ABŞ Ukraynaya təsir üçün üç təzyiq elementi istifadə edir

9 oktyabrda Donald Tramp Vladimir Putinlə ABŞ-a 1,8 milyon ton rus dizel yanacağı tədarükü barədə razılaşıb. ABŞ isə bir gündə 518,6 min ton istehlak edir. Buna baxmayaraq, razılaşma Vaşinqtona rus neft məhsullarına sanksiyaları azaltmaq imkanı yaradıb. Bu məsələ Ukrayna ilə ABŞ arasında yenidən gərginliyə səbəb olub.

Amerika prezidentini Ukraynanın rus neft emalı zavodlarına zərbə vurması narahat edir. O, Vladimir Zelenskidən zərbələrin dayandırılmasını tələb edir. Bu baxımdan ABŞ-ın Ukraynaya təsir üçün ilk vasitəsi kəşfiyyat məlumatlarının paylaşımının dayandırılmasıdır.

Bu təhdidlə yanaşı, ikinci təzyiq vasitəsi kimi Ukraynaya silah satışının bloklanması səslənib. "Financial Times" və Axios-un yazdığına görə, amerikalı rəsmilər Ukrayna hakimiyyətinə PURL proqramı çərçivəsində təchizatların məhdudlaşdırılması ilə hədələyiblər.

Trampın Ukraynaya qarşı irəli sürdüyü ultimatumlar İlon Maskın dəstəklədiyi fikirlə güclənib: Zelenski Rusiyayla saziş bağlamaq istəmir və Ukraynaya yeni prezident lazımdır.

Görünür, oktyabrın 14-nə keçən gecə ABŞ-ın təzyiq üçün üçüncü mexanizmi ortaya çıxıb. Ukrayna Müdafiə Qüvvələri "Starlink" sistemində, dəqiq desək "Starshield"də problemlər qeydə alıb. İlon Mask bildirib ki, sistem ABŞ hökumətinin nəzarətindədir, Tramp isə "SpaceX" üçün məsuliyyəti qəbul etmir.

Əslində, bu, yeni bir şey deyil. Tramp Ukraynanı bu üç təzyiq aləti ilə güzəştə məcbur etməyə dəfələrlə çalışıb. Bəzən ABŞ Ukraynanı dəstəkləyir, sonra Trampın mövqeyi dəyişir, Rusiyayla saziş istəyir, Zelenskiyə qarşı sərt olur, Ukraynanı nəzarətdə saxlamaq niyyətində olur.

Bilmək lazımdır ki, ABŞ yardımını məhdudlaşdırarsa, kəşfiyyat məlumatları, PURL və Starlink sistemlərindəki boşluqları necə doldurmaq olar. Bununla bağlı məlumatları "UP.Qısa" formatında təqdim edəcəyik.

ABŞ kəşfiyyat məlumatlarının itirilməsi Ukrayna Müdafiə Qüvvələrinin tamamilə "kor" olması demək deyil. Əksinə, imkanların ciddi şəkildə azalması nəzərdə tutulur. ABŞ-dan aldığımız kəşfiyyat məlumatlarının tam siyahısı gizlidir.

Hərbi aviasiya eksperti Anatoli Xrapçinski "UP"-a açıqlamasında vurğulayıb ki, məhz ABŞ sayəsində biz balistik və gəzməli raketlərin buraxılışından əvvəl məlumat alırıq. ABŞ-ın SBIRS sistemi raket mühərriklərinin infraqırmızı şüalarını qeydə alır. Ukrayna hava hücumundan müdafiəsi raketin hava məkanımıza daxil olduğunu nə qədər tez bilsə, onu vurmaq üçün bir o qədər vaxt qalır.

Xrapçinskinin birbaşa sözü: "Əsas təhlükə müdafiə sektorundadır: əgər məhdudiyyətlər Patriot raketlərinin təchizatını dayandırsə və ya SBIRS sisteminin erkən xəbərdarlıq mexanizmini kəsərsə, Ukrayna səmasını balistik hücumlardan müdafiəsiz qoyar."

