Amerika Birləşmiş Ştatları və İran arasında Hormuz Boğazının nəzarəti ilə bağlı qarşılıqlı hücumlar davam edir. Bu çərçivədə ABŞ yenidən səhər saatlarında zərbələr endirib.

Bazar günü Yaxın Şərqdə hərbi əməliyyatlara nəzarət edən ABŞ Mərkəzi Komandanlığı açıqlayıb ki, son hücumların məqsədi İranın hücum qabiliyyətini zəiflətməkdir.

Prezident Donald Trampın zərbələrin icrasına göstəriş verdiyi də bildirilib.

Komandanlıq qısa açıqlamada qeyd edib: “Bu gün saat 5-də (ET) İran üzərinə yeni zərbələr endirməyə başladıq. Məqsədimiz Hormuz Boğazından sərbəst keçən mülki dənizçilərə və ticarət gəmilərinə hücum imkanlarını azaltmaqdır.”

“Ali Baş Komandan İran qüvvələrinin məsuliyyətə cəlb olunması üçün zərbələri əmr edib.”

İranın rəsmi mətbuatı Hörmüz boğazının yaxınlığındakı Sirik, Qəşm Adası, Cask və Bandar Abbasın qərb hissəsində partlayışların baş verdiyini xəbər verib.

Hormozqan əyalətinin qubernatorluğu mülki itkilərin olmadığını bildirib.

Bu hücumlar 7 iyulda başlayan ABŞ-İran münaqişəsində gərginliyin yeni mərhələsinə işarədir.

Ötən həftə üç mərhələdə də hücumlar baş tutub. Şənbə gecəsi ABŞ Mərkəzi Komandanlığı təxminən 140 İran hərbi obyektini vurduğunu açıqlayıb.

Bu obyektlərin arasında İranın pilotsuz uçuş aparatları, raketlər, sursat anbarları, müşahidə və dəniz əməliyyatlarına aid yerlər var.

İran isə ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki hərbi bazalarına, o cümlədən İordaniya, Bəhreyn, Küveyt, Qətər və Oman ərazilərində yerləşənlərə əks-hücumlar edərək cavab verib.

Atəş mübadiləsi ABŞ və İran arasında ötən ay imzalanmış, bütün hərbi fəaliyyətləri dərhal və daimi dayandırmaq məqsədi daşıyan memorandumu sual altına qoyub.

Bu memorandum 28 fevralda ABŞ və İsrail tərəfindən başlayan müharibəni saxlamaq üçün gələcək danışıqlarda əsas vasitə kimi nəzərdə tutulmuşdu.

Əsas problem Hörmüz Boğazı oldu. Bu boğaz müharibə öncəsi dünya neft və təbii qazının təxminən 20 faizinin keçdiyi əsas dəniz yoludur.

Fevraldan bəri İran bu su yolunda ticarəti məhdudlaşdıraraq dünya yanacaq qiymətlərinin kəskin artmasına səbəb olub.

Memorandumun 14-cü bəndinə əsasən, İran 60 gün ərzində boğazdan keçən ticarət gəmilərinə heç bir rüsum tələb etmədən keçid imkanı yaratmalı idi.

Həmçinin İranın qonşu Oman ilə boğazın gələcək idarə olunması və dəniz xidmətləri mövzusunda dialoq aparması nəzərdə tutulurdu.

Lakin son həftələrdə İran boğazdan keçən konteyner və tanker gəmilərinə pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlar həyata keçirib. Bəzi hallarda gəmilərin icazəsiz marşrutlara dair xəbərdarlıqları nəzərə almadığını bildirib.

İran bu məsələyə suverenlik baxımından yanaşır, çünki Hörmüz Boğazı onun ərazi sularına daxildir.

Tramp administrasiyası bu pilotsuz uçuş aparatlarının hücumlarını memorandumun pozulması kimi qiymətləndirir və iyunun sonunda iki gün, ötən həftə isə dörd dəfə – o cümlədən bazar günü – hərbi cavab verib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı şənbə günü Kipr qeydiyyatlı M/V GFS Galaxy gəmisinə hücumu əsas götürərək intensiv zərbələr həyata keçirdiyini açıqlayıb. Bu hücumda ekipaj üzvlərindən biri itkin düşüb.

İran şənbə günü Hörmüz Boğazını yenidən ticarətə bağlı olduğunu bildirdi. ABŞ isə boğazın açıq olduğunu, gəmilərin sərbəst keçdiyini açıqlayıb.

“İran boğazın nəzarətində deyil. Trafik davam edir,” deyə ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bazar günü səhər erkən saatlarda yazıb.

Trump cümə günü sosial şəbəkədə memorandumla imzalanan atəşkəsin bitdiyini deyib. Lakin danışıqların davam edəcəyini qeyd edib.

Bazar günü ABŞ-ın son zərbələrindən öncə BMT Baş Katibi Antonio Guterres hər iki tərəfə maksimum təmkin göstərmək və gərginliyi artırmamaq çağırışı edib.

Guterreslə birlikdə BMT-nin sözçüsü Stəfan Düjarik də danışıqların davam etdirilməsini və Hörmüz Boğazında naviqasiyanın bərpa olunmasını istəyib. BMT təxminlərinə görə, münaqişə səbəbi ilə təxminən 6 min dənizçi bu su yolunda ilişib qalıb.

Regionda müharibənin yenidən alovlanması qorxuları artan zaman İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmaeil Bağayi bölgə ölkələrinə ABŞ-ın hərbi dəstəyini dayandırmaq çağırışı edib.

O mesajını BMT-nin sözçüsü Düjarika ünvanlayıb.

“Siz müvafiq ölkələrə dərhal ABŞ-ın öz ərazilərini İrana qarşı hücumlar üçün istifadə etməsinə icazə verməməyi təklif etməlisiniz,” – Bağayi yazıb.

“İranın suverenliyini müdafiə etməsini günahlandırmaq məsuliyyətli deyil, xüsusilə də təcavüz edənlərin beynəlxalq hüququ kobud şəkildə pozması hallarının cavabdeh tutulmaması fonunda.”

O, ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki hərbi bazalarını İranın beynəlxalq hüquq çərçivəsində özünü müdafiə haqqından yararlanaraq əsaslı hədəflər kimi qiymətləndirib.