Sosial media platformasında təsirli bir şəkil paylaşan influenserlərdən biri, Instagram da körpə üzəri üstə uzanıb, yadıyır, qolları və ayaqları açıq, rahat vəziyyətdədir. Valideynlər belə fotoşəkilləri uşaqlarının emosional və yaxın anları ilə birlikdə ictimaiyyətə təqdim edir, böyük maraq, bəyənmə və izləyici toplayırlar. Amma belə şəkillər uşağa faydalı ola bilərmi?

Uşaqların sərbəst əldə edilən şəkilləri kopyalanır, redaktə olunur və manipulyasiya edilir; fərqli kontekstlərdə yerləşdirilir; təzyiq, zorakılıq məqsədilə istifadə olunur. Çox zaman seksual şərhlər əlavə olunur. Hətta yuxudakı körpə haqda belə şərhlər mövcuddur, bu, Almaniyada uşaqların və yeniyetmələrin onlayn qorunması üçün yaradılmış dövlət maliyyələşməli təşkilat olan Jugendschutz.net tərəfindən hazırlanan son illik hesabatda da qeyd olunub.

Hesabat göstərir ki, gənclər hələ də yetərincə qorunmur. 2025-ci ildə Jugendschutz.net 15,000-dən çox seksual xarakterli, nifrət və zorakılıq halları qeydə alıb. "Bu yalnız buzdağının ucu", – deyə təşkilat rəhbəri Stefan Glaser bildirib, bu təşkilat həm federal hökumət, həm də dövlətlər tərəfindən yaradılıb.

Agentlik gənclərin qorunması qaydalarının pozulması barədə məlumatlar qəbul edir və öz onlayn araşdırmalarını aparır. TikTok, YouTube, Instagram, Snapchat, Discord və WhatsApp kimi platforma təminatçıları bu nəticələrlə qarşılaşır və hüquq-mühafizə orqanları da məlumatlandırılır.

Uşaqlarınızın şəkilləri ilə HEÇ VAXT BUNU ETMƏYİN!

Bu videonu izləmək üçün zəhmət olmasa JavaScript-i aktiv edin və HTML5 video dəstəkləyən

Uşaq pornosu, zorakı fantaziyalar

Glaserə görə, 2025-ci ildə qeydə alınan bütün hallarının 93%-i uşaqlara qarşı seksual zorakılıqla bağlıdır. Bütün pozuntuların 4%-i siyasi ekstremizmə aiddir. Bundan əlavə, qadınlara və qızlara qarşı nifrət və zorakılıq əlamətləri də var.

İndiyə qədər kifayət qədər qiymətləndirilməyən problemlərdən biri isə musiqi streaming xidməti Spotify-dir, hansı ki, radikal sağ musiqi, azyaşlılara qarşı seksual zorakılıq və öz-özünü zərərə və ya intihara yönəlik paylaşımlar platforması kimi diqqət cəlb edir.

Çoxsaylı risklərsüni intellekt (AI) istifadəsinin sürətlə yayılması ilə artır. "Manipulyasiya edilmiş şəkillər ekstremist nağılların yayılması və ya aşağılayıcı fikirlərin ifadəsi vasitəsi olaraq istifadə olunur. Süni ilə real birləşir və reallığımızı təhrif edir", – deyə Glaser bildirib.

Botlar getdikcə populyarlaşır, istifadəçilərlə generativ AI vasitəsilə qarşılıqlı əlaqədə olur və real yoldaşlara daha çox bənzəyirlər. Bu botlar ixtiyari xarakterləri qəbul edə bilir, bəziləri real həyat fiqurlarına əsaslanır. Onlar məsləhət verir, məşq təklif edir və ya münasibətləri simulyasiya edir.

Jugendschutz.net-in araşdırmaları xüsusilə problemli bir aspekti ortaya qoyur: "Chatbotlar öz həyatlarını qazanır, azyaşlılarla seksual hərəkətləri təsvir edir və azyaşlı personajlar kimi seksual davranışları sərgiləyir", – deyə Glaser izah edib.

Platformalar ancaq təzyiq olunduqda hərəkətə keçirlər

Bunun səbəblərindən biri çatışmayan filtr və kifayət qədər güvənlik parametrləridir. Asanlıqla aşırıla bilən yaş məhdudiyyətləri uşaqlar və yeniyetmələr üçün riskləri gücləndirir.

Məsələn, Snapchat-da yaş məhdudiyyətlərinə baxmayaraq çox kiçik uşaqların videoları paylaşılır — istifadəçilər rəsmi olaraq ancaq 16 yaşdan etibarən paylaşım və şərh edə bilər. Lakin effektiv yaş təsdiqi yoxdur və bildiriş seçimləri azyaşlıların qorunmasına yetərli deyil.

ABŞ-da jüri Meta şirkətini uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı vacib işdə cərimələdi

Bu videonu izləmək üçün zəhmət olmasa JavaScript-i aktiv edin və HTML5 video dəstəkləyən

İllik hesabat həmçinin göstərir ki, adi istifadəçilər gənclərin qorunması qaydalarının pozulmasını bildirdikdə, xidmət təminatçıları yalnız 2% hallarda tədbir görür. Lakin rəsmi qurumlar, məsələn Jugendschutz.net müdaxilə etdikdə, provayderlər demək olar ki, həmişə reaksiya verir.

Bu həftə illik hesabatın təqdimatında, mərkəz-sağ Xristian Demokrat İttifaqı (CDU) gənclər naziri Karin Prien uşaqların və yeniyetmələrin geniş şəkildə müdafiəsiz olduğunu "narahatedici reallıq" kimi təsvir etdi.

Prien dedi: "Biz hələ də uşaqlara və gənclərə rəqəmsal dünyada təhlükəsiz və rahat iştirak etmə imkanı təmin etməkdən uzağıq." Onun sözlərinə görə, bizə "təhlükəsizlik, müdafiə və aydın qaydalar" lazımdır ki, bunlar "texnoloji inkişaflarla ayaqlaşsın."

Avropa qanunvericiliyi milli qanunları üstələyir

Amma bu, elə problemin məntəqəsidir.Rəqəmsal Xidmətlər Aktı (DSA) 2024-cü ildən Avropa İttifaqında qüvvədədir və platforma təminatçılarına azyaşlılar üçün "yüksək təhlükəsizlik və məxfilik səviyyəsi" təmin etməyi tələb edir. Qanuna əsasən, təminatçılar riskləri aktiv şəkildə təhlil etməli və xidmətlərini uşaqlar üçün təhlükəsiz şəkildə dizayn etməlidir. Məsələn, gənclərin profilləri həmişə özəl olmalıdır.

Əlavə məzmunu təklif edən alqoritmlər asılılığı gücləndirən məzmunu süzmək üçün uyğunlaşdırılmalıdır və avtomatik oynatma və push bildiriş kimi funksiyalar məhdudlaşdırılmalıdır. Prien qeyd etdi ki, dörd uşağın biri artıq sosial mediadan təhlükəli və ya asılılıq xasiyyətli şəkildə istifadə edir. AB səviyyəsində isə hal-hazırda Rəqəmsal Ədalət Aktı işlənir, hansı ki, konkret olaraq "asılılıq və zərərli dizayn tətbiqləri" ni hədəfləyir və sosial mediada AI istifadəsini məhdudlaşdırmağı nəzərdə tutur.

Fransa yeniyetçilər üçün sosial media qadağasını müzakirə edir

Bu videonu izləmək üçün zəhmət olmasa JavaScript-i aktiv edin və HTML5 video dəstəkləyən

Yaş təsdiqi əsas məsələlərdəndir. Asanlıqla keçilməyən texniki həllər hələ hazırlanmayıb. Avstraliyada, 2025-ci ilin dekabrından bəri sosial mediaya yaş məhdudiyyəti tətbiq olunmasına baxmayaraq, təsirləri hələki azdır. İlkin araşdırmalar göstərir ki, 16 yaşından kiçiklərin yarısından çoxu hələ də platformalarda fəaldır.

Təminatçılar qazanc gətirən biznesdən vaz keçmək istəmir — qütbləşmə və emosional yüklü məzmun xüsusi maraq doğurur. Prien qeyd etdi ki, demək olar ki, hər qayda hüquq müstəvisində mübahisələndirilir və bu işlərin qərara bağlanması uzun illər çəkir.

"Uşaqları qorumaq istəyən hər kəs rəqəmsal dünyadakı güc strukturları ilə mübarizəyə hazır olmalı və lazım gəldikdə üzləşməlidir," – deyə o bildirdi və əlavə etdi ki, dövlət texnoloji inkişafların gerisində qalmamaq üçün nöqtəyə çatmalıdır.

Bu məqalə əvvəlcə alman dilində yazılıb.