Avropada yay qızmarı 50 mindən çox insanın ölümünə səbəb olub

Yeni araşdırmanın nəticələrinə görə, bu yay Avropada qeydə alınan rekord istilik 50 mindən çox insanın ölümünə səbəb olub. Onların təxminən üçdə ikisi insan fəaliyyəti ilə bağlı iqlim dəyişiklikləri ilə əlaqələndirilir.

Mənbə: Associated Press, Nature Health jurnalında dərc edilmiş araşdırmaya istinadən.

Təfərrüatlar: Tədqiqatçılar iyun, iyul və avqustda 854 Avropa şəhərində istiliklə bağlı ölüm hallarını müxtəlif yaş qrupları üzrə modelləşdirib. Onlar 50.391 insanın yüksələn temperatur səbəbindən öldüyünü aşkar ediblər. Onların 32.619-u isə kömür, neft və qazın yanması nəticəsində yaranan aşırı istilikdən ölüb, araşdırmada qeyd olunur.

Bu rəqəm əvvəlki ən ölümcül yayla müqayisədə 71 faiz çoxdur. 2022-ci ildə həmin tədqiqatçıların məlumatına görə, 29.480 insan həyatını itirib. Onlar bu ayın əvvəlində Avropanın həmin şəhərlərində illik istiliklə bağlı ölümün izlənməsi barədə araşdırma dərc ediblər.

Buna baxmayaraq, yayda ölüm hallarının rəqəmləri aşağı göstərilib. Çünki onlar may ayındakı ölüm hallarını və Avropanın təxminən 40 faiz həcmində əhalisinin yaşadığı 854 şəhər xaricindəki tələfatı nəzərə almır, araşdırma müəllifləri vurğulayıb.

Təxminən ölüm hallarının üçdə biri 17 iyun ilə 1 iyul arasında — xüsusilə güclü istilik dalğası dövründə baş verib. Temperatur normadan 5,3 dərəcə Selsi yüksək olub, deyə araşdırmanın Londondan olan biostatistik əməkdaşı Garifallos Konstantinudis bildirib.

"Qərb və Şimali Avropanın böyük hissəsində infrastruktur bu cür temperatur dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılmayıb, hansı ki, antropogen istiləşmə nəticəsində indi müşahidə olunur", — araşdırmanın baş müəllifi, London İmperial Kollecinə məxsus iqlimşünas Kler Barns deyib. Bildirib ki, bu yay bəzi Avropa şəhərlərində temperatur normalardan 12 dərəcə Selsi yüksək olub.

Araşdırma həmçinin göstərib ki, 50 mindən çox ölüm halından 32 mindən artıqsı insan fəaliyyətindən qaynaqlanan anormal istilik səbəbindən baş verib. Ən çox ölüm İtaliya, Fransa, İspaniya və Almaniyada qeydə alınıb.

Qrupun araşdırmasına görə, 2000-2025-ci illər arasında Avropanın bütün paytaxtları arasında ən yüksək istiliklə bağlı ölüm göstəricisi Roma şəhərində olub.

"Bu artıq ciddi iqlim dəyişiklikləri fonunda normal sayılmayan istilik dövrüdür", — Barns qeyd edib. O əlavə edib ki, Avropa qitəsi ən sürətlə istiləşən qitədir. Arktika qitə olmasa da, orada istiləşmə daha sürətlidir. Burada temperatur sənaye dövründən əvvəlki dövrə nisbətən 2,5 dərəcə Selsi yüksəkdir.

İstilə bağlı Avropada ölənlərin yarısından çoxu 85 yaş və yuxarıdır. Lakin boğucu istilik 20-44 yaş arasındakı 800-dən çox insanın da həyatını əlindən alıb, Konstantinudis vurğulayıb.

Qrup ümumi qəbul edilmiş elmi metodu tətbiq edərək, 50 mindən çox istiliklə əlaqəli ölümün nə qədərinin təbii yay istiliyindən, nə qədərinin isə istixana qazlarının təsirindən olduğunu müəyyən edib. Onlar iqlim dəyişikliyi olmadan dünyanı modelləşdirib və cari yay ölüm halları ilə müqayisə aparıblar. Fərq isə qlobal istiləşmənin nəticəsidir.

Barns bildirib ki, istiliklə əlaqəli ölüm faizinin iqlim dəyişikliyi ilə bağlı hissəsi 2000-ci illərin əvvəllərində təxminən 45 faiz idisə, bu gün 65 faizə çatıb.

Avropada çoxsaylı temperatur rekordları qeydə alınıb. Məsələn, iyunda Fransanın qərbində hava 44 dərəcəyə qədər qalxıb.

Alimlər deyib ki, ekstremal istiliyə səbəb iqlim böhranıdır.

İyulda bildirilib ki, iyun ayının sonunda Avropanın qərb hissəsində qeydə alınan rekord istilik 10 mindən çox insanın ölümünə səbəb olub.