«Səkkiz yaşı olanda aparacaqlar»: Əfqanıstanda körpə qızlar borc müqabilində nişanlanır

Əfqanıstanda uşaq nikahları sürətlə artır və bəzi ailələr borc və ya ərzaq müqabilində hələ beşikdə olan qızlarını ərə verməyə söz verir. Bu, «Zan Times» jurnalistləri Neda Noran və Atusa Azarın «The Guardian» qəzeti ilə birgə hazırladığı araşdırmada əks olunub. Müsahiblərin adları təhlükəsizlik üçün dəyişdirilib.

Bir yaşlı nişanlı, iki aylıq «girov»

57 yaşlı Gülnar bir yaşlı nəvəsini 200 min əfqani və ailənin borcunun silinməsi müqabilində ərə verməyə razılıq verib. Razılaşmaya görə, qızı təxminən səkkiz yaşında aparacaqlar. 51 yaşlı Sahib Can isə iki aylıq nəvəsini borc əvəzinə nişanlayıb: burada pul ödənilməyib, körpənin yeddi yaşında təhvil veriləcəyi deyilir. 44 yaşlı Səbzə qızını üç yaşında ikən 300 min əfqanilik borca görə «satıb». İndi yeddi yaşı olan uşağın bir il ərzində aparılacağı gözlənilir.

18 yaşlı Simanın hekayəsi bu qızları nəyin gözlədiyini göstərir. O, Badğis vilayətində 13 yaşında əmisi oğluna ərə verilib, artıq dörd dəfə doğub, uşaqlarından biri sətəlcəmdən dünyasını dəyişib.

Azyaşlı analar və ölüm riski

Şəbnəm adlı mama Taliban hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra uşaq yaşlı anaların sayının kəskin artdığını deyir. Ölkənin şimalındakı dövlət xəstəxanalarından birində ilin ilk beş ayında 42 azyaşlı qız doğuş edib, onlardan ikisi həyatını itirib.

BMT-nin humanitar ofisinin (OCHA) məlumatına görə, Əfqanıstanda ana ölümü hər 100 min diri doğuşa 600 haldır. Müqayisə üçün: bu göstərici İranda 16, Pakistanda 155, Böyük Britaniyada 12-dir.

Məktəbdən evliliyə

UNICEF-in hesablamalarına görə, 2,2 milyondan çox əfqan qızı altıncı sinifdən yuxarı təhsil almaqdan məhrumdur. Əfqanıstan İnsan Hüquqları Mərkəzi məktəbdən uzaqlaşdırılan qızların təxminən 70 faizinin zorla ərə verildiyini, onların da 66 faizinin 18 yaşından kiçik olduğunu bildirir. BMT-nin İnkişaf Proqramına (UNDP) görə, əhalinin dörddə üçü – təxminən 28 milyon nəfər əsas ehtiyaclarını ödəyə bilmir, ailələrin 80 faizindən çoxu borcludur. 2025-ci ildə beynəlxalq yardımın 16 faizdən çox azalması isə yüzlərlə klinikanın bağlanmasına və ya xidmətlərini azaltmasına səbəb olub.

Taliban hakimiyyətindən əvvəlki qanun 15 yaşından kiçiklərin nikahını cinayət sayırdı. Yeni fərmanda isə heç bir yaş həddi yoxdur.

Mənbə: Zan Times / The Guardian (Neda Noran, Atusa Azar), 15 iyul 2026.