Zamanlama rəmzlərlə zəngin idi. Avropa və Asiyanı ciddi istilik dalğaları sındırarkən və dünya üzrə neft bazarları dəyişkənlik göstərərkən, Avstraliyanın ən böyük elektrik stansiyalarından birinin iki böyük baca dağıdılırdı. Eyni vaxtda Avstraliya energetika naziri mətbuat konfransı keçirib ölkənin bəzi bölgələrində əsas elektrik tarifində 10%-ə qədər ucuzlaşma olduğunu açıqlayıb.

Sakit və təəccüblü az diqqətlə Avstraliya evdə bərpa olunan enerji və batareyalardan istifadə sahəsində inqilab aparır, doğru siyasətlərin gücünü göstərir. Ölkə artıq daxili günəş enerjisində qlobal liderlərdəndir; evlərin üçdə birində günəş panelləri quraşdırılıb. Buna baxmayaraq, Avstraliya geniş fosil yanacaq ixracatı ilə iqlim böhranına təsir göstərir. Lakin ölkənin yeni inkişaf sürəti batareyalar sayəsində artır.

Son maliyyə ilində demək olar ki, 200 ölkədə ev tipli batareya tutumunun təxminən 60 faizi Avstraliyada quraşdırılıb. İyuldan bəri təxminən 415 min batareya qoşulub – bu, hər 25 evə bir batareyaya bərabərdir.

Sənaye miqyaslı batareyaların quraşdırılması da sürətlə davam edir. 27 milyonluq əhalisi ilə Avstraliya, yeni tutum baxımından 1,4 milyard əhalisi olan Çin və 350 milyonluq ABŞ-dan sonra üçüncü yerə çıxıb, ötən il qoşulmalar iki dəfə artıb. Kiçik və böyük miqyaslı batareyaların artması ölkənin zəif elektrik şəbəkəsindən yaranan xərcləri azaldır; bu şəbəkə şimalda tropik Kvinslendən təxminən 900 min km cənubda yerləşən Tasmaniya adasına qədər uzanır.

“Bu, möhtəşəmdir,” deyir təhlilin müəllifi, "Green Energy Markets" konsaltinq şirkətinin direktoru Tristan Edis. “Texnologiyaya erkən və böyük sərmayə qoysan, ciddi fərq yarada bilərsən. Ev batareya istehsalçıları mütləq Avstraliyaya diqqət yetirməlidir.”

Batareyalar bərpa olunan enerjilərlə bağlı ən uzun müddət səslənən arqumentləri – onların qeyri-sabit və fasiləli olması səbəbindən enerji şəbəkəsinə əlavə yük gətirməsi və bahalı ehtiyat qaz mənbəyi tələb etməsi fikrini təkzib edir. Batareyalar günəş enerjisini saxlayıb lazım olanda istifadə etməyə imkan verir.

Bərpa olunan enerjinin başlanğıcından batareyalar önəmli hissə kimi planlaşdırılırdı: evlərdə günəş panelləri quraşdırılaraq enerji toplanacaq, batareyalar isə onu saxlayıb istifadə edəcəkdi. Solar panellərin qiyməti tez enərkən, batareyaların əlçatanlığı və qiyməti son illərdə münasib olub. ABŞ-İran münaqişəsi və enerji qiymətlərinin artması bərpa olunan texnologiyaların üstünlüyünü göstərib. Quraşdırmalar əvvəllər az sayda olsa da, indi sürətlə artır. Çin ölkələr arasında ən böyük sərmayəçidir. Avstraliya isə bu sahədə önə çıxıb.

Əvvələr axşamlar qazla işləyən ən bahalı elektrik istehsalı pik tələbə uyğun olaraq işə düşürdü və qiymətlər sürətlə qalxırdı. İndi isə günəş və külək elektrik enerjisinin təxminən yarısını təmin edir, kömür stansiyaları tədricən bağlanır, günəş batdıqdan sonra qazla boşluq doldurulur.

Batareyalar bunun əvəzini getdikcə daha çox əks etdirir. Ümumilikdə, üç aylıq yay mövsümündə qazla elektrik istehsalı keçən il ilə müqayisədə 24 faiz azalıb. Avstraliya Sənaye Qrupunun iqlim dəyişikliyi və enerji üzrə direktoru Tennant Rid deyir ki, bu vəziyyət elektrik qiymətlərinin formalaşmasını tamamilə dəyişib.

