Çexiyada pro-Fələstin aktivistləri həbsdə qalır

Praqa, Çexiya — 25 yaşlı misirli universitet tələbəsi və aktivist Youssef Moursi Praqada altı aydır həbsdədir. O, martda İsrail ilə əlaqəsi olduğu iddia edilən Çexiya silah fabrikinə yanğın törətməkdə ittiham edilir.

Moursi yanğına görə “terrorizm”də ittiham olunan 11 nəfərdən biridir və təqsirləndirilərsə 20 ilə qədər həbs cəzası ala bilər.

Bu iş Birləşmiş Krallıqda, Fələstinə dəstək verən aktivistlərin terror qanunları üzrə cəzalandırılması, həmçinin Almaniyada İsrailin ən böyük silah istehsalçısı "Elbit Systems"lə bağlı hədəf götürülən beş şəxsin məhkəməsindəki analoji hüquqi mübahisələri xatırladır.

Karls Universitetində humanitar fənlər üzrə tələbə olan Moursi "Al Jazeera"ya açıqlamasında "silahlı və maskalı polis əməkdaşlarının iddia edilən hücumdan iki gün sonra mənim ön qapımı sındırdığını" bildirib. O, bu hadisədə iştirakını inkar edir.

Hüquqşünasının sözlərinə görə, Moursi həbsinin ilk üç ayını təcridxanada keçirdib. İndi gündə bir saat həyatdan kənar vaxt və 20 dəqiqə telefon danışığına icazə verilir. Dost və ailə üzvlərinin ziyarətləri iki həftədən bir baş tutur.

Moursi deyib ki, "psixoloji basqılarla üzləşirik, polis bəzilərimizi aylarla təcrid, ziyarətlərin qadağan olunması, yazışmaların bloklanması və qorxu yaymaqla sındırmağa çalışır. Polis sübut olmadan, əsasən fərziyyələr, aktivizm, irqçilik və söz azadlığını məhdudlaşdırmağa çalışan cəhdlərə əsaslanaraq həbs müddətini dəfələrlə uzadır. Bu, qəbuledilməzdir."

Moursi və müdafiəçisi Pavel Cizinsky hesab edir ki, ona Praqada pro-Fələstin fəaliyyəti ilə məşğul olduğu üçün təzyiq edilir.

Cizinsky bildirib ki, polis istintaq materiallarında yanğın baş verən gündən sonra Moursinin sosial şəbəkədə pro-Fələstin aktivistlərinə polislə qarşılaşmadan necə davranmağı tövsiyə etməsini ifadə kimi istifadə edirlər. O, bu iddianı "gülünc" adlandırıb.

"Google-da polis sorğuya çağırdıqda nə etmək lazımdır yazanda ilk cavab hüquqşünasını gözləməkdir. Moursi bu məlumatı pro-Fələstin aktivisti olaraq, dostlarına yazıbsa, bu, onun suçlu olması üçün əsas kimi göstərilir," – Cizinsky vurğulayıb.

İstintaqın əvvəlində Cizinsky də təzyiqə məruz qalaraq işi götürməkdən çəkindirilib. Buna görə də, Moursinin ilkin sorğusu və ev axtarışında iştirak etməyib.

"Polisin bu işə çox böyük diqqət ayırdığı və geniş resurs sərf etdiyi aydındır," – deyə Cizinsky bildirib. "Amma onun artıq beş aydır həbsdə qalması qanunun pozulmasıdır."

Çexiya qanunlarına görə, təqsirləndirilən, lakin məhkum olunmamış şəxslərin həbs müddəti hər üç ay məhkəmə tərəfindən gözdən keçirilməlidir. Moursinin işi artıq iki dəfə baxılıb və həbsdə qalması qərarı verilib.

Onun həbs müddəti dekabrın əvvəlində yenidən gözdən keçiriləcək. Məhkəmə il ərzində başlanması gözlənilir.