Ekspert ehtimal edir ki, SBIRS sistemi istənilən ssenaridə Ukraynaya açıq qalacaq. Əgər ABŞ sistemi bağlasa, bu, Vaşinqton üçün humanitar və siyasi baxımdan qəbuledilməz itkili ilə nəticələnəcək. Bu, mülki əhalinin itkilərini artıracaq, Patriot və NASAMS komplekslərini asan hədəfə çevirəcək.

ABŞ-ın təzyiq vasitələrindən biri də Ukraynanın Rusiyanın dərinliyinə ağır zərbələr endirmək üçün istifadə etdiyi kəşfiyyat məlumatlarının dayandırılması ola bilər.

Xrapçinski: "ABŞ-ın radioelektron kəşfiyyatı olmasa, Ukrayna "Pantsir-S1", "Tor" kompleksləri və elektron müharibə sistemlərinin Rusiyanın neft emalı zavodları və aeroportlar ətrafındakı hərəkətlərini izləməkdə çətinlik çəkəcək. Bu da bizim pilotsuz aparatlarmız üçün aşağı hündürlüklərdə hərəkət marşrutlarının seçilməsini ağırlaşdırar."

ABŞ bir dəfə də olsun Rusiyanın mobil raket qurğularının dəqiq koordinatlarını verməyib. Ukrayna öz gücü və Avropa tərəfdaşlarının köməyi ilə düşmən hədəflərini müəyyən edib zərbə vurur.

Rusiyanın dərinliyinə zərbələr ABŞ olmadan da vurula bilər, amma bu halda Ukrayna Müdafiə Qüvvələri mənbələrin həcmində əhəmiyyətli artım etməlidir. Xüsusilə, rus hava hücumundan müdafiə sistemlərini tükətmək üçün yem dronlarına ehtiyac artır.

ABŞ-dan kəşfiyyat məlumatlarına alternativ varmı?

ABŞ kəşfiyyat imkanlarının əsasını orbitdəki peyklər və Ukrayna üçün çox vacib olan Starlink sistemləri təşkil edir. Onları əvəz etmək çətindir, çünki Ukraynanın kifayət qədər peyki yoxdur, amerikalıların isə minlərlə peyki orbitdədir.

Buna baxmayaraq, belə təcrübə olub. 2025-ci ilin martında ABŞ Tramp və Zelenski arasında əvvəlki konflikt səbəbindən kəşfiyyat məlumatlarının paylaşımını dayandırıb. Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin katibi Roman Kostenko "UP"-a deyib ki, həmin vaxt Avropa Ukrayna üçün ABŞ-dan müvəqqəti alınmayan məlumatların böyük hissəsini əvəz edə bilib.

Avropa tərəfdaşları öz kəşfiyyat qabiliyyətlərini gücləndirib və bir çox sahədə uğurludur, amma ABŞ səviyyəsinə çatmırlar. Peyk kəşfiyyatı və tərəfdaşlarımız ABŞ-dan kəşfiyyat dayandırılsa, onu əvəz edə bilər. Kostenko bu məsələnin "katastrofik olmadığını" deyir.

Avropanın da rusların başlanğıc mövqelərini izləmək imkanı var – hal-hazırda Ukrayna bu məlumatları ABŞ-dan alır.

Kostenko əlavə edir ki, Ukrayna Finlandiya şirkətləri və digər Avropa mülki peyk operatorları ilə əməkdaşlıq edir.

Silah tədarükünün PURL sistemi isə daha az ümidvericidir. PURL nədir, əvvəlcə bunu izah edək.

PURL ingiliscə "Prioritized Ukraine Requirements List" — "Ukraynanın prioritet ehtiyaclar siyahısı" deməkdir. Bu mexanizm 2025-ci ilin iyulunda yaradılıb. Əsas məqsəd Ukraynanın amerika silahlarını almağa davam etməsi, bu alqı-satqının tərəfdaşlar tərəfindən ödənilməsi idi.