Çin filmi 'Dear You' demək olar ki, tamamilə Çin Xalq Respublikasının Çaoşan bölgəsinin dialekti olan Teocyua dilində çəkilib.

Ailə, ümid və çətinliklər haqqındakı nostaljik hekayə olan 'Dear You' bu yay Çində kassaları fəth edib. Film Sinqapurda nümayiş etdirilərək, ölkədəki Çin mənşəli əhalinin dil identifikasiyası ətrafında müzakirələrə səbəb olub.

Bu uğur demək olar ki, bütünlüklə Çaoşan bölgəsinin Teocyua dialektində çəkilib. Bu dil Cənub-Şərqi Asiyada yaşlı Çin nəsilləri arasında hələ də danışılır.

Lakin film bu ay Sinqapur kinoteatrlarında nümayiş olunduqda, əksər nümayişlərin Mandarin dilində dublyaj ediləcəyini öyrənənlər məyus oldu. Mandarin Çinin ortaq dili və Sinqapurun dörd rəsmi dilindən biridir, ingilislə birgə.

"Teocyua olduğum üçün, filmi həmin dildə izləmək daha da xüsusi oldu," deyə kilsə işçisi Vu Silin bildirir. O və anası keçən həftə yalnız səkkiz xüsusi Teocyua nümayişindən birinə bilet tapıb filmə baxıblar. Biletlər iki saatdan az müddətdə satılıb.

Çində film orijinal dilində göstərilirsə, Sinqapurda da Teocyua dilində nümayiş edilə bilməzmi? Sualı yerli əhali arasında müzakirə yaradıb.

Film hökumətin Çin dialektləri yox, Mandarin danışılması təşəbbüsünə qarşı gözlənilmədən müzakirə başladı.

Sinqapurda Çin icmasını birləşdirmək məqsədilə başlayan bu təşəbbüs o qədər uğurlu oldu ki, bəziləri iddia edir ki, Teocyua, Hokyen, Kanton və Hakka kimi dialektlərin sayı geri dönməz şəkildə azalıb.

Rəhbərliklər dialektlərdə film nümayişlərinin artırılması çağırışlarına cavab verib. Sinqapurun informasiya nazirliyi bazar ertəsi açıqlama verərək "Dialekt filmlərinin kinolarda daha sərbəst nümayişi üçün daha çevik yanaşma tətbiq ediləcəyini" bildirib.

İnternet istifadəçiləri arasında bəzi şəxslər 'Dear You' filmini Teocyua dilində izləmək üçün qonşu Malayziyaya getməyi planlaşdırdıqlarını paylaşırlar. Təxminən 5 min bilet satılan digər səkkiz nümayiş bazar ertəsi satılıb və iki saat ərzində satılıb. Cümə günündən etibarən əlavə 50 Teocyua nümayişi təsdiq olunub.

Çox sayda Sinqapurlu üçün 'Dear You' keçmişə şirin-acı səyahətdir, dənizləri keçmiş və yeni dövrə qədəm qoymuş bir dildə danışılır.

Filmin fonu Çinlilərin Cənub-Şərqi Asiyaya tarixi miqrasiya dalğasıdır.

Teocyua dilini bilməyənlər belə filmin orijinal formasını izləməyə çalışırlar.

35 yaşlı Pekindən Sinqapura iş üçün gələn Anna Çjanq deyir: "Bəzən həmin duyğu, hava, hissiyyat önəmlidir." O, filmi Teocyua dilində altyazılarla izlədiyini və bunu hər hansı bir xarici film kimi qəbul etdiyini söyləyir.

Anna əlavə edir: "Tərcümə edilmiş versiyalar pis deyil, lakin orijinal xarakterdən fərqli təsir bağışlayır."

Aşağı büdcəli və əsasən amatör aktyorlardan təşkil olunmuş 'Dear You' Taylanda yola düşərək orada babasını axtaran Cənubi Çin kəndindən gənc oğlanın hekayəsini əks etdirir.

Babası 1948-ci ildə kənddən qaçaraq vətəndaş müharibəsindən yayınıb. 1950-ci illərdə Taylandda trişo sürücüsü olan atası orada digər Çinli miqrantlarla hosteldə qalaraq arzu dolu məktublar yazıb.