Yanğın martın 20-si səhər saatlarında Praqadan 120 kilometr şərqdə, Pardubisidəki LPP Holding adlı Çexiya silah fabrikində olub.

Heç kim xəsarət almayıb, lakin polis binanın dağıldığını bildirib. Zərərin dəyəri yüz milyonlarla kron, ən azı dörd milyon avro qiymətləndirilir.

Əvvəl məlum olmayan pro-Fələstin qrupu "The Earthquake Faction" məsuliyyəti öz üzərinə götürüb. Onlar yanğın videoları yayıblar və LPP Holdingin İsrail silah şirkəti olan "Elbit Systems"lə əməkdaşlığını əsas tutduğunu bildiriblər.

2023-cü ildə LPP Holding və Elbit Systems Çexiyada dron istehsalı üçün partnyorluq elan ediblər. Lakin yanğın günü LPP Holding mətbuat katibi bu əməkdaşlığın heç vaxt baş vermədiyini Çex mediasına deyib.

Yanğından sonra polis axtarışa başlayıb və ukraynalı, çex, slovak, polyak və amerikalı vətəndaşlar daxil olmaqla bir sıra xarici vətəndaşları həbs edib. Digər 10 ittiham olunanlardan üçü Polşada ev həbsində, yeddi nəfər isə Çexiyada həbsdədir.

Son iki ildə Elbit Systems Avropada pro-Fələstin aktivistlərinin əsas hədəfinə çevrilib.

İyunda Böyük Britaniyada məhkəmə Filton yaxınlığındakı Elbit Systems fabrikinə hücum edən dörd Palestine Action üzvünü “terrorla əlaqəli” əməllərə görə məhkum edib. Keçən ilin sentyabrında Polşa polisinin silah sərgisində Elbit Systems stendinə qırmızı maye atan etirazçılar həbs olunub. Bu həftə Almaniyada yaşlı kişi İsrail silah nəhənginə qarşı etirazından sonra tutulub.

Praqada isə pro-Fələstin aktivistləri üçün vəziyyət kəskin pisləşib.

"Prague 4 Palestine Youth" adlı kollektiv yanğın işindən sonra üzvlərinə qarşı polis istintaqları başladığı üçün yürüş və xeyriyyə tədbirlərindən imtina edib.

Anonimliyini qorumaq istəyən 25 yaşlı çex aktivist Rue deyib ki, yanğın işi ilə bağlı həbs edilənlərin dostları və digər aktivistlər sorğulara, ev axtarışlarına, cihazların uzun müddət müsadirəsinə məruz qalır.

Rue bildirib ki, yanğından doqquz gün sonra polis onları sorğuya çağırıb və sonra evlərində axtarış keçirib. Polis 24 saatdan çox yuxusuz qoyub. Rue bir həftə panik hücumlar keçirib.

Sorğu və ev axtarışından sonra polis yanğınla bağlı şahid kimi qeydiyyata alıb. Telefon və kompüteri müsadirə olunub və hələ qaytarılmayıb.

Rue fikrincə, onları yanğın işi ilə bağlı şübhəlilərlə dost olduqları üçün araşdırırlar. O, həbsdə olanlardan ikisini ziyarət edib; bir nəfər gündə 23 saat təcriddə saxlanılır.

"Ziyarətin sonunda göz yaşları gəlir," – Rue deyib. "Biz azadıq, amma onlar dörd divar arasında qalır."

Çexiyada həbs edilən şəxslər məhkum edilmədən dörd ilədək həbsdə qala bilərlər, vəkilləri bildirir.

Polis həbs edilənlərin müxtəlif millətlərin olduğunu təsdiqləyib, onları saxlayıb və ittiham edib.

"İşin ciddiliyi və terörizm üzrə cinayət istintağının davam etməsi səbəbilə, baş prokurorluq məlumat vermək səlahiyyətini öz üzərinə götürüb," polis açıqlayıb.