“Qaz əsasən axşam pik yükü ödəmək üçün istifadə olunurdu və bu baha başa gəlirdi, çünki qaz ucuz yanacaq deyil. Amma batareyalar getdikcə bazara daha çox daxil olur,” deyə o bildirir. “Qaz ehtiyat kimi qalacaq, amma batareyalar orta hesabla qazdan daha ucuzdur və elektrik tələbatı artsa da, qaz stansiyalarını sıxışdırır.”

Batareyaların çoxalması Avstraliyanın günəş enerjisindəki liderliyinə bağlıdır, baxmayaraq ki, bunu heç bir hökumət qəsdən planlaşdırmamışdı. Evlərin üçdə birində günəş panelləri sadə və sürətli icazələr, həmçinin geniş ictimai dəstək sayəsində təsadüfən quraşdırılıb. Avstraliya isə günəşli ölkə olduğu üçün burada günəş enerjisi daha effektlidir, daha temperli ölkələrdə bu məhsuldarlıq kifayət qədər olmaya bilər.

Ember enerji analitik təşkilatının Dave Cons bildirir ki, bu, qlobal tendensiyadır. “Ev batareyaları inqilab mərhələsindədir, böyük şəbəkə batareyalarının qiyməti son iki ildə dramartik düşüb, keyfiyyətləri artıb, daha az kritik mineral tərkiblidir, ömrü uzanıb və yanğın riski demək olar ki, aradan qalxıb. Bu, ev batareyası bazarına təsir edir və indiki batareyalar əvvəllərkindən çox üstündür,” deyə o bildirib.

“Kaliforniyada 2025-ci ildə batareyalar sayəsində günəş enerjisi axşam saatlarında hətta nahardan çox istehsal olundu. Batareyalar indi il boyu hər saat enerji təmin edə bilir, 1 GW gücündə 24x7 işləyən zavodun tikintisi davam edir,” deyə əlavə edib.

Batareya inqilabı hökumətin vergi güzəştləri ilə başlayıb. 2023-cü ilin iyulundan dörd il ərzində ev sahiblərinin ilkin xərclərini 30 faiz azaltmaq üçün 2,3 milyard avstraliya dolları ayrılıb. Bu proqram 2030-cu ilə qədər 1 milyon batareyanın quraşdırılmasını dəstəkləmək üçündür, lakin tələbat proqnozları bunu üstələyib və hər gün 1,000-dən çox batareya quraşdırılır.

Hökumət rəqiblərin xərcləri azaltmaq çağırışlarına cavab olaraq 2023-cü ilin dekabrında böyük batareyalar üçün geri ödəməni azaldıb, lakin ümumi maliyyəni 7,2 milyard avstraliya dollarına qaldıraraq proqramı onilliyin sonunadək uzadıb. Məqsəd 2 milyon batareyaya çatmaqdır.

Bəzi tənqidçilər bu dəyişiklikləri fürsəti qaçırmaq kimi dəyərləndirir. Western Sydney Universitetindən Thomas Longden bildirir ki, proqram bütün regionlara bərabər diqqət yetirməli, yalnız zənginlərin üstünlük almasına imkan verməməlidir.

“Batareyalar harada yerləşir? Bu, ən vacib məsələdir,” deyir Longden. “Batareyalar sadəcə böyük şəhərlərdə yox, ölkə boyu olmalıdır. Bu proqram geciksə də, ədalətli və sürətli keçid üçün yaxşı hədəflənmişdir.”

İqlim dəyişikliyi və energetika naziri Kris Bouen proqramın hər kəsə birbaşa çatmadığını, xüsusilə kirayəçilərin proqramdan kənarda qaldığını qəbul edir. Lakin o bildirir ki, qərbi Sydney dairəsində zəngin olmayan rayonlarda proqram geniş qəbul olunub və proqram bütün ölkəyə investisiyadır. “Batareyası olanlar axşam qazdan istifadəni azaldır və bu, elektrik qiymətlərinin düşməsinə səbəb olur,” deyə vurğulayır.