Teocyua dilində çəkilən bu film kimlik məsələlərinə toxunur. Film XIX əsrdən başlayaraq milyonlarla Çinlinin Sinqapur və Cənub-Şərqi Asiyaya təhlükəli dəniz səfərlərini əhatə edən miqrasiya dalğası fonundadır.

Sinqapur Milli Universitetinin Çin tədqiqatları üzrə dosenti Li Çer Lənq deyir: "Dialektlər Çin mənşəli Sinqapurluların köklərini göstərir. Mənim fikrimcə, Mandarin məktəblərdə öyrənilən əlavə dildir." O əlavə edir: "Belə kiçik bir filmin belə təsir gücünə malik olması maraqlıdır."

Sinqapurda Çin icması əhalinin 70 faizindən çoxunu təşkil edir və əvvəl dialektlər geniş yayılmışdı.

1980-ci illərdə hökumət Mandarinə keçid üçün kampaniya başladıqdan sonra dialektlər radio və televiziyadan aradan çıxıb və kinolarda dublyaj olunub.

1960-cı illərdə qəbul edilmiş ikidilli siyasət çərçivəsində hamının ingilis dili və öz etnik dilində danışması təşviq olunub.

Kampaniya başlandıqda təxminən 70 faiz Çinli Sinqapurlular evdə dialekt danışırdı. 2020-ci ildə bu göstərici 8,7 faizə düşüb.

Dialektlər əsasən yaşlı Sinqapurlu nəsillər arasında istifadə edilir. Bu məhdudiyyətlər hələ də qüvvədədir, baxmayaraq ki, ingilis dili əksəriyyət üçün ünsiyyət dili sayılır.

1990-cı illərdən sonra Mandarin kampaniyası əsasən ingilis dilli Çinlilərə yönəlib və dialektlər əlçatmaz olub.

İki kino işçisinin Straits Times qəzetində nəşr olunan məktubunda deyilir: "Kampaniya məqsədinə çatıb - Mandarin Çinli Sinqapurlular arasında ortaq dil kimi möhkəmlənib və dialekt mənzərəsini məhv edib. Dialekt filminin nümayişi artıq fransız və ya malay filminin nümayişindən fərqlənmir."

Onlar əlavə edilir: "Mandarin kampaniyasının müvəffəqiyyətini tam aradan qaldırmaqla təsdiqləməyin daha yaxşı yolu ola bilərmi?" Məqsəd Çinli Sinqapurlular arasında mədəni müxtəlifliyin olgunluq siqnalını verməkdir.

Məsələ sosial mediada və siyasətçilər arasında da müzakirə olunur. Facebook-da müxalifət deputatı Dennis Tan dialektləri "ömür yolu, adət-ənənə və kimliyimizin yaşayan, nəfəs alan anbarları" kimi qiymətləndirib.

Müzakirələrin davamı gözlənilir. İki millət vəkili dövlətə dialektlərdə filmlərin nümayişi ilə bağlı sorğu verib.

Vu bildirir: "Bir çox insan artıq dialekt danışa bilmir. Bu siyasəti yenidən gözdən keçirmək vaxtıdır. Mədəniyyətimizin bir hissəsini qorumaq istəyirlərsə, bu vacibdir."

Dialektlərlə yanaşı, həmin dildəki ənənələr də tədricən yox olur.

Vu 'Dear You' filmində özünün uymuş olduğu Teocyua ritualını görüb və duyğulanıb. Onun dediyinə görə, 15 yaşın tamamında icmanın mədəni baxımdan önəmli mərasimi olan "bağdan ayrılmaq" üçün valideynləri ona hədiyyə verib.

Keçən il 15 yaşını tamamlayan nəvəsinin isə belə bayramı olmayıb.

Bununla belə, gənc Sinqapurlular nəsilləri ilə əlaqə saxlamağa maraq göstərir. Onlar yoxa çıxmaqda olan dialektləri öyrənmək, dərslər almaq və Çin kəndlərinə səfərlər təşkil edir.

Lakin Nanyang Texnoloji Universitetinin dialektlər üzrə dosenti Tan Ying Ying bu tendensiyanın dəyişəcəyinə ümid etmir.

O deyir: "İndi öyrənən gənclər bunu xarici dil kimi, əyləncə üçün öyrənə bilərlər. Amma heç kim danışmırsa, qorumaq mümkün olmayacaq."

Tan əlavə edir: "'Dear You' filmi ətrafında yaranan qarışıqlıq itkiyə yas tutmaq kimidir."