▶︎ Baxın: Avstraliyada fermerləri qorxuya salan siçan bəlası (BBC video)

Avstraliyanın geniş ərazilərində siçan bəlası fermerləri qorxuya salıb, gəzişən siçanlar evlərin ətrafında dolaşır və taxıl sahələrini məhv edir.

Bu, fermerlərin artıq təzyiq altında olduğu vaxtda baş verir. Onlar qeyri-müəyyən yanacaq və gübrə təminatı problemləri ilə üzləşirlər ki, bu da ABŞ-İsrailin İranla münaqişəsi nəticəsində yaranıb.

Fermerlər siçanların yediyi məhsulları yenidən əkmək və ya siçan zəhəri qarışdırılmış steril toxumlarla tələ qurmaq üçün yüz minlərlə dollar xərcləyiblər.

"Böyük xərclərdir, bu, yalnız tələnin qiyməti ilə bitmir," deyir Vest Avstraliyadan (WA), Mingenewdə 14 min hektar sahədə buğda, kanola, lupin və arpa yetişdirən 43 yaşlı Geoff Cosgrove.

"Siçanlar zehninizlə oynayır – gecələr tavanlarda, kondisionerlərdə dolaşırlar. Onların səslərini eşidə, iyini isə çürüyən cəsəd kimi hiss edə bilərsiniz," deyə o əlavə edib.

Cosgrove 25 ildir təsərrüfatla məşğuldur və indiyədək yalnız iki dəfə tələ qoyub. Bu ilki siçan plağı 2021-ci ildəkindən qat-qat pisdir, deyir.

2021-ci ildə Avstraliyanın bir çox yerlərində siçan bəlası yaşandı. New South Wales (NSW) və Queenslandin bəzi bölgələri xatırlarda ən pis bəla ilə üzləşib.

NSW-də vəziyyət o qədər pisləşdi ki, siçanlar həbsxanada böyük ziyan vurduğundan yüzlərlə məhkum köçürülməyə məcbur oldu.

Bu dəfə mart ayında WA-da fermerlər siçanların bəla kimi çoxduğunu bildirərək xəbər verdilər, qısa müddət sonra isə Cənubi Avstraliyada da vəziyyət oxşar oldu.

Bol məhsul siçan sayını artırıb

Cosgrove-un təsərrüfatından təxminən iki saat şimalda, aqronom və fermer 59 yaşlı Belinda İstu, beş il əvvəl WA-da baş vermiş siçan bəlasını yada salır.

"Son dəfə 2021-ci ildə siçanlar hətta çantamda idi," deyir o, Geraldtonun 80 km şimal-şərqində yerləşən, ən çox zərər görmüş ərazilərdən olan Nolbadakı 5 min 500 hektarlıq təsərrüfatından.

"Onlar hər yerdə idilər – döşəmələrdə, divarlarda, qida anbarlarında. Amma bu il qida anbarında görməmişəm," deyir Belinda İstu.

Onun sözlərinə görə, buna səbəb siçanların qidaların çox olduğu yerlərdə qalmasıdır.

"Keçən il rekord məhsul yığdıq, bu da siçanlara çox yemək verdi," deyə o vurğulayıb.

Bol məhsul sahədə taxılların çox miqdarda yayılmasına səbəb olur və bu da siçanlar üçün asan tapılan sevimli yemək mənbəyidir.

İstu bildirir ki, "yayda yağış yağdı və bu, gənc yaşıl filizlərin inkişafına səbəb oldu."

"Onlar sadəcə biftek yox, həm də salat qazandılar. Əslində siçanlar tam bir cənnətdə idilər," deyə əlavə edib.

İstu 40 ilə yaxın olan təsərrüfatında buğda, kanola və lupin yetişdirir. Buğda ya Cənub-Şərqi Asiyaya udon eriştəsi üçün ixrac edilir, ya da daxili bazarda peçenye, çörək və makaron istehsalında istifadə olunur.

O, kanola sahələrində hər hektara təxminən 8 min-10 min siçan olduğunu hesablayır ki, bu da ragbi meydançası ölçüsünə bərabərdir.

"Bəzən siçan bəlası olur və qidaları tükənəndə onların sayı azalır, amma bu il belə olmadı," deyir İstu.

"Mən kabus içindəyəm," söyləyir.

