Federal hökumət məhkəmə sənədlərində iddia edib ki, 3M şirkəti 50 ildən çox əvvəl bilirdi ki, onun yanğınsöndürmə məhsulları, o cümlədən "Pfas" adlı "əbədi kimyəvi maddələr", insan və heyvan sağlamlığı üçün təhlükə yaradır və ətraf mühitə ziyan gətirir.

2 milyard dollarlıq iddia sənədlərində qeyd olunur ki, məhsullar Avstraliyada su və torpaqda qalıcıdır, insan və heyvan bədənində toplanaraq böyrək funksiyasının azalması, immun sistemdə dəyişikliklər, sonsuzluq, yetkinlik problemləri və körpələrdə aşağı doğuş çəkisi kimi xəstəliklərə səbəb olur.

May ayında baş prokuror Mişel Rouland bildirmişdi ki, hökumət 3M və onun Avstraliya törəmə şirkətinə qarşı "Pfas" kimyəvi çirklənməyə görə 28 müdafiə bazasında məhkəmə iddiası qaldırıb. Təzminat məbləği 2 milyard Avstraliya dollarından (1,4 milyard ABŞ dolları) çoxdur.

Hökumət hesab edir ki, yanğınsöndürmə köpüklərində istifadə olunan per- və polifluoroalkil maddələri, yəni "Pfas", böyük ekoloji və iqtisadi zərər vurub və hazırkı iddia Avstraliya hökumətinin ən böyük məhkəmə tələbi olaraq qalır.

Keçən il Avstraliyada üç əsas "Pfas" kimyəvi maddəsi ekoloji çirklənmə və sağlamlıq riskləri səbəbindən qadağan edilmişdi.

Federal məhkəməyə təqdim olunan ətraflı iddia sənədi göstərir ki, hökumət 3M şirkətinin AFFF adlandırılan su əsaslı köpüyünün ətraf mühitə və insan sağlamlığına zərərli olduğunu bildiyini və Avstraliya şöbəsinin 1973-cü ildən ən gec məlumatlı olması lazım olduğunu sübut edəcək.

Hökumətin hüquqşünaslarının 1.600-dən çox səhifədən ibarət tədqiqatında, şirkətin daxili sənədlərində məhsulların zəhərli olduğu barədə xəbərdarlıqlar olduğu iddia edilir. 1981-ci ildə tərtib olunmuş sənəddə göstərilir ki, 3M Alabamadakı zavodlarından birində "uşaqlı qadınların" işə qəbuluna icazə vermirdi ki, onlar siçanlarda anadangəlmə qüsurlara səbəb olan fluoro-kimyəvi maddəyə məruz qalmasınlar.

"Pfas" çoxsaylı ev və sənaye məhsullarında olur. 14.000-dən çox birliyi çətin parçalanır və uzun müddət ətraf mühitdə qalır. Bəziləri, məsələn, PFOA, hal-hazırda Avstraliyada qadağan olunan kimyəvilərdir və insanlarda xərçəng yarada bilər.

Hökumətin may ayındakı məlumatına görə, Avstraliyadakı 28 müdafiə bazasında bu maddələrlə çirklənmə baş verib, çirklənmiş torpaq çıxarılıb və təmizlənməlidir.

Müdafiə Nazirliyi 2004-cü ildən "Pfas" maddələrinin istifadəsini tədricən dayandırıb.

Məhkəmə sənədləri göstərir ki, 1967-1968-ci illərdə müdafiə və digər federal işçilər AFFF məhsullarının nümayişlərində iştirak edib, şirkət isə hökumətə məhsulların zəhərsiz olduğunu və geniş sınaqlardan keçdiyini göstərən broşürlər təqdim edib.

Sənədlərdə bildirilir ki, məhsulların alınmasına 1972-ci ildə başlanılıb. 1973-cü ilin dekabrından əvvəl şirkət məhsulların insan üçün qıcıqlandırıcı olmadığını, otlara zərər vermədiyini və biologiyada parçalandığını açıqlayıb.

3M Avstraliya 1972-ci ilin sentyabrında AFFF məhsulunu Avstraliyaya ucuz qiymətə təqdim edib.

1983-cü ilin iyununda hökumət 3M-dən AFFF-nin ekoloji zərərli təsirlərini və tullantılarının problem yaratması barədə məlumat istəyib.

1989-cu ildən 2003-cü ilə qədər hökumət 3M-in AFFF məhsullarını müdafiə standartlarına uyğunluğu şərti ilə alıb.

2011-ci ildən etibarən hökumət potensial "Pfas" çirklənməsini araşdırır və monitorinq aparır.

İddia sənədlərində kimyəvilərin bazaların yaxınlığında torpaq, beton, asfalt və çöküntülərdən yeraltı və səth sularına sızdığı deyilir. Genişmiqyaslı araşdırmalar davam edir və gələcəkdə də artması gözlənir.

Sənədlərdə "prioritet" hesab olunan bazalar siyahısı var. 2016-cı ilin siyahısında 24 bazanın əlavə qiymətləndirmə, araşdırma və ya tədbirə ehtiyacı olduğu göstərilir.

İddia sənədi yüz milyonlarla dollar məbləğində hüquqi ödəniş tələb edir. Onun içində 360 milyon dollar sinif iddialarına, 214 milyon dollardan çox araşdırma, monitorinq, bərpa və qarşısının alınmasına, 51 milyon dollardan çox isə tədqiqat və sübut yığılmasına sərf olunub.

3M bazar ertəsi şərh üçün müraciətə cavab verməyib.

May ayında şirkətin sözçüsü açıqlamışdı ki, 3M heç vaxt Avstraliyada "Pfas" istehsal etməyib və məhsulların satışını təxminən iyirmi il əvvəl dayandırıb. O, müdafiənin məhsullardan iki onillik istifadə etdiyini də əlavə edib.

"Biz bu iddialara qarşı hüquqi prosesdə özümüzü müdafiə edəcəyik," deyə sözçü vurğulayıb.

Bu ayın əvvəlində Melburndakı məhkəmə iclasında hakiminində olduğu Catherine Batton belə işlə qarşılaşmadığını söyləyib. O, işi "çətin" adlandırmağın yüngüllük olacağını qeyd edib.

Oktyabrda əlavə məhkəmə iclası keçiriləcək. 3M ilin sonuna qədər müdafiəsini təqdim edəcək.