ABŞ-ı əhatə edən kütləvi istilik dalğası elektrik şəbəkəsi və su təchizatına təzyiq göstərir. Eyni zamanda, sürətlə genişlənən süni intellekt məlumat mərkəzlərinin enerji və su tələbatı barədə ictimai narahatlığı artır.

İstilik dalğası ABŞ-da minlərlə yeni məlumat mərkəzinin inşasına başlanarkən müşahidə olunur. Enerji təminatçıları, tənzimləyicilər və siyasətçilər inşaatın ölkənin elektrik və su infrastrukturuna daha sürətlə təsir etdiyini bildirirlər.

Siyasi partiyalardan olan qanunvericilər məlumat mərkəzlərinə nəzarətin gücləndirilməsini tələb edir. Texas qubernatoru Qreq Abbott kənd bölgələrində məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qadağa qoyulmasını istəyib. Qubernator bundan əvvəl demişdi ki, məlumat mərkəzləri öz elektrik enerjisini istehsal etməli və suyu təkrar istifadə etməlidir.

Digər tərəfdən, solçu siyasətçilər, o cümlədən Vermont senatoru Berni Sanders və Nyu-York nümayəndəsi Aleksandriya Okasio-Kortez yeni məlumat mərkəzlərinin tikintisinə moratorium qoyulmasını tələb edirlər.

Son Gallup sorğusuna görə, amerikalıların 70 faizi icmalarında məlumat mərkəzlərinin inşasına qarşı çıxır, onların yarısı əsas narahatlıq kimi böyük enerji və su istifadəsini göstərib.

Məlumat mərkəzləri ABŞ-da elektrik tələbatının 4 faizini təşkil edir. ABŞ Enerji Departamentinin məlumatına görə, bu göstərici 2030-cu ilə qədər 9 faizə çatacaq.

İsti hava dalğası enerji sisteminin ekstremal hava şəraitində necə müqavimət göstərəcəyini yoxlayır.

"İstilik dalğaları göstərir ki, mövcud yerləşdirmə və soyutma modeli orta şərait üçün hazırlanıb, amma orta şərait sürətlə dəyişir," – Gasilov Group-un tərəfdaşı Arif Gasilov Al Jazeeraya deyib.

Elektrik təminatçıları da bu vəziyyəti hiss edir.

ABŞ-ın şərq sahillərində ən böyük enerji şəbəkəsi operatoru PJM Interconnection 13 ştat və Vaşinqtonda fəaliyyət göstərir. PJM ABŞ Enerji Departamentindən fövqəladə xəbərdarlıq zamanı məlumat mərkəzlərinin ehtiyat generatorlara keçməsini tələb etməsini istəyib. Bu, mənzil və ticarət müştəriləri üçün enerji azad edəcək.

Bu tələb Vaşinqton DC-də temperaturun 38,9 Celsi (104 Fahrenheit) və Nyu-Yorkda 37,7 Celsi (100 Fahrenheit) üzərində olacağı proqnozlaşdırılan vaxtda verilib. Central Parkda isə son on ildə qeydə alınmamış rekord temperatur gözlənilir.

ABŞ-da məlumat mərkəzləri əsasən Cənub və Orta Qərb bölgələrində yerləşir. Pew Research-in məlumatına görə, amerikalıların 38 faizi hazırki 3,000 məlumat mərkəzindən 8 kilometrdən az məsafədə yaşayır.

Orta temperatur şəraitində məlumat mərkəzlərinin soyutma sistemləri ümumi elektrik istifadəsinin 40 faizini təşkil edir. Temperatur yüksəldikcə bu göstərici artır və iqlim dəyişikliyi səbəbindən bu hallar daha tez-tez baş verir, Gasilov bildirib.

Kembric Universitetinin araşdırması göstərib ki, məlumat mərkəzlərinin ətrafında temperatur orta hesabla 2 dərəcə Celsi, bəzi yerlərdə isə 9,2 dərəcə Celsi yüksəlir.

Ekspertlər bunun yaxın gələcəkdə elektrik şəbəkəsinə təzyiqin artacağını və su ilə enerji sərfiyyatı yüksək olan süni intellekt məlumat mərkəzlərinin sayı artdıqca vəziyyətin daha da çətinləşəcəyini bildirirlər.

Bu təzyiq sadəcə istilik dalğası ilə bağlı deyil.

Ölkə üzrə enerji təchizatçıları uzun illər sabit qalan elektrik tələbatının artıq artmağa başladığını xəbərdarlıq edirlər. Bu artımın əsas hissəsini süni intellekt məlumat mərkəzləri, nəqliyyatın elektrikləşməsi və yeni istehsal müəssisələri təşkil edir. Nəticədə, enerji təminatçıları köhnə stansiyalarının bağlanmasını təxirə salmalı və yeni enerji infrastrukturuna investisiyaları sürətləndirməlidirlər.

