İki il fasiləsiz bombardman və yerüstü işğallardan sonra, ABŞ prezidenti Donald Trampın 20 maddəlik sülh planı 9 oktyabr 2025-ci ildə imzalananda İsrailin Qazadakı gələcəyi müəyyən olunmuş görünürdü.

Bu razılaşmaya əsasən, İsrail qüvvələri planlayıcıların “Sarı Xətt” adlandırdığı xəttin arxasına çəkilməli, ərazinin 58 faizinə nəzarət etməli və tam geri çəkilmə tarixi sonradan müəyyənləşməli idi.

Lakin həmin geri çəkilmə baş verməyib. Əksinə, “atəşkəs” dövründə dəklərgülnən əraziyə demək olar ki, hər gün zərbələr endirən İsrail azı 922 nəfəri öldürüb və öz ərazisini təxminən 11 faiz genişləndirib.

Mart ayında peyk məlumatlarına görə, İsrail ən azı 32 hərbi post, yerüstü baryer və müvəqqəti xətt kimi nəzərdə tutulmuş infrastruktur quraşdırıb.

Keçən ilin oktyabrından bəri Oxfam da daxil olmaqla bir çox humanitar təşkilatlar İsraili Qazadakı böhranın artmasında ittiham edirlər. Səbəb yardımların və digər zəruri məhsulların çatdırılmasının məhdudlaşdırılmasıdır.

Al Jazeera İsrail baş nazirinin ofisi ilə əlaqə saxlayıb, lakin cavab ala bilməyib.

İsrail sadəcə Qazadakı torpaqları ələ keçirə bilərmi?

Dublin Trinity College-un beynəlxalq insan hüquqları professoru Maykl Bekker Al Jazeeraya deyib: “Əgər İsrailin məqsədi Qəzza Səhrasının bütövlüyü üzərində daimi effektiv nəzarət qurmaqdırsa, bu, qanunsuz ilhaqdır.”

O əlavə edib ki, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi 2024-cü ilin məsləhət rəyi ilə belə bir zorla ərazi ələ keçirmənin qadağan olunduğunu təsdiqləyib.

2023-cü ilin oktyabrından etibarən İsrail qüvvələri azı 72,819 kişi, qadın və uşağı öldürüb, minlərlə insan dağıntılar altında itkin düşüb və ya vəfat etmiş hesab edilir.

2025-ci ilə qədər İsrail Qazada təsdiqlənmiş aclıq yaradıb və ərazidəki həyat üçün zəruri infrastrukturu demək olar ki, tamamilə məhv edib. Bütün bunlar beynəlxalq sanksiyalar olmadan baş verib və İsrail hələ də müxtəlif beynəlxalq idman və əyləncə yarışlarında iştirak edir – buna baxmayaraq etirazlar davam edir.

ABŞ isə İsraildəki bu vəziyyətə qarşı tədbir görməyib. Ötən ilin oktyabrında sülh atəşkəsi elan olunduqdan sonra ABŞ İsrailin Qazadakı mövcudluğunu artırmasına reaksiya verməyib və əhalinin təxminən üçdə iki hissəsinin çıxışını məhdudlaşdırıb.

Al Jazeera ABŞ Dövlət Departamentindən şərh tələb edib, lakin yayımlanma vaxtına qədər cavab almayıb.

Qazanın əhalisi azalmış sahədə yaşaya bilərmi?

Bunu demək çətindir. BMT-nin Humanitar Əməliyyatların Koordinasiya Ofisi kimi təşkilatlar Qazadakı azalan ərazidə qalanların necə yaşaya biləcəyindən narahatdır.

İsrailin cavabı sadədir. Müdafiə naziri İsrael Kats bu həftə Həməsin lideri Məhəmməd Odehin öldürülməsi ilə bağlı açıqlamasında yazıb: “Qazadan könüllü köç planı da düzgün zamanda və şəkildə həyata keçiriləcək.”

“Könüllü köç” termini İsrailin bir neçə naziri, o cümlədən Milli Təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Gvir və Maliyyə naziri Bezalel Smotriç tərəfindən istifadə edilir. Müşahidəçilər bu ifadəni ərazidə etnik təmizləmə kimi qəbul edirlər.

İsrail Müdafiə Nazirliyi Al Jazeeranın suallarına cavab verməyib.

Bütün bunlar qanunidirmi?

Xeyr.

Maykl Bekker bildirib: “Fələstinlilərin Qazadan daimi çıxarılması zorla köçürmə kimi görünür və Fələstin xalqının öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu pozur.” Onun sözlərinə görə, bu prinsip BMT-nin Nizamnaməsinin əsas daşıdır.

Bekker qeyd edib ki, beynəlxalq diqqət artıq Qazadan İranla ABŞ və İsrail arasında davam edən müharibəyə, həmçinin İsrailin Livanda ölkənin cənubunun böyük hissəsini işğal etməsinə yönəlib.

“Tramp administrasiyası ABŞ-ın İranla başlatdığı qanunsuz və fəlakətli müharibənin həllində İsrailin maraqlarından uzaqlaşa bilər, lakin ABŞ indi Qazaya və Netanyahu hökumətindən təmkin tələb etməyə maraq göstərmir. Sülh Şurasının Qazadakı fələstinlilərin gələcəyində rolu isə qeyri-müəyyəndir,” deyə o əlavə edib.