2023-cü ilin oktyabr ayından əvvəl insan haqları təşkilatları İsrail həbsxanalarında saxlanılan fələstinlilərə qarşı cinsi zorakılıq və istismara dair iddiaları uzun illər boyunca sənədləşdirib. 2023-cü ilin oktyabrından sonra isə bu pozuntuların tezliyi və şiddəti ciddi şəkildə artıb. İsrail həbsxanası mühafizəçiləri və əsgərləri tərəfindən amansız hücumlar çoxsaylı faktlarla təsdiqlənib.

“Al Jazeera”nin yaxınlarda yayımladığı "Evidensiyanın Bədənləri" adlı sənədli filmi fələstinli sağ qalanların şok edici şəxsi ifadələrini təqdim edir və qadınlar, kişilər, uşaqlar üzərində cinsi işgəncənin həyata keçirildiyi sistemin daxili işləmə mexanizmlərini ətraflı göstərir.

Toplanmış dəlillər İsrail saxlanma sistemində utandırmaya, hakimiyyət qurmağa, insanlıqdan çıxarmağa və məhv etməyə yönəlmiş genişmiqyaslı cinsi zorakılıq nümunələrinin varlığını nümayiş etdirir. Görünür ki, İsrail bu cinsi zorakılığı fələstinlilərə qarşı soyqırım kampaniyasının bir hissəsi kimi istifadə edir.

İsrail 1967-ci ildən bəri işğal altındakı fələstin əhalisini idarə etmək üçün geniş həbsxana sistemi yaradıb. Təqribən 750 mindən artıq fələstinli bu müddət ərzində İsrail həbsxanalarında saxlanılıb. Hazırda isə ən azı 9500 fələstinli, o cümlədən 360-dan çox uşaq israilli zindanlarda qalmaqdadır. Təxminən 3500 fələstinli heç bir ittiham olmadan “administrativ həbs”dədir. Bundan əlavə, Qəzza zolağından 1300-dən çox fələstinli hərbi həbsxanalarda saxlanılır.

Sağ qalanların ifadələri göstərir ki, işgəncə sadəcə həbsxana ilə məhdudlaşmır, həbs müddətinin bütün mərhələlərində – ev basqınları, xəstəxana reydləri, sərhəd buraxılış məntəqələri, hərbi əməliyyatlar, köçürmə, sorğu-sual, həbs və hərbi məhkəmə prosesləri zamanı da baş verir.

Bu səbəbdən məsuliyyət İsrailin təhlükəsizlik orqanlarının – ordunun, polis idarəsinin, Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin tabeliyində olan İsrail Həbsxana Xidmətinin və Baş nazirin nəzarətində olan Shin Bet kəşfiyyat qurumunun üzərinə düşür.

“Haaretz” İsrail mediası son vaxtlar bir sıra rəsmiləri, o cümlədən Milli Təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvir, İsrail Həbsxana Xidmətinin rəhbəri Kobi Yaakobi, hüquqi müşavir Eiran Nahon və baş tibb işçisi Dr. Liav Qoldşteyn daxil olmaqla, fələstinli həbsxanadlılara qarşı zorakılıqda “əməkdaşlar” kimi adlandırıb.

Fələstinli saxlanılanlar soyundurulma, gözlərini bağlama, əlbəkləmə, döymə, aclıq, yuxusuzluq, genitalların hədəfə alınması, cinsi hücum, obyekltərlə və hətta itlərlə zorlanma, əsgərlər və digər məhbuslar qarşısında alçaldılma, tibbi yardımdan məhrum edilmə və hüquqi nəzarətin maneə törədilməsi kimi müxtəlif işgəncələrə məruz qaldıqlarını bildirirlər.

2023-cü ilin 7 oktyabrından sonra İsrail ordusu Qəzzadan kütləvi şəkildə fələstinliləri həbs etməyə başlayaraq onları hərbi idarəçilikdə olan həbs düşərgələrinə göndərib. İsrail ordusunun hərbi bazasına çevrilmiş Sde Teyman mərkəzi geniş yayılan zorakılıq praktikaları ilə məşhurdur. Orada əsgərlərin bir fələstinli saxlanılanı döyməsi barədə sızdırılmış video beynəlxalq qınağa səbəb olsa da, heç bir məsuliyyətə yol açmayıb.

Bu təkrar pozuntuların sənədləşdirilməsinin əhəmiyyəti onların tendensiyasını ortaya qoymasındadır. Hesabatlar, sağ qalanların ifadələri və insan haqları təşkilatlarının məlumatları göstərir ki, bu hadisələr ayrı-ayrı bədxassəli fərdlərin təcrid olunmuş hərəkətləri deyil, dövlət orqanları tərəfindən sistemli zorakılıqdır.

Hüquqi baxımdan fərq böyükdür: tək bir cinsi zorakılıq hadisəsi müharibə cinayəti kimi qiymətləndirilə bilər, lakin sistemli və kütləvi zorakılıq insanlıq əleyhinə cinayətlərə yaxud soyqırım kimi dəyərləndirilə bilər. Cinsi işgəncə qorunan bir qrupun üzvlərinə qarşı məqsədli şəkildə onların qismən və ya tamamilə məhvinə yönəlibsə, soyqırım cinayəti olaraq qəbul edilir.

