Amerika Birləşmiş Ştatları və İran bazar günü müharibəni sona çatdırmaq üçün ilkin razılıq əldə etdiklərini açıqlayıblar. Bu, münaqişənin başlamasından bəri enerji böhranında olan ölkələrdə ümidləri artırıb.

ABŞ prezidenti Donald Tramp sosial şəbəkədə yazıb: "Dünyanın gəmiləri, mühərriklərinizi işə salın. Neft axsın!"

Razılaşmanın əsas məqsədi Hörmüz Boğazını rəsmi imzadan sonra cümə günü yenidən açmaqdır.

Hörmüz Boğazı enerji ticarəti üçün həyati əhəmiyyət daşıyır və normal şəraitdə dünyada neft və təbii qazın təqribən beşdə birini daşıyır.

Tehran münaqişənin başlanğıcı olan 28 fevral 2026-cı ildən bəri boğazda nəqliyyat axınını faktiki olaraq dayandırıb və bu, tarixin ən böyük qlobal neft təchizatı pozuntularından birinə səbəb olub.

O vaxt ölkələr neftin qiymətinin 27 fevralda 72 dollar civarından 150–200 dollar arasında yüksələcəyini gözləyirdi. Lakin qiymət artımı ölçülü oldu, neftin bareli maksimum 120 dollara çatdı və sonra azalaraq ABŞ-İran razılaşmasından sonra daha da düşdü.

Tələbdə azalma qiymət artımını məhdudlaşdırıb

ABŞ və digər Körfəz regionu olmayan ölkələrin təklifi artıb, Çin tələbatı azalıb, strateji ehtiyatlar koordinasiyalı şəkildə sərbəst buraxılıb. Bazar bu münaqişənin tezliklə sona çatacağına ümid edir.

"Wall Street Journal" yazıb ki, ABŞ aprel və may aylarında neft ixracını gündə 5 milyon bareldən çox artırıb, son illər orta hesabla 4 milyon barel idi.

Çin isə son həftələrdə xam neft idxalını kəskin şəkildə azaldıb və daxili ehtiyatlara əsaslanıb.

Energy şirkəti FGE NexantECA-nın sahibi Fereidun Fesharaki Bloomberg-ə bildirib ki, neft bazarı enerji şokuna tələbin azalması ilə reaksiya verib. Çin gündə 4 milyon barel idxalı azaldıb.

"Vortexa" şirkətinin Çin neft bazarı aparıcı analitiki Emma Li yazıb ki, Çin may ayında Orta Şərq təchizatındakı pozuntuları kompensasiya etmək üçün daxili ehtiyatlarını istifadə etməyə başlayıb, spot bazardan xam neft almaqdan imtina edib. Bu, neft qiymətlərinə təzyiqi əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.

Qlobal neft ehtiyatları sürətlə azalır

Dünya üzrə ölkələr, o cümlədən Çin, Yaxın Şərq Körfəzində ilişib qalmış milyonlarla barel nefti kompensasiya etmək üçün daxili ehtiyatlarına müraciət edirlər.

ABŞ Enerji Məlumat İdarəsinin məlumatına görə, martdan may ayına qədər neft ehtiyatları gündə orta hesabla 5,3 milyon barel sürətlə azalıb.

Sənaye ekspertləri ehtiyatların kritik səviyyələrə çatdığını xəbərdarlıq edirlər.

"Ehtiyat tamponları getdikcə azalır," deyə "Rystad Energy"də analitik və keçmiş OPEC rəsmisi Jorge Leon bildirib. O əlavə edib ki, "Boğazın uzun müddət bağlanması ehtimalı neft qiymətlərinin bu yay tez bir zamanda barel üzrə 150 dollara qalxmasına səbəb ola bilər."

Normala qayıtmaq aylar çəkəcək

Vaşinqton və Tehran artıq razılığa gəlib və Hörmüz Boğazını tezliklə açacaqlarını bildirirlər. Təchizat sıxıntısının yüngülləşməsi ilə bağlı ümüdlər artır.

Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bazarlarda təhlükəsizlik tədbirləri tələb olunduğu üçün enerjinin müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıtması aylarla davam edəcək.

Müharibələr və ticarət böhranları nəqliyyat risklərini artırır

Boğazdakı hərəkətin bərpası, yüzlərlə və ya minlərlə gəminin ilişib qalması, eləcə də sığorta məsələlərinin həlli vaxt aparacaq.

"Capital Economics" şirkətinin baş iqtisadçısı Neil Şiring araşdırma qeydinə yazıb: "Gəmi təhlükəsizliyi təmin olunsa da, tankerler yanlış yerlərdədir, neft istehsalı və emalı müəssisələri tam gücə çatmalıdır. Boğazdan keçən gəmilərin sığorta xərcləri və mövcudluğu ilə bağlı suallar qalır."

O əlavə edib ki, hazırki iş fərziyyəsi üzrə üçüncü rübün sonunda enerji axınlarının təxminən 80 faizi bərpa ediləcək.

"Sparta Commodities"in tədqiqat rəhbəri Neil Krosbi deyib ki, boğaz açıldıqdan sonra sərbəst hərəkətin təmin olunması səkkiz həftə və ya daha çox vaxt ala bilər.

Təchizatı bərpa etmək çətin olacaq

Münaqişə yalnız nəqliyyat problemləri yaratmayıb, eyni zamanda Yaxın Şərqdə enerji obyektlərinə ziyan vurub.

Zədələnmiş neft yataqları, boru kəmərləri və digər infrastrukturlar təmir edilmədən normal təchizat mümkün olmayacaq. Təmirlər üçün yoxlamalar tələb olunur və proses yavaş gedə bilər.

Bəzi enerji istehsalçıları anbar tutumlarının doluluğu səbəbindən istehsalı dayandırıblar.

Bu şəraitdə enerjinin təchizatı və qiymətlərin sabitləşməsi bir müddət çəkə bilər.

"ATFX Global" şirkətinin baş bazar strateqi Nik Tvidel Reuters-ə deyib: "Boğazın nə qədər tez açılması və neft axınlarının nə vaxt normal vəziyyətə qayıdacağı barədə çoxluqla gözləmə və müşahidə olacaq. Bu, həftələrlə yox, aylarla çəkə bilər."