Başqa əlavə problem

Payız ayları taxıl əkmək üçün ən kritik vaxtlardan biridir.

Aqronom kimi Belinda İstu fermerlərə məhsullarına qulluq etməyi tövsiyə edir və bu il toxum əkildikdən sonra tələ qoymağı mümkün qədər tez etməyi məsləhət görür.

"Əgər tələçi toxum səpən maşının arxasınca sürətlə gəlməyibsə, siçanlar gecəleyin toxumu torpağın dərinliyindən yeyirlər," deyib.

"Əgər toxum səpimi axşam saat 8-də bitirsən və səhəri gün baxsan, boş sahələr görəcəksən," deyir o.

İstu bildirir ki, fermerlər dözümcül olsa da, İran müharibəsindən sonra yanacaq və gübrə qiymətləri öncədən iki-üç dəfə artıb və onlar çətin vəziyyətə düşüblər.

"İndi yanacaq üçün iki-üç ay öncəylə müqayisədə iki dəfə çox pul ödəyirik," deyir.

"Siçanlar əlavə yükdür, başqa bir baş ağrısıdır," deyə vurğulayıb.

Nəhəng problem

Avstraliyanın milli elmi agentliyi CSIRO-dan tədqiqatçı Steyv Henrinin ixtisası siçanlar və onları məhv etməkdir.

O bəla səviyyəsinin ümumilikdə hektara 800 siçan olduqda başladığını deyir.

"Amma Vest Avstraliyada hektara minlərlə siçandan danışırlar," deyir Henri, əsasən şimal və cənub əkin zonalarında.

VA-ya son səfərində o, 100 metr məsafədə, eni bir metr olan zolaqda 30-40 aktiv siçan yuvası sayıb.

Fermerlər bu rəqəmi 100-ə vurub ümumi siçan sayını təxmin edirlər. Beləliklə, hər hektarda ən azı 3 min-4 min yuva var. Cənubi Avstraliya da oxşar vəziyyətdədir.

"Bu, nəhəng problemdir, çünki vaxt çox önəmlidir," deyib Henri.

O qeyd edir ki, siçanlar cəmi altı həftədə çoxalmağa başlayır və hər 19-21 gündə 6-10 balaya sahib olurlar.

"Ən maraqlısı odur ki, doğuşdan iki-üç gün sonra yenidən hamilə qalırlar. Beləcə, ilk bala böyüyərkən ikinciyə hamilə olurlar," deyə əlavə edib.

Henri həm də siçan belasının iqtisadi zərəri ilə yanaşı psixoloji təsirlərinə diqqət çəkir, çünki fermerlər günün sonunda rahatlaşa bilmirlər.

"Quraqlıq zamanı evə girib qapını bağlayıb kondisioneri işə salaraq bir qədər rahatlıq tapa bilərsiniz," deyib.

"Amma siçanlarla qarşılaşanda evə girib qapını bağlayırsınız, dolaba gedirsiniz, siçanlar ordadır...

Gecə yatanda siçanlar çarpayınızda qaçırlar," deyib.

Qış, yağış və daha güclü tələlər siçan bəlalarını azalda bilər

Fermerlər aylarla daha effektiv tələlərdən istifadə etmək üçün mübarizə aparırdılar, lakin milli tənzimləyici qurumdan icazə gözləməli idilər.

Son günlərdə icazə verilib və indi daha güclü tələlər fermerlərə təqdim olunur.

Təqaüddə olan 67 yaşlı fermer Demyan Rayan Perthdən təxminən 370 km şimalda yerləşən Morawa təsərrüfatında evində və anbarında siçanları tutmaqda həftələrlə çalışıb.

O, evində hər gün 20-30, anbarında isə təxminən 150 siçan tutduğunu deyir.

50 illik təcrübəsində bəzən siçanlarla qarşılaşmasının normal olduğunu, amma heç vaxt bu qədər pis vəziyyət görmədiyini söyləyir.

"Hadisələr bəla səviyyəsindədir. Gecə maşınla dönəndə hər yerdə qaçan siçanlar görünür," deyir.

Soyuq hava, yağış və güclü tələlər sayəsində son vaxtlar siçan sayında azalma müşahidə olunur.

Cosgrove ümid edir ki, soyuq və nəmli hava ilə bəlalar dayanacaq: "Nəhayət, onlar dayanacaq, çünki hava soyuq və yaş olacaq."