Hökumət əlavə günəş enerjisinin istifadəsini artırmaq və həyat xərclərinə etirazları sakitləşdirmək üçün “solar paylaşdırıcı” proqramı da elan edib. Bu proqram çərçivəsində elektrik ticarətçiləri gündə üç saat pulsuz elektrik təmin etməlidir; bu, kirayəçiləri də əhatə edir. Proqram yaxşı qəbula malik olsa da, elektrik şirkətlərinin digər ödənişləri artıracağı barədə narahatlıqlar var.

Emma Hyuitt proqramdan faydalananlardandır. O, Perthin cənubunda yeddi yaşlı qızı ilə tək yaşayan valideyndir və evini tədricən elektrikləşdirib – günəş panelləri, qaz sobalarının yerinə elektrik sobaları, iş yerindən elektrik avtomobili icarəyə götürüb. Subsidiyadan sonra 16 kVt/saat enerji tutumlu batareya üçün faizsiz kredit götürüb və hər rübdə yüzlərlə dollar elektrik xərclərində qənaət edir.

“Əlimdə böyük məbləğ yoxdur, amma maaşımdan ödəyə bilirəm,” deyir o. “Uzun müddətdir bunu istəmişəm, əsas səbəb qızımın gələcəkdə yaşayacağı planetə qarşı narahatlıq və fosil yanacaqların yaratdığı zərərdir.”

Batareya inqilabı bəzi dövlət subsidiyalarının azaldığı dövrdə günəş panellərinə əlavə dəstək verib. Mart ayında Avstraliyada günəş paneli quraşdırılması yeni rekord qırıb; insanlar köhnəlmiş panellərini daha böyük və yeni panellərlə dəyişdirir və enerji saxlama sistemlərinin faydasını artırırlar. Apreldə yenidən rekord qırıldı.

Avstraliyanın enerji istehsalındakı artım fossillərin genişlənməsinə dəstəyini dəyişməyib. Ölkə hələ də kömür və qazın əsas ixracatçısı olaraq qalır. Albanese hökuməti seçildikdən sonra 36 çirkləndirici layihəni təsdiqləyib.

Böyük külək və günəş enerjisi layihələrinin inkişafında çətinliklər mövcuddur. "Clean Energy Council" bu həftə xəbərdarlıq edib ki, 2025-ci ildə bir çox rekord qırılsa da, yeni layihələr üzrə öhdəliklər onilliklərin ən aşağı səviyyəsindədir. Bu, qeyri-müəyyən investisiya vəziyyəti və ötürücü infrastruktur problemlərinə bağlıdır.

Bu da göstərir ki, 2030-cu ilə qədər elektrik istehsalının 82 faizi bərpa olunan enerji mənbələrindən təmin edilmək planı hələ qeyri-müəyyəndir.

Batareya quraşdırılması isə dayanmayıb. Bu, Liddell kömürstansiyasının yerində aydın görünür; stansiya bu həftə dağıdılıb.

Uzun illər ən çox çirkləndirən Avstraliya fosil yanacaq şirkəti "AGL" onu əvəz etmək üçün 500 meqavatlıq, iki saatlıq batareya sistemi sifariş edib. Sistem növbəti ay tam işlək vəziyyətə gələcək.

"Grattan Institute"un enerji və iqlim proqramları direktoru Alison Riv deyir ki, bu, enerjinin demək olar ki, bir gecədə tamamilə yenidən qurulmasına işarədir. Yeni modeldə evlər həm istehlakçı, həm də enerji istehsalçısı və bazar iştirakçısı olur. Köhnə enerji formaları tədricən bazardan çıxır. Uzunmüddətli batareyalar günəş enerjisi ilə bağlı “günəş gecə işıq vermir” tənqidlərini aradan qaldırır.

“Bu, enerji bazarlarının idarə edilməsində dərin dəyişikliklərdir. Mesaj budur ki, damlarda günəş enerjisi qurduğunuz zaman digər dəyişiklikləri də asanlıqla həyata keçirə bilərsiniz. Enerjinin saxlanması sistemdə böyük elastiklik yaradır,” deyir o. “Biz yeni bir yolu indi tapmışıq.”