Bu təzyiq ABŞ-da həm kommersiya, həm də yaşayış sektorunda artır. Bu ilin əvvəlində Kaliforniyada 50 min nəfər Tahoe gölü yaxınlığında məlumat mərkəzlərinin yaratdığı yüksək enerji tələbi səbəbindən yeni enerji təminatçısı axtarmışdı.

Virciniya ştatında Henriko dairəsində 37 məlumat mərkəzi var. Artan enerji tələbatı səbəbindən dairə məktəblərə elektrik istifadəsini məhdudlaşdırmağı tələb edib, bu barədə 404 Media-nın əldə etdiyi e-maillər göstərir.

Virciniya məlumat mərkəzlərinin sayına görə ölkədə birinci yerdədir, burada 398 mərkəz fəaliyyət göstərir, əlavə 287-si isə planlaşdırılır. Texas isə 296 açıq və 170 planlaşdırılan məlumat mərkəzinə malikdir.

Tipik hiperskal məlumat mərkəzi 100-300 meqavat elektrik gücü tələb edir. Bu, 300 min amerikalı evinə, orta ailə ölçüsünə görə 750 min nəfərlik şəhərə enerji vermək deməkdir. Bu, Tennessi ştatının Neyşvil, Şimali Karolina ştatının Charlotte və Kanadanın Alberta Emdonton şəhərləri əhalisi ilə müqayisə edilə bilər.

Ümumilikdə, ABŞ məlumat mərkəzləri ildə təxminən 176 teravat-saat elektrik sərf edir, bu da 16 milyon evə və ya 40 milyon insana xidmət etmək üçündür. Bu göstərici Kanadanın, Kaliforniyanın və ya dünya üzrə ən sıx əhalisi olan İndoneziyanın Cakarta və Banqladeşin Dhaka şəhərlərinin əhalisinə bərabərdir.

Bundan əlavə, məlumat mərkəzləri su təchizatına da təzyiq göstərir.

Su təzyiqi

İstilik səbəbindən məlumat mərkəzlərində su tələbatı artır, çünki soyutma sistemləri serverləri təhlükəsiz işlətmək üçün soyutmalıdır. Bu sistemlərin çoxu suyu təkrar istifadə etmir. Soyutma üçün istifadə olunan içməli suyun təxminən 80 faizi buxarlanır.

"İstilik dalğası zamanı əgər obyekt buxarlandırıcı soyutma istifadə edirsə, o, sakinlərin məhdudiyyət altında olduğu su təchizatını işlədir," – Gasilov əlavə edib.

İndiyədək məlumat mərkəzləri gündə 627 milyon qalon (2,85 milyard litr) su istifadə edir. Bu göstərici maldarlıqda 137 milyard qalon, polad sənayesində 1,8 milyard qalon və yaşayışda 23,3 milyard qalonla müqayisədə aşağıdır.

Süni intellektə artan tələbatla birlikdə su istehlakı da artır. Məsələ burada ağırlaşır ki, 2022-ci ildən sonra tikilən və ya planlaşdırılan məlumat mərkəzlərinin yarısı əvvəldən su çatışmazlığı olan bölgələrdə yerləşir.

Böyük süni intellekt məlumat mərkəzi gün ərzində təxminən 5 milyon qalon (18,9 milyon litr) su istifadə edir. Bu tələb ilin ən isti vaxtlarında artır və həmin vaxt çoxlu icmalar su çatışmazlığı ilə üzləşir.

"Çoxlu məlumat mərkəzlərinin soyutma üçün suya ehtiyacı var və bu, təchizatın yerli mühitdə ən qıt olduğu vaxtda baş verir. Bu, sadəcə mövsümi problem deyil," – Böyük Britaniyada yerləşən məlumat mərkəzlərinin tənzimlənməsi xidməti "Datamove"nun EMEA layihə meneceri Aleks MakKol Al Jazeeraya deyib.

Ətraf Mühit və Enerji İnstitutunun məlumatına görə, böyük məlumat mərkəzi gün ərzində 50 min nəfərlik şəhərin su istehlakına bərabər su istifadə edir ki, bu da Texas ştatının Korpus Kristi şəhərinin təxminən 15 faiz əhalisinin tələbatına uyğundur. Buradakı rəsmilər şəhərin yaxın gələcəkdə təmiz içməli su təminatından məhrum olmasından narahatdır. Korpus Kristi bölgəsində üç məlumat mərkəzi fəaliyyət göstərir və onlardan biri su istifadə etmədiyini bildirir.

Beş ildir davam edən quraqlıq bəzi su anbarlarının həcmini 10 faizdən də aşağı salıb. "Austin American-Statesman" qəzeti isə Texas sahilində yerləşən planlaşdırılan məlumat mərkəzinin fövqəladə su təchizatı planlarını ləngitdiyini yazıb.