Soyqırım kontekstində cinsi zorakılıq fərdi qrup üzərində, qrupu isə fərd üzərindən hədəfə almaq məqsədi daşıyır. Bu, ləkələmə vasitəsi kimi istifadə olunur və bədəni qrupun məhvinin münaqişə meydanına çevirir.

Fələstinli sağ qalanların ifadələri insanlıqdan çıxarılmanın – soyqırımın ideoloji təməlinin – mövcudluğunu aydın şəkildə göstərir. Soyqırım gedən qrupun əvvəlcə fərdiliyinin, sonra ləyaqətinin, sonra isə insanlığının əlindən alınması ilə başlayır. Qəzzada soyqırımın başlanğıcından bəri yüksək vəzifəli israilli rəsmilər fələstinliləri “insan heyvanları” kimi təqdim edirdilər. Nəticədə zorakılıq təkcə icazə verilən deyil, hətta təqdir edilən hal alıb.

Əsgərlərin cinsi və digər zorakılıqları gülərək, çəkərək, alçaldaraq və təqdir edərək nümayiş etdirmələri də hüquqi baxımdan önəmlidir. Bu, zorakılığın sadəcə baş vermədiyini, eyni zamanda onun normalanaşdığını göstərir.

Soyqırım Konvensiyası soyqırımın yalnız qətl olmadığını qeyd edir. Qorunan qrupun üzvlərinə ağır fiziki və ya ruhi zərər vurmaq, qrupun məhvini səbəb olacaq həyat şərtlərini bilərəkdən yaratmaq və reproduktiv imkanlarının qarşısını almaq da soyqırım cinayətlərinə daxildir.

Cinsi zorakılıq bu kateqoriyalara daxil ola bilər. Sterilizasiya ilə nəticələnməyəcəyi halda belə, reproduktiv orqanlara uzunmüddətli fiziki zərər vura bilər, sonsuzluq, hamiləlikdə problem və xroniki reproduktiv sağlamlıq çətinlikləri riskini artırır.

Bu, həm də ciddi psixoloji travmaya, yaxınlıq və münasibətlərdə çətinliklərə, gələcək valideynlikdə problemlərə səbəb ola bilər. Genitalların hədəfə alınması, obyekltərlə zorlanma, elektroşok, məcburi soyunma, cinsi açıqlama ilə hədələmə və ailə həyatının ruhi məhvi qrupun bioloji və sosial reproduksiyasını məhv etmək niyyəti ilə həyata keçirilən praktikalar ola bilər.

Ruanda beynəlxalq cinayət tribunalı Akayesu məhkəməsində bu məsələni tanıyıb. Orada məhkəmə zorlandı və cinsi zorakılığın soyqırım məqsədi ilə törədildiyi təqdirdə soyqırım kimi qəbul edilə biləcəyini qərara alıb. Ruandada bu zorakılıqlar tutu xalqına qarşı qrupun məhvi məqsədi ilə istifadə edilmişdi.

Bosniyada etnik təqib hesabına cinsi zorakılıq hədəf qrupun müəyyən ərazilərdən uzaqlaşdırılması üçün silah kimi istifadə edilib. Myanmarda isə Rohincalar üzərində yönəlmiş qrup cinayətləri soyqırım kampaniyasının əsas hissəsidir.

İsrail ədliyyə sistemi fələstinlilərə qarşı israillilər tərəfindən törədilən ciddi cinayətləri, o cümlədən cinsi zorakılıqları araşdırmaq istəmir və ya buna qadir deyil. BMT-nin müstəqil araşdırma komissiyaları bir neçə dəfə sənədləşdirib ki, İsrail ordusunun ədliyyə sistemi struktur, prosedur və institut səviyyəsində beynəlxalq qanun pozuntularının effektiv araşdırmasına imkan vermir. Cinayətkarları məsuliyyətdən qoruyan belə sistem səmərəli nəticəyə gətirmir, ciddi pozuntuların qarşısını almır və qanunsuz halların davamına şərait yaradır.

Bu səbəbdən belə halların davamlı olduğu yerlərdə ciddi və düzgün səviyyədə araşdırma aparılmalıdır. Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi (ICC) fələstinlilərə qarşı cinsi zorakılıqları yalnız müharibə cinayəti kimi deyil, həm də insanlıq əleyhinə cinayətlər olaraq qiymətləndirməlidir. Qəzza regionunun dağıntısı, kütləvi həbs, məcburi köçürmə, aclıq, insanlıqdan çıxarma və sistemli işgəncə kontekstində ICC həmçinin bunun soyqırım aktı kimi araşdırılmasının vacibliyini vurğulamalıdır.

Cinsi zorakılıq halları zənn olunan yerlərdə araşdırma yalnız cinayətlərə birbaşa həmlə edən şəxslərlə məhdudlaşmamalı, məsuliyyətin tam zəncirini əhatə etməlidir.