Talibanın yeni fərmanı: Əfqanıstanda qızların ərə verilməsi üçün yaş həddi qalmadı

Əfqanıstanda hakimiyyəti əlində saxlayan Talibanın Ədliyyə Nazirliyi əsasən boşanma prosedurlarını tənzimləyən yeni fərman qəbul edib. Lakin sənədin bəzi maddələri uşaq nikahını açıq şəkildə tanıyır. Bu barədə ABŞ-ın NPR radiosu məlumat yayıb.

Fərmanın 5-ci maddəsinə görə, uşağın qəyyumu azyaşlının nikahını təşkil edə bilər və belə nikah müqaviləsi qanuni sayılır. 7-ci maddə isə həddi-büluğa çatmış bakirə qızın susmasını razılıq kimi qəbul edir. «Human Rights Watch» təşkilatının tədqiqatçısı Fəriştə Abbasinin sözlərinə görə, sənəddə nikah üçün heç bir minimum yaş göstərilmir. Əvvəlki qanun valideyn razılığı ilə 15–16 yaşdan nikaha icazə verirdi. Uşaq nikahın ləğvi üçün məhkəməyə yalnız həddi-büluğa çatandan sonra müraciət edə bilər, amma fərman həddi-büluğun nə vaxt başladığını müəyyən etmir.

«Ayrı-seçkilik institutlaşır»

BMT-nin Əfqanıstandakı missiyasının (UNAMA) rəhbər müavini Corcet Qanyon bildirib ki, fərman ayrı-seçkiliyi daha da institutlaşdırır. Onun fikrincə, qızların təhsilinə və qadınların ictimai həyatda iştirakına qoyulan məhdudiyyətlərlə birlikdə bu sənəd qadınları və qızları müstəqillikdən və ədalətə çıxışdan məhrum edir.

Fəriştə Abbasi hesab edir ki, fərman Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında və Uşaq hüquqları haqqında BMT konvensiyalarına ziddir. Onun sözlərinə görə, qadınların hüquq sahəsində işləməsinin qadağan olunması onların kömək istəməsini daha da çətinləşdirir. Hüquq müdafiəçisi həm də 2026-cı ilin yanvarında qəbul edilmiş Cinayət Məcəlləsini xatırladıb: bu sənəd ağır bədən xəsarəti ilə nəticələnməyən məişət zorakılığının əksər hallarını faktiki olaraq cəzasız qoyur.

Yoxsulluq və başlıq pulu

Ölkədə bu sahədə son milli statistika 2021-ci ilə aiddir: UNICEF-in hesabatına görə, 15–49 yaşlı əfqan qadınlarının 28 faizi 18 yaşından əvvəl ərə verilib. 2023-cü ildə aparılmış bir sorğuda iştirakçıların 69 faizi erkən yaşda ərə verilmiş ən azı bir qız tanıdığını deyib. Əhalinin təxminən 85 faizinin güclə dolandığı ölkədə bəzi ailələr başlıq pulu almaq üçün qızlarını erkən ərə verir.

NPR-ın təsvir etdiyi hadisələrdən birində ata altı yaşlı Fərzanəni təxminən 60 dollara 13 yaşlı oğlana nişanlayıb. Qızı yalnız qəbilə başçılarının topladığı pulla «geri almaq» və nikahın qarşısını almaq mümkün olub. Təhlükəsizliyi üçün adı açıqlanmayan bir psixoloji məsləhətçi isə bu halların əvvəllər azaldığı şəhərlərdə də yenidən artdığını deyib. Etirazların qadağan olunduğu ölkədə maskalı qadın fəallar divarlara «Uşaq nikahına yox» yazaraq səslərini çatdırmağa çalışırlar.

Mənbə: NPR (Ruçi Kumar), 22 may 2026.