Koka-Kola ilə ABŞ Daxili Gəlirlər Xidməti (IRS) bu həftə Florida məhkəməsində içki şirkətinin xarici gəlirləri üzrə vergi öhdəliklərinə dair on illərdir davam edən hüquqi mübahisənin növbəti mərhələsində qarşılaşacaq.

Corciya ştatının Atlanta şəhərində yerləşən bu şirkət və vergi xidməti transfer qiymətləri məsələsi üzərində gedən mübahisədə cümə axşamı günü şifahi arqumentlərə başlayacaq. Məsələ şirkətin filialları arasında həyata keçirilən əməliyyatlarda tətbiq etdiyi qiymətlərin təyin edilməsidir və nəticədə Koka-Kolanın təxminən 20 milyard dollar vergi borcu ilə üzləşməsi mümkündür.

Şirkət və vergi dairələrində yaxından izlənən işin nəticəsi ABŞ-ın çoxmillətli korporasiyalarının xarici törəmə şirkətləri vasitəsilə qazanc əldə etdikləri gəlirlər üzrə ödəməli olduqları verginin məbləği baxımından əhəmiyyətlidir.

İş nədən ibarətdir?

Koka-Kola 2020-ci ildə ABŞ Vergi Məhkəməsinin qərarına qarşı apellyasiya verib. Məhkəmə IRS-in şirkətin xarici törəmə şirkətləri arasındakı əməliyyatlardan gəlirini az bildirdiyi qənaətini dəstəkləmişdi.

2015-ci ildə IRS şirkətə bildirilib ki, İrlandiya, Braziliya, Çili, Meksika, Kosta-Rika, Misir və Esvatinidə (əvvəlki adı Svazilend) törəmə müəssisələrinə kifayət qədər xidmət haqqı tətbiq etmədiyi üçün milyardlarla geri qaldırılmış vergi tələb olunur.

ABŞ-lı çoxmillətli şirkətlər tez-tez xarici törəmələrinə aşağı lisenziya haqqı tətbiq etməklə ABŞ-da bildirilən gəlirləri, burada isə korporativ vergi dərəcəsi digər ölkələrlə müqayisədə daha yüksəkdir, azaldırlar.

"IRS Koka-Kola şirkətini yoxladı, çünki şirkət İrlandiya və bir neçə başqa ölkədə möhtəşəm qazanc əldə edirdi", - vergi konsultasiya firması KBKG-də transfer qiymətləri üzrə ekspert Aleks Martin "Əl-Cəzirə"yə bildirib.

IRS ilk dəfə olaraq Koka-Kola şirkətini 2015-ci ildə məhkəməyə verib. Lakin mübahisənin kökləri 1996-cı ilə gedib çıxır, həmin il şirkət və vergi xidməti 1987-1995-ci illər dövrünə aid vergi auditlərini həll edib.

Həmin razılaşmaya əsasən, Koka-Kolanın xarici törəmə şirkətləri öz xalis satışlarının 10 faizi həcmində mənfəəti saxlamaq hüququna malik idi, qalan gəlir isə ABŞ-da qərargah və xarici birim arasında bərabər bölünürdü.

Koka-Kola iddia edir ki, 1996-cı ildən qüvvədə olan bu qiymət formulunu istifadə etməyə davam etməlidir, IRS isə həmin razılaşmanın 2007, 2008 və 2009-cu illərdə aparılan yoxlamalardan yaranan vergi öhdəliklərinə təsiri olmamalıdır deyir.

"Mümkün vergi borcu təxminən 20 milyard dollardır və bu, əhəmiyyətlidir", - Miçiqan Universitetinin Hüquq Fakültəsinin vergi hüququ üzrə eksperti Reuven Avi-Yonah "Əl-Cəzirə"yə bildirib.

Koka-Kola apellyasiyasını hazırlayarkən 2024-cü ildə IRS-ə 6 milyard dollar geri qaldırılmış vergi və faiz ödəməyi qəbul edib, amma Əgər ABŞ Onbirinci Dairə Apellyasiya Məhkəməsi hökumətin xeyrinə qərar verərsə, şirkət ən çox 14 milyard dollar əlavə ödəyə bilər.

Koka-Kola IRS-in "tətbiq olunan qaydaları yanlış şərh etdiyini və təhrif etdiyini" iddia edərək apellyasiyasında uğurlu olacağına əminliyini ifadə edib.

İşin Koka-Koladan kənar əhəmiyyəti

Bu iş ABŞ hökumətinə xaricdə böyük mənfəət əldə edən iri çoxmillətli şirkətlərdən daha çox vergi yığmaq üçün şablon rolunu oynaya bilər.

"IRS bu işi məhkəməyə verməyi seçib, çünki bu məhkəmə IRS-ə yüksək gəlirli törəmə müəssisələri olan digər ABŞ şirkətlərini də audit etmək üçün yol göstərəcək", - Aleks Martin deyib.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Co Baydenin administrasiyası dövründə IRS transfer qiymətləri vasitəsilə mənfəətlərin şaxələndirilməsi hallarına qarşı vergi yığımını artırıb.

Son illərin ən çox diqqət çəkən transfer qiymətləri işlərindən birində 2023-cü ildə IRS Mikrosotun Puerto-Riko, İrlandiya və Sinqapurda törəmə şirkətləri vasitəsilə proqram təminatının yayılmasından əldə etdiyi gəlirlər üzrə 28,9 milyard dollar geri qaldırılmış vergi, cərimə və faiz tələb etdiyini açıqlayıb.

Mikrosot bu qərarla razılaşmadığını bildirərək, vergi xidmətinə apellyasiya verəcəyini, əgər uğursuzluq olsa məhkəməyə müraciət edəcəyini açıqlayıb.

2024-cü ildə IRS kısa müddətli kirayə platforması "Airbnb" və istehlak malları istehsalçısı "Newell Brands"in müvafiq olaraq 1,33 milyard və 90 milyon dollar az vergi ödədiyini açıqlayıb.

Hər iki şirkət də ABŞ Vergi Məhkəməsində IRS-in qərarlarına qarşı iddia qaldırıb.

Koka-Kola işi xüsusi əhəmiyyətlidir, çünki IRS adətən transfer qiymətləri ilə bağlı şikayətlərdə uğursuz olur, onlar onilliklər ərzində Bars-Lomb, ABŞ Polad Korporasiyası və Amerika Xəstəxanalar Korporasiyası kimi iri şirkətlərə qarşı ardıcıl məhkəmə itkiləri verib.

"Bu iş əhəmiyyətlidir, çünki bu tip mənfəətin ABŞ-dan çıxarılması ilə əlaqədar işdə IRS-in onilliklərdə ilk aydın qələbəsidir, və əgər apellyasiyada da qüvvədə qalarsa, bir çox şirkət məhkəməyə getməkdənsə, razılaşmaya getməyə üstünlük verə bilər", - Avi-Yonah bildirib.