"Bizim redaksiya üçün süni intellekt (SI) redaksiya prosesində müəyyən addımları sadələşdirən və təkmilləşdirən alətdir. Lakin SI əsasında əsas işin özü idarə oluna bilməz." - bu açıqlama Berlində nəşr olunan "Tagesspiegel" qəzetinin ötən həftəsonu yayımlanan mətnində yer alıb. Mətn Almaniya mediasını sarsıdan qalmaqalı yatırmaq məqsədi daşıyırdı.

Eyni yazıda qəzet rəhbərliyi Stephan-Andreas Casdorffun, qəzetin keçmiş nəşriyyatçısı və baş redaktoru, SI-dən istifadə edərək siyasi şərh yazıları hazırlaması üzündən, onun analitik yazılarını qeyri-müəyyən müddətə dərc etməməklə bağlı kəskin qərar verdiklərini açıqlayıb.

67 yaşlı Casdorff səhvini qəbul edərək bildirib: "Böyük səhv etmişəm, nəşrin və özümün nüfuzuna zərər vurmuşam. Buna görə ürəkdən üzr istəyirəm. Mətnlərdə SI istifadə etmişəm. Bunu açıq göstərməliydim və mətnlərin dərc olunmasına icazə verməməliydim."

Redaksiya rəhbərliyi Casdorffun bir neçə yazısını qəzetin internet saytından silib: "Məsələyə dair araşdırma başa çatana qədər həmin mətnləri saytdan çıxarmağa qərar verdik."

Casdorff hadisəsi Almaniyada jurnalistikada süni intellektin istifadəsi ilə bağlı bəzən gərgin müzakirələri daha da alovlandırıb. Bir neçə gün əvvəl məlum olub ki, Frankfurter Allgemeine Zeitungda Thuringiya dövlət başçısı Mario Voigt tərəfindən yazılan qonaq şərh mətnləri də SI aləti ilə hazırlanıb və məqalə dərc edildikdən sonra bu fakt ortaya çıxıb.

Jurnalistik işin əsasları

Leipzinq Universitetindən media tədqiqatçısı Vera Katzenberger Casdorff hadisəsinin jurnalistika etimadını sarsıtdığı üçün xüsusilə ciddi olduğunu deyir.

"Bu, beyin fırtınası və ya tədqiqat dəstəyi məsələsi deyil, jurnalistik işin özəyidir," Katzenberger DW-yə bildirib.

Oxucular müəyyən müəlliflərin bilik və baxışlarına görə qəzetləri alır və ya abunə olurlar. "Əgər şərh mətnləri SI tərəfindən yaradılır və bunun açıq göstərilməsi alınmırsa, ictimaiyyət bunu aldatma kimi qəbul edə bilər."

Faktların yoxlanmasına indi əvvəlkindən çox ehtiyac var

SI-nın rəy formalaşmasına təsiri

Katzenberger Casdorffun SI dəstəyi ilə yaradılmış şərh yazılarını təhlükəli hesab edir, çünki belə mətnlərin demokratik müzakirələrdə xüsusi rolu var: "Onlar mürəkkəbləşən dünyada istiqamət verir və şəxsi rəyin formalaşmasına yardım edir. Əgər şərh yazıları SI tərəfindən yaradılırsa, bu, ictimai rəyin formalaşmasına birbaşa müdaxilədir."

Bu, problemə çevrilir, çünki SI-nın dəyəri, siyasi mövqeyi və məsuliyyət hissi yoxdur, Katzenberger vurğulayıb. O, hadisənin müsbət nəticəsi kimi isə redaksiyaların öz qaydalarına ciddi yanaşmasının sübutu olduğunu qeyd edib: "Bu kimi pozuntular ciddi nəticələrə səbəb olur."

"Tagesspiegel"in redaktorları Casdorffun mətni araşdırma müddətində saytlarından çıxarmalarının səbəbini onun redaksiya qaydalarını pozması ilə əlaqələndiriblər. Bu qaydalar təşkilat daxilində açıq şəkildə bildirilib və hər kəs üçün məcburidir. "Jurnalist mühakiməsi, informasiyanın qiymətləndirilməsi, analitik təsnifatı və yazı tərzi həmişə müəllifin məsuliyyətində olmalıdır."

Bu tələb Frankfurter Allgemeine Zeitung üçün də keçərlidir. Qəzet artıq Thuringiya dövlət başçısının SI ilə hazırlanmış qonaq şərhini saytından silib. Katzenberger məsələyə iki tərəfdən yanaşır: "Mətn yazan və ya qonaq şərh təqdim edən şəxs SI-nın istifadəsini və necə tətbiq edildiyini bildirməlidir," o, fikrini çatdırıb.

"Bununla yanaşı, redaktorlar yalnız müəlliflərin dediyinə inanaraq hərəkət edə bilməzlər," Katzenberger əlavə edib. SI artıq jurnalistikanın iş proseslərini köklü şəkildə dəyişir və redaksiyalar yeni düzəliş metodlarına uyğunlaşmalı, aydın qaydalar yaratmalıdır: "SI dəstəyinin hansı formaları icazəlidir? SI tərəfindən yaradılan məzmun hansı hallarda etiketlənməlidir? Şəxsi töhfə hansı səviyyədə olmalıdır?"

Lakin nüfuzlu "Axel Springer" şirkətinin baş direktoru Mathias Döpfner Thuringiya dövlət başçısının SI ilə yaradılmış məqaləsinin Frankfurter Allgemeine Zeitung tərəfindən silinməsini tənqid edib.

Döpfner deyib ki, özü də SI istifadə edərək FAZ-ı tənqid edən mətn hazırlayıb və həmin yazı öz imzası altında dərc olunub. Mətndə FAZ müasir texnologiyaları qəbul etməməkdə ittiham olunur, bu isə Döpfnerə görə "at arabası lobbisinin avtomobilə qarşı ümidsiz cəhdi"dir.

Press Şurasının qaydaları

Almaniyanın çap və onlayn media sahəsini öz-özünü tənzimləyən Alman Press Şurası bildirir ki, redaksiya məsuliyyəti bütün redaksiya materiallarına şamil olunur: "Bu məsuliyyət süni yolla yaradılmış məzmun üçün də keçərlidir."

Press Şurası SI ilə yaradılmış materialların etiketlənməsini zəruri saymır. Onun səbəbi şikayətlərin etik qiymətləndirilməsində mətnin kim tərəfindən və necə yaradılmasının əhəmiyyəti olmamasıdır. Lakin Şura belə hallar olduğu halda ciddi peşəkar məsuliyyət və doğruluğun pozulması kimi qiymətləndirə bilər.

Mart ayında "Axel Springer" şirkətinin tərkibinə daxil olan Business Insider saytı evdə uşaqla işləyən ana mövzusunda SI tərəfindən yaradılan və müəyyən müəllifin adıyla verilmiş materialın dərc olunması münasibətilə xəbərdarlıq almış və həmin məqalə silinmişdir.

Nəticələr və perspektivlər

Vera Katzenberger jurnalistikanın redaksiya qaydalarına belə açıq pozuntularına qarşı təcili tədbirlər görülməsinin vacibliyini vurğulayır. Çox jurnalist üçün SI axtarış motoru və imla yoxlayıcısı kimi adi vasitə halını alıb. "Düzgün dəstək ilə SI müəllifliyi arasındakı sərhəd bulanıqlaşır," o, qeyd edir.

Katzenberger vəziyyətin müntəzəm təlimlər və SI istifadə hallarının açıq müzakirəsi ilə yaxşılaşacağını düşünür. Öz tələbələrinə SI-nı alət kimi qavramağı, jurnalist bacarıqlarının əvəzləyicisi saymamağı tövsiyə edir: "Əgər SI onların yerinə düşünürsə, öz peşəkar inkişafları geridə qala bilər."

O, həmçinin medianın səhvlərlə şəffaf davranmasının vacib olduğunu bildirir: "Etimad tək bir hadisə ilə qazanılmır və ya itirilmir. Redaksiyalar SI-nı tamamilə rədd etməklə onu bərpa edə bilməzlər. Bu, yanıltıcı olar. SI artıq qalıcıdır."