oqrin fikrincə, tədqiqat siyasətçilər üçün erkən reallıq yoxlamasıdır, amma siyasətin uğursuz olduğunu demək üçün hələ tezdir. Əsas sual istifadə səviyyəsinin azalıb-azalmaması yox, məhdudiyyətlərin psixi sağlamlıq, yuxu, zərərli məzmuna məruz qalma və özünü zədə vermə hallarına təsiri ilə bağlıdır.

Böyük Britaniya hökumət nümayəndəsi bildirib ki, onların yanaşması Avstraliya modelindən fərqlidir və daha güclü yaş təsdiqi sistemi ilə uşaqların qorunması təmin ediləcək. "Texnologiya katibi də vurğulayıb ki, bu qadağa gənc nəsillərin gələcəyi üçün və sosial normaların yenilənməsi məqsədilə ediləcək."