Netanyahu İsraildə iqtisadi sanksiyalardan yayınmaq üçün kriptovalyutadan istifadə planlayır

Ümumi seçkilərdən iki gün əvvəl Baş Nazir Benyamin Netanyahu İsrailin Qəza üzərində genosid müharibəsi və işğal olunmuş Qərb Sahilində məskunlaşmanın genişlənməsi səbəbi ilə artan qlobal təcrid fonunda potensial sanksiyalardan yayınmaq üçün kriptovalyutadan istifadə üçün hazırlaşmalı olduğunu deyib.

Netanyahu cümə günü bildirib ki, blokçeyn əsaslı kriptovalyuta ölkəni beynəlxalq maliyyə sistemindən kənarda saxlayacaq iqtisadi sanksiyaları aşmaq üçün çıxış yoludur.

İsrailin mərkəzi bankı Bank of Israel Netanyahu planını rədd edib. Müxalifət partiyaları isə baş nazirin ideyasını fəlakətə və təcridin artmasına səbəb olacaq plan adlandırıb.

Bəs İsrail həqiqətən sanksiyalardan kriptovalyuta vasitəsilə yayınmaq mümkündür?

Netanyahunun kriptovalyuta təklifinin arxasında nə dayanır?

"Biz bank sanksiyalarından yayınmaq üçün alternativ iqtisadi sistem yollarını hazırlamalıyıq," Netanyahu keçən cümə İsrailin 10 kanalı ilə müsahibəsində bildirib.

"Bunun nə demək olduğunu bilirsiniz — onları aşacaq valyutalar," deyib və blokçeyn əsaslı kriptovalyutalara istinad edib.

Netanyahunun kriptovalyuta təklifi İsrailin Fələstinlələrə qarşı sərt siyasətləri — məskunlaşma zorakılığının artması, anti-fələstin ritorikası və Qərb Sahilində və Qərbi Qüdsdə qanunsuz məskunlaşmanın sürətlənməsi səbəbi ilə beynəlxalq təcridlə üzləşdiyi dövrdə səslənib.

İsrail üç il öncə Qəzaya qarşı başladığı genosid müharibəsi zamanı 74.500-dən çox fələstinlini öldürüb. O, Suriyanın cənubunda hər gün gedən İsrail hücumlarına baxmayaraq sülh müqaviləsi mövcud olsa da, müharibə cinayətlərində ittiham olunur.

İsrail regional ölkələrə, o cümlədən İrana qarşı da hücumlar həyata keçirib, bu isə çoxdan davam edən Böyük İsrail layihəsinin tərkib hissəsidir. Layihə İsrailin Nil çayı ilə Fərat arasındakı ərazilərə dini iddia əsasında sahib çıxışını əsaslandırır.

Netanyahu beynəlxalq qanunlara görə qanunsuz sayılan məskunlaşmaları genişləndirməyə söz verib və Fələstin dövlətinin yaranmasına imkan verməyəcəyini təkrar edib. Avropa müttəfiqləri bunu tənqid edir.

Keçən ay Böyük Britaniya da daxil olmaqla 12 əsas iqtisadiyyat işğal olunmuş Qərb Sahilindəki məskunlaşmalara qarşı koordinasiya olunmuş tədbirlər görəcəyini bəyan edib.

Avropa İttifaqı məskunlaşma ilə əlaqəli fərdlər və qruplara sanksiya tətbiq edib. İspaniya və İrlandiya məskunlaşma məhsullarına məhdudiyyət açıblar, Niderland isə sentyabrda onların idxalı, alışı və satışına ümumi qadağa tətbiq edib.

İsrailin bank sistemi hələ sanksiyalara məruz qalmayıb.

Bundan əlavə Netanyahu ABŞ-dan hərbi maliyyələşmədə azalmanı nəzərə alaraq ölkənin öz hərbini maliyyələşdirməyə hazırlaşmalı olduğunu deyib, "Amerika dəyişib."

"Maliyyələşmə sona çatacaq. Sadəcə vaxt məsələsidir," Netanyahu bildirib. ABŞ Prezidenti Donald Trampın mandatı bitəndən sonra İsrail Ağ Ev üçün daha az əlverişli şəraitə hazır olmalıdır.

ABŞ hər il İsrail ordusuna milyardlarla dollar ayırır, lakin Qəza üzərində genosid müharibəsi İsrailə hərbi dəstəyin sərhədsiz olmasını dəyişib və getdikcə daha çox amerikalı bunu sorğulamağa başlayıb.

Netanyahuya Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi tərəfindən müharibə cinayətlərinə görə həbs qətimkan tədbiri tətbiq olunub. Beynəlxalq Məhkəmə isə Cənubi Afrika tərəfindən İsrailə qarşı genosid işini dinləyir.

Əgər Beynəlxalq Məhkəmənin hökmü İsrail əleyhinə olarsa, bu ölkəyə qarşı sanksiyaların, o cümlədən silah ixracı, ticarət və maliyyə əlaqələrinin məhdudlaşdırılmasının artmasına səbəb olacaq. Dövlətlər İsrail məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün artan təzyiqlə üzləşir.

Kriptovalyuta sanksiyalardan yayınmağa kömək edə bilər?

Əgər İsrail banklarına beynəlxalq köçürmələr qadağan olunarsa, şirkətlər xarici tədarükçülərə ödənişləri "Bitcoin", stabilcoinlər və ya digər rəqəmsal aktivlərlə etməyə cəhd edə bilər.

Kriptovalyuta insanlardan və şirkətlərdən internet vasitəsilə ötürülən rəqəmsal puldur. Əməliyyatlar blokçeyn adlı rəqəmsal dəftərdə qeyd olunur. Ümumi blokçeynlər bankın hər əməliyyatı yoxlamasına ehtiyac olmadan birbaşa rəqəmsal cüzdanlar arasında aktivləri ötürür.

Sanksiyaya məruz qalanlar, o cümlədən neft satışları və alışı ilə əlaqəli əməliyyatlarda kriptovalyutalardan istifadə ediblər. Ukraynaya müdaxiləsinə görə sanksiyalar tətbiq edilmiş Rusiya da bəzi ödənişləri kriptovalyutalarla edərək sanksiyalardan yayınmağa çalışıb.

Lakin ekspertlərin fikrincə, kriptovalyuta indiki iqtisadiyyat miqyasında ənənəvi bankı əvəz edə bilməz. O, paralel bir vasitə ola bilər, lakin klassik bank sisteminin yerini tutmayacaq.

Üstəlik, kripto İsrailin sanksiyalardan doğan əsas problemini — maliyyə təcridini həll etmir. Maliyyə təcridi investorların və şirkətlərin ruhi durumunu pisləşdirir, maliyyə institutlarına çıxışı məhdudlaşdırır və ya sanksiyaya məruz qalanlarla iş görənləri cəzalandırır. Buna görə, hətta müəssisə ödənişləri kripto vasitəsilə etsə belə, əməliyyat qeyri-qanuni hesab olunur.

İsrail iqtisadiyyatı beynəlxalq ticarət və texnologiya təchizat zəncirlərindən asılıdır. Müdafiə və texnologiya sənayesi xarici komponentlərə və ixtisaslaşmış avadanlığa ehtiyac duyur.

İsrailli 100-dən çox ekspert və keçmiş rəsmi şənbə günü verdikləri bəyanatda Netanyahunun kripto planı ilə bağlı "şiddətli narahatlıq və təşviş" ifadə edib.

Onlar Netanyahuya təhlükənin ciddiliyini anlamamaqla ittiham edib və təklifini daha çox cinayət təşkilatlarına aid olan həll kimi tənqid ediblər.

Onlar bildirib ki, sanksiyalar İsrail iqtisadiyyatına "böyük və geri dönməz zərər" vuracaq.

İsraildə Netanyahu planına kim qarşı çıxır?

Bank of Israel Netanyahu planını rədd edib və kriptovalyutaların "sanksiyaların aşılması üçün yol kimi istifadə oluna bilməyəcəyini" bildirib.

Mərkəzi bank bəyan edib: "İsrail iqtisadiyyatı üçün doğru yol əsas ticarət tərəfdaşları ilə iqtisadi əlaqələri qorumaq və sanksiyaların iqtisadiyyata mənfi təsirini önləməyə fokuslanmaqdır." , "Bu məsələ siyasi rəhbərliyin məsuliyyətindədir və onu inkişaf etdirməlidir."

Netanyahu isə bankın tövsiyəsinə görə minnətdarlığını bildirib, "Amma mən fikirləşdiyim işi görürəm."

Netanyahunun əsas rəqibi, Yaşar partiyasının lideri Qadi Eysenkot bildirib ki, baş nazirin vizyonu "milli təhlükəsizliyə təhdiddir."

"O İsrail cəmiyyətini dağıtdıqdan və [İsrail ordusunu] zəiflətdikdən sonra, Netanyahu qarşıdakı nəsillər üçün İsrail iqtisadiyyatının dağıdılmasını hədəfləyib," deyib.

Eysenkot əlavə edib ki, baş nazir "gerçəklikdən uzaqlaşıb" — kripto əsaslı həll təklifini "özünün gətirdiyi beynəlxalq münasibətlərdə alçaqlığa — İsraili qlobal iqtisadiyyatdan kəsilməyə" cavab olaraq qiymətləndirib.

Yanaşmadakı boşluqlara toxunan Eysenkot "Google bir İsrail şirkətini beynəlxalq bankı keçərək kriptovalyuta ilə ödəmə şərti ilə necə alacaq?" deyə